Αξιολόγηση του… διεθνούς κινδύνου

Βραδυφλεγής βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας θεωρούνται η προσφυγική κρίση και η έξαρση των γεωπολιτικών κινδύνων στην ευρύτερη περιοχή.

Από το βήμα της γενικής συνέλευσης των μετόχων της Τράπεζας της Ελλάδος, ο διοικητής Γιάννης Στουρνάρας έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι οι θετικές προβλέψεις για συγκράτηση της ύφεσης και ελαφρά ανάκαμψη στο δεύτερο εξάμηνο του 2016 τίθενται εν αμφιβόλω, λόγω αβεβαιότητας και υψηλών κινδύνων εξαιτίας της διεθνούς συγκυρίας.

Ο κεντρικός τραπεζίτης χρησιμοποίησε πολλές φορές τη λέξη «αξιολόγηση», θέλοντας για μια ακόμη φορά να καταδείξει το κατεπείγον στην επίτευξη συμφωνίας με τους δανειστές.

Οι όροι της συμφωνίας -σύμφωνα με τον διοικητή της ΤτΕ- πρέπει να τηρηθούν, όμως «δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να εκληφθούν ως επιταγές των δανειστών, αλλά ως ουσιαστικές και αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που έπρεπε ήδη να έχουν πραγματοποιηθεί από καιρό.

Η ελληνική πλευρά πρέπει να ενστερνιστεί το πρόγραμμα ως αναγκαίο μέσο προσαρμογής και μεταρρύθμισης της οικονομίας».

Ωστόσο, είναι φανερό σε όλους -και φυσικά και στον Γιάννη Στουρνάρα- ότι η επιστροφή στην κανονικότητα εξαρτάται εν πολλοίς από το διεθνές περιβάλλον.

Η προσφυγική κρίση και ο τρόπος, με τον οποίο θα την αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ενωση στο σύνολό της, όπως υπογράμμισε ο διοικητής, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, η επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και η υπεραντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών σε αυτό το ενδεχόμενο, μια ασιατική κρίση με επίκεντρο την Κίνα και η πιθανότητα του Brexit αποτελούν τους βασικούς «διεθνείς» κινδύνους, σύμφωνα με τον Γ. Στουρνάρα.

«Οι εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις φυγόκεντρες τάσεις στην Ε.Ε. και να υπονομεύσουν την ευρωπαϊκή συνοχή, σε μια συγκυρία που τα ισχυρότερα κράτη-μέλη της ευρωζώνης εμφανίζονται να έχουν ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις για την αρχιτεκτονική της», ανέφερε χαρακτηριστικά ο διοικητής.

Οι προκλήσεις που πρέπει ωστόσο να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία το 2016 είναι μεγάλες και δεν αφορούν μόνο τις διεθνείς εξελίξεις, αλλά και τους κινδύνους που πηγάζουν «από την καθυστέρηση της ολοκλήρωσης της πρώτης αξιολόγησης και την αδυναμία εφαρμογής των δράσεων», αναφέρει ο διοικητής.

Ο Γιάννης Στουρνάρας έδειξε «κίτρινη κάρτα» στην κυβέρνηση για τις καθυστερήσεις στη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος και την ευθυγράμμιση της φορολογίας του αγροτικού εισοδήματος, καθώς θεωρεί ότι δεν αποτελούν απλώς προαπαιτούμενα για την αξιολόγηση του προγράμματος.

«Είναι απαραίτητες για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και του δημόσιου χρέους, καθώς και για να αποκαταστήσουν την κοινωνική και φορολογική δικαιοσύνη μεταξύ γενεών και μεταξύ ομάδων φορολογουμένων», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Επανέλαβε εξάλλου ότι η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια έχει διανύσει έναν επίπονο δρόμο προσαρμογής με μεγάλο κοινωνικό κόστος και πρότεινε δέκα βήματα προς την ολοκλήρωση της μεγάλης προσπάθειας που έχει ήδη γίνει.

1. Ισχυροποίηση του τραπεζικού συστήματος.

2. Επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων.

3. Ιδιωτικοποιήσεις και αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας.

