Η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση που αναζωπυρώθηκε την τελευταία εβδομάδα έχει βάθος τουλάχιστον μιας διετίας. Από το 2016 οι πολιτικές δυνάμεις είχαν ξεκινήσει να καταθέτουν στη δημόσια σφαίρα τις προτάσεις τους σε μια ευρύτερη απόπειρα επίτευξης της μίνιμουμ συναίνεσης, με σκοπό η επόμενη Βουλή να καταστεί αναθεωρητική.
Η κινητικότητα των προηγούμενων ημερών ξεκίνησε με την πρόταση της Φώφης Γεννηματά προς τα κόμματα και κατέληξε στη θετική απάντηση του πρωθυπουργού -υπό τον όρο της προοδευτικής κατεύθυνσης των αλλαγών- και στην προσχηματική άρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος δεν θέλει κανένα «πάρε-δώσε» με τον ΣΥΡΙΖΑ.
Σε αυτό το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί, η «Εφ.Συν.» επιχειρεί μια συνοπτική καταγραφή των θέσεων που έχουν δημοσιοποιήσει οι κύριες πολιτικές δυνάμεις, προκειμένου να διαπιστωθούν οι συμπτώσεις και οι αποκλίσεις τους στο μείζον ζήτημα της αναθεώρησης του Συντάγματος.
Σημειώνεται ότι αν η σημερινή Βουλή αποφασίσει με ευρεία πλειοψηφία τα αναθεωρητέα άρθρα (πάνω από 180 βουλευτές), η επόμενη θα μπορέσει να προχωρήσει ευκολότερα τη διαδικασία της οριστικής αναθεώρησής τους, αφού τα κόμματα θα απαιτείται να συμφωνήσουν με 151 βουλευτές, δηλαδή με απλή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Διαφορετικά, πρέπει να συμβεί το αντίστροφο, ενώ η αναθεώρηση παραπέμπεται στο διηνεκές, αν υπό τους παρόντες κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς δεν ληφθεί καμία απόφαση.
Τον Ιούλιο του 2016 ο Αλέξης Τσίπρας είχε παρουσιάσει την πρόταση της κυβέρνησης με σύνθημα «Νέα Μεταπολίτευση-Ελλάδα 2021». Ο πρωθυπουργός έδωσε έμφαση στη συμμετοχή της κοινωνίας στη διαδικασία, γεγονός που είχε επικριθεί έντονα από την αντιπολίτευση, ως κάτι μη συνταγματικά προβλεπόμενο. Η αρχική εισήγηση προέβλεπε τα εξής:
1ος άξονας: αρχιτεκτονική του πολιτεύματος
● Συνταγματική καθιέρωση απλής αναλογικής.
● Πρωθυπουργός, εκτός των υπηρεσιακών, να ορίζεται αποκλειστικά μόνο εν ενεργεία βουλευτής.
● Εποικοδομητική ψήφος δυσπιστίας που θα συνοδεύεται από πρόταση για νέο πρωθυπουργό.
● Εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας από τον λαό εάν αποτύχει η Βουλή σε δύο διαδοχικές ψηφοφορίες την εκλογή του.
● Κανένας βουλευτής να μην μπορεί να εκλέγεται για πάνω από δύο συνεχόμενες κοινοβουλευτικές περιόδους.
2ος άξονας: ενίσχυση των θεσμών άμεσης δημοκρατίας
● Υποχρέωση κύρωσης με δημοψήφισμα οποιασδήποτε συνθήκης μεταβιβάζει κυριαρχικές αρμοδιότητες του κράτους.
● Δυνατότητα διενέργειας δημοψηφίσματος με λαϊκή πρωτοβουλία και συλλογή άνω των 500.000 υπογραφών για εθνικά θέματα και με συλλογή άνω του 1 εκατομμυρίου υπογραφών για ψηφισμένο νόμο, με εξαίρεση νόμους που αφορούν τα δημοσιονομικά.
3ος άξονας: ενίσχυση του κράτους δικαίου
● Κατάργηση βουλευτικής ασυλίας.
● Ριζική αναδιάρθρωση διάταξης περί ευθύνης υπουργών.
● Για τον συνταγματικό έλεγχο, θεσμοθέτηση ενός ειδικού γνωμοδοτικού οργάνου, αποτελούμενου αποκλειστικά από δικαστές των ανώτατων δικαστηρίων.
● Οι ανεξάρτητες αρχές να συγκροτούνται με μικρότερες πλειοψηφίες σε περίπτωση που τα 4/5 δεν συγκεντρωθούν σε συγκεκριμένη προθεσμία.