4. Συνέχιση της δημοσιονομικής προσαρμογής με έμφαση στις μεταρρυθμίσεις.

5. Ενθάρρυνση των επιχειρηματικών επενδύσεων και προστασία των επενδυτών.

6. Αύξηση των εξαγωγών.

7. Καταπολέμηση της υψηλής ανεργίας.

8. Μεταρρύθμιση στην παιδεία.

9. Ανάσχεση της φυγής ανθρώπινου κεφαλαίου.

10. Στήριξη της κοινωνικής συνοχής και καταπολέμηση της φτώχειας.

Μικρότερη ανεργία, μικρότεροι μισθοί

Η σχετική αύξηση της απασχόλησης (1,8% το 2015 έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2014) συνοδεύτηκε από τη μείωση των αµοιβών της εξαρτημένης εργασίας κατά 2,7%, σύμφωνα με την έκθεση του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση, στην αύξηση της απασχόλησης το εννεάµηνο του 2015 εκτιµάται ότι επέδρασαν θετικά η διατήρηση θετικού ρυθµού ανάπτυξης το 2014 έως και το πρώτο εξάµηνο του 2015 και η αντίστοιχη αύξηση της οικονοµικής δραστηριότητας σε επιµέρους τοµείς της οικονοµίας, και ειδικότερα του τουρισµού, η αναδιάρθρωση της απασχόλησης προς περισσότερο ευέλικτες µορφές µετά την άρση των θεσµικών περιορισµών στην αγορά εργασίας και η διατήρηση του κόστους εργασίας των επιχειρήσεων στο χαµηλό επίπεδο που είχε διαµορφωθεί µετά τις µειώσεις των προηγούµενων ετών.

Κάτω από αυτά τα δεδομένα λοιπόν, το 22,4% των εν λόγω εργαζοµένων αµείβεται για µερική ή εκ περιτροπής απασχόληση (2014: 21,8%), ενώ το 77,6% αµείβεται για πλήρη απασχόληση (2014: 78,2%), ως εξής: το 9,6% (2014: 9,0%) έχει αποδοχές κοντά στις κατώτατες (600 ευρώ µηνιαίως ή χαµηλότερες), το 18,0% (2014: 17,4%) έχει χαµηλές αποδοχές µεταξύ 600 και 800 ευρώ τον µήνα και το 50% (2014: 51,8%) έχει µηνιαίες αποδοχές πάνω από 800 ευρώ. Η εκτίμηση του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος είναι ότι για ολόκληρο το 2015 οι αµοιβές εξαρτηµένης εργασίας ανά µισθωτό µειώθηκαν κατά 2,7% (2014: -2,1%) και το κόστος εργασίας ανά µονάδα προϊόντος στο σύνολο της οικονοµίας µειώθηκε κατά 1,1%, λόγω της ταυτόχρονης κάµψης της παραγωγικότητας.

Η αύξηση της απασχόλησης κατά το εννεάµηνο του έτους, σύµφωνα µε τα στοιχεία της Ερευνας Εργατικού ∆υναµικού (ΕΕ∆) της ΕΛΣΤΑΤ, οφείλεται στη σηµαντική αύξηση της µισθωτής απασχόλησης (2,9% το εννεάµηνο του 2015) και των αυτοαπασχολούµενων µε προσωπικό (10,1%) εξαιτίας της έναρξης λειτουργίας µικρών επιχειρήσεων.

Αντίθετα, σηµαντική µείωση παρουσίασαν οι λοιπές κατηγορίες απασχολούµενων, και κυρίως εκείνη των αυτοαπασχολούµενων χωρίς προσωπικό (-2,3%), που αποτελεί το 23% του συνόλου των απασχολούµενων.

Πάντως για τον κ. Στουρνάρα στην αλλαγή της σύνθεσης της απασχόλησης συνέτειναν οι θεσµικές παρεµβάσεις των προηγούµενων ετών στην αγορά εργασίας, που επέτρεψαν τη χρήση περισσότερο ευέλικτων µορφών απασχόλησης, και η επιβολή ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων από το τέλος του α’ εξαµήνου.

Το ποσοστό µερικής απασχόλησης συνεχίζει να αυξάνεται (9,5% του συνόλου των απασχολούµενων το εννεάµηνο του 2015, έναντι 6,8% την αντίστοιχη περίοδο του 2011).

Οσον αφορά την εξέλιξη της απασχόλησης σε κλαδικό επίπεδο, οι υπηρεσίες τουρισµού (δραστηριότητες παροχής καταλύµατος και υπηρεσιών εστίασης) κατέγραψαν σηµαντική αύξηση της απασχόλησης το εννεάµηνο του 2015 για δεύτερη συνεχή χρονιά (9,9%, έναντι 13,0% το εννεάµηνο του 2014), µε αποτέλεσµα την αύξηση του µεριδίου τους στη συνολική απασχόληση.

Καταλυτική ήταν επίσης η ανάκαµψη της απασχόλησης στο εµπόριο (χονδρικό και λιανικό, επισκευή µηχανοκίνητων οχηµάτων και µοτοσικλετών με 5,3%, έναντι -1,6% το εννεάµηνο του 2014), τη µεταποίηση (6%, έναντι -3,3% το εννεάµηνο του 2014) και τις επαγγελµατικές υπηρεσίες (7,6%, έναντι -2,5% το εννεάµηνο του 2014).

Η απασχόληση συνέχισε να υποχωρεί στις κατασκευές, λόγω της συνεχιζόµενης πολύ χαµηλής οικοδοµικής δραστηριότητας, τις χρηµατοοικονοµικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες, λόγω υλοποίησης σχεδίων αναδιάρθρωσης των τραπεζικών οµίλων, και στη δηµόσια διοίκηση κυρίως λόγω συνταξιοδοτήσεων.

Με τον διοικητή να θεωρεί ότι παρουσιάζει εξαιρετικές δυσκολίες η εξεύρεση θέσης πλήρους απασχόλησης, το εργατικό προσωπικό της χώρας σε ποσοστό 54,9% απασχολείται σε επιχειρήσεις έως 49 ατόµων.

Συγκεκριµένα, το 28,9% των εργαζοµένων απασχολείται σε πολύ µικρές επιχειρήσεις (1-9 εργαζόµενοι), που αντιπροσωπεύουν το 88% του συνόλου των επιχειρήσεων, το 26% απασχολείται σε επιχειρήσεις µε 10-49 άτοµα, το 18,4% απασχολείται σε επιχειρήσεις µε 50-249 άτοµα, ενώ το 26,7% των εργαζοµένων απασχολείται σε µεγάλες επιχειρήσεις άνω των 250 ατόµων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν ωστόσο ένα πολύ µικρό µερίδιο (µόλις 0,2%) στο σύνολο των επιχειρήσεων.

Το χρονολόγιο του… πόνου

Καμπανάκι για τη φτώχεια χτυπάει ο Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος χαρακτηρίζει έτος ένδειας το 2015.

Οπως ήταν φυσικό, ο δείκτης φτώχειας επιδεινώθηκε στα χρόνια του Μνημονίου και -σύμφωνα με την έκθεση του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος- το 2013, το 48% του πληθυσμού ήταν εκτεθειμένο σε αυτόν τον κίνδυνο.

Η απειλή αυτή παρέμεινε σε ισχύ, και μάλιστα σε μεγαλύτερη ένταση, από τη στιγμή που οι δανειστές συνέχισαν να βάζουν νερό στον μύλο της λιτότητας, ροκανίζοντας περαιτέρω τα εισοδήματα των νοικοκυριών.

Οπως επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, πάνω από το 26% του ΑΕΠ έκανε φτερά από το 2008.

Ετσι, ύστερα από έξι χρόνια Μνημονίου, το 2015 αναδεικνύεται ως το χειρότερο σε όρους αύξησης του δείκτη της φτώχειας, σύμφωνα με τη μελέτη η οποία ενσωματώνεται στη χθεσινή έκθεση του διοικητή.

Η μελέτη επιχειρεί να μετρήσει την επίπτωση των δημοσιονομικών μέτρων που ελήφθησαν από το 2010 έως και το 2015 στη φτώχεια και την κοινωνική ανισότητα.