4ος άξονας: σχέσεις Κράτους-Εκκλησίας
● Ρητή κατοχύρωση της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους με διατήρηση όμως για ιστορικούς και πρακτικούς λόγους της αναγνώρισης της Ορθοδοξίας ως κρατούσας θρησκείας.
● Κατοχύρωση της υποχρεωτικότητας του πολιτικού όρκου.
5ος άξονας: κοινωνικά δικαιώματα
● Ρητή απαγόρευση άρσης του δημόσιου ελέγχου των αγαθών του νερού και της ηλεκτρικής ενέργειας.
● Σαφής και αποτελεσματική κατοχύρωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων ως του μοναδικού μέσου για τον προσδιορισμό του μισθού. Συνταγματική κατοχύρωση της υποχρεωτικότητας της διαιτησίας.
ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ
Με αιχμή την αναγκαιότητα το Σύνταγμα να γίνει πιο λειτουργικό, ορθολογικό και ανθεκτικό, το Κίνημα Αλλαγής πρότεινε:
● Καθιέρωση σταθερού εκλογικού κύκλου (η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν θα μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για πρόωρες εκλογές, η κυβέρνηση δεν θα μπορεί να διαλύει τη Βουλή όποτε τη βολεύει).
● Κατάργηση σειράς προνομίων του πολιτικού συστήματος (οι πολίτες θα γνωρίζουν ότι οι υπουργοί θα ελέγχονται για τις πράξεις τους και δεν θα παραγράφονται τα αδικήματά τους, οι βουλευτές θα δίνουν λόγο στα δικαστήρια, χωρίς να καλύπτονται από την «ασυλία»).
● Ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης (θα αποτρέπονται κυβερνητικές παρεμβάσεις για την επιλογή της ηγεσίας της, ενδυνάμωση των ανεξάρτητων αρχών).
● Εμπέδωση της διαφάνειας στη χρηματοδότηση των κομμάτων με ουσιαστικό έλεγχο στη διαχείριση των οικονομικών τους.
● Δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών ΑΕΙ.
● Αλλαγή της ίδιας της διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος.
■ Επισημαίνεται ότι τις απόψεις τους κατέθεσαν τόσο το Ποτάμι όσο και η ΔΗΜΑΡ που συμπράττουν στο Κίνημα Αλλαγής. Ξεχωρίζει η πρόταση για πλήρη διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας που δεν υπήρχε στο κείμενο το οποίο απέστειλε στα κόμματα η Φώφη Γεννηματά.
Η Ν.Δ. είχε κάνει γνωστές τις δικές τις σκέψεις για τη συνταγματική αναθεώρηση στις αρχές Ιουνίου του 2016.
Κωδικοποιημένες οι 9 προτάσεις ήταν:
- 1. Διασφάλιση της προβλεπόμενης από το Σύνταγμα θητείας της Βουλής με κατάργηση της δυνατότητας προσχηματικών πολιτικών ελιγμών που κατατείνουν στην πρόωρη διάλυσή της. Για περαιτέρω ενίσχυση της κυβερνητικής σταθερότητας προτείνεται πενταετής θητεία της Βουλής.
- 2. Αναβάθμιση του Κοινοβουλίου με εκσυγχρονισμό των νομοθετικών και ελεγκτικών διαδικασιών του και ενίσχυση του ρόλου των κοινοβουλευτικών μειοψηφιών.
- 3. Δραστική περιστολή της δικαστικής προστασίας πολιτικών προσώπων με την αφαίρεση δικαστικών αρμοδιοτήτων από τη Βουλή και την κατάργηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών. Η βουλευτική ασυλία καλύπτει μόνο πολιτική δραστηριότητα των βουλευτών.
- 4. Επέκταση των αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας χωρίς να αλλάζει ο τρόπος εκλογής του και χωρίς η εκλογή του να σχετίζεται με τη διάλυση της Βουλής.
- 5. Αναπτυξιακή ώθηση με κίνητρα για την προσέλκυση επενδύσεων με ασφαλές φορολογικό και ασφαλιστικό περιβάλλον και περαιτέρω προστασία της ιδιοκτησίας.
- 6. Ενίσχυση της λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των δικαστών.
- 7. Κατάργηση του μονοπωλίου της Ανώτατης Δημόσιας Εκπαίδευσης.
- 8. Απλούστερη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος.
- 9. Κατάργηση περιττών και γραφειοκρατικών διατάξεων που δεν συνεισφέρουν στην ευκρίνεια ενός σύγχρονου Συντάγματος.