Σύμφωνα με αυτήν, η σχετική φτώχεια αυξήθηκε κατά 8% το 2015, έπειτα από μείωση 7,1% το 2014.

Τονίζει επίσης ότι τα μέτρα των δύο πρώτων ετών δημοσιονομικής προσαρμογής (2010 και 2011) επέφεραν τη μεγαλύτερη μείωση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών (κατά 4,2% και 6,9%, αντίστοιχα).

Επίσης, το 2014 ήταν η μοναδική χρονιά που παρατηρήθηκε προσωρινή χαλάρωση στη δημοσιονομική προσαρμογή ύστερα από μία τετραετία ασφυκτικής πίεσης στα νοικοκυριά, αφού το διαθέσιμο εισόδημά τους αυξήθηκε κατά 1,2%.

Ας θυμηθούμε τα σημαντικότερα:

▅ 2010: Ο πρώτος χρόνος του Μνημονίου ξεκίνησε με περικοπές στις συντάξεις (κατάργηση 13ης και 14ης σύνταξης), οι οποίες όμως αντικαταστάθηκαν με τα δώρα Πάσχα και Χριστουγέννων συνολικού κόστους 800 εκατ. ευρώ, τα οποία χορηγήθηκαν με εισοδηματικά κριτήρια, καθώς και μέτρα άμεσης φορολογίας, όπως η επιβολή πιο προοδευτικής φορολογικής κλίμακας, η θεσμοθέτηση έκτακτης εισφοράς σε εισοδήματα άνω των 100.000 ευρώ. Το ίδιο έτος, επιβλήθηκε και το τέλος επιτηδεύματος (300 ευρώ) σε 1 εκατ. αυτοαπασχολούμενους και επιχειρήσεις.

▅ 2011: Ηταν το έτος των φόρων: επιβολή ΕΕΤΗΔΕ (χαράτσι στα ακίνητα), αύξηση του τέλους επιτηδεύματος, αύξηση της εισφοράς αλληλεγγύης συνταξιούχων, επιπλέον εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων και εισφορά συνταξιούχων στις επικουρικές συντάξεις -σωρευτικά, αύξηση των εισφορών για ανεργία.

▅ 2012: Είχαμε νέες αυξήσεις στη φορολογία εισοδήματος, όπως νέα αύξηση του τέλους επιτηδεύματος, φόροι σε συντάξεις άνω των 1.000 ευρώ, επιπλέον εισφορά συνταξιούχων σε επικουρικές συντάξεις.

▅ 2013: Το μεγαλύτερο μέρος της προσαρμογής προήλθε από τις συντάξεις λόγω κατάργησης των δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα για τις κύριες συντάξεις και κατάργησης της 13ης και 14ης πληρωμής της σύνταξης ανασφάλιστων υπερηλίκων του ΟΓΑ και αλλαγή στα ηλικιακά κριτήρια απονομής της. Αλλαξε και ο κώδικας φορολογίας εισοδήματος, ο οποίος, σε σχέση µε το παλαιό καθεστώς, φαίνεται να ευνόησε τα πλουσιότερα στρώματα του πληθυσμού.

▅ 2014: Η προσαρμογή συνεχίστηκε μέσα από τα επιδόματα που δόθηκαν µε εισοδηματικά κριτήρια.

▅ 2015: Στα μέτρα του 2015 δεν έχουν περιληφθεί αυτά που προβλέπονται στο νομοσχέδιο για την ανθρωπιστική κρίση, καθώς στην πλειονότητά τους αφορούν παροχές σε είδος. Από το υπόλοιπο «πακέτο» μέτρων τα σημαντικότερα είναι τα επιδόματα που χορηγούνται µε εισοδηματικά κριτήρια, η αύξηση των εισφορών για υγειονομική περίθαλψη των συνταξιούχων και η κατάργηση της ιδιαίτερης φορολογικής μεταχείρισης των αγροτών αλλά και του συμπληρωματικού φόρου στο εισόδημα από μισθώματα ακινήτων.