Γιατί η κυβέρνηση επιμένει στην πρόωρη αποπληρωμή χρέους ακόμα και τώρα, σε συνθήκες πολύ υψηλής γεωπολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας διεθνώς; Το ερώτημα γίνεται πλέον κρίσιμο, καθώς τα σύννεφα πάνω από τη διεθνή οικονομία πυκνώνουν, από τα πιο επίσημα χείλη όπως του Ευρωπαίου επιτρόπου Ενέργειας ακούγονται εκτιμήσεις περί μακροχρόνιας ενεργειακής κρίσης, ο πληθωρισμός «αγριεύει» και η αύξηση επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι επί θύραις.
Σε μια συγκυρία όπου αγαθά και υπηρεσίες ακριβαίνουν, και μαζί τους ακριβαίνει και το χρήμα, γιατί το Δημόσιο να θέλει να αποπληρώσει πρόωρα χρέος με το χαμηλότερο επιτόκιο (1,5%);
Το «σκληρό μαξιλάρι» διαθεσίμων τελειώνει
Πρόκειται για το χρέος του Πρώτου Μνημονίου: διμερή δάνεια (GLF) από τις χώρες-μέλη. Η αρχική συμφωνία προέβλεπε επιτόκιο 0,5% συν το επιτόκιο του τρίμηνου Euribor. Ανάλογα με τις διακυμάνσεις του Euribor, κυμαινόταν περί το 2,5% (πάνω ή κάτω από αυτό).
Ομως ο ΟΔΔΗΧ φρόντισε να κάνει το δάνειο SWAP, το οποίο μειώνει το πραγματικό επιτόκιο του δανείου στο 1,5%. Πρόκειται για εξαιρετικά χαμηλό επιτόκιο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου ακόμα και το επιτόκιο των εντόκων γραμματίων είναι αρκετά μεγαλύτερο. Για παράδειγμα, η δημοπρασία εντόκων γραμματίων του ελληνικού Δημοσίου που διενεργήθηκε από τον ΟΔΔΗΧ την Τρίτη 24 Μαρτίου 2026 είχε απόδοση 2,16%.
Πώς χρηματοδοτείται η πρόωρη αποπληρωμή του; Από τα ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου και ιδιαίτερα από το «σκληρό μαξιλάρι» των διαθεσίμων. Αυτό ανερχόταν σε 15,7 δισ. ευρώ και ήταν «κλειδωμένο» για χρήση αποκλειστικά για σκοπούς μείωσης του χρέους. Το υπόλοιπο του «σκληρού μαξιλαριού» είναι πλέον 5,77 δισ. ευρώ, που σημαίνει ότι για τις ανάγκες της πρόωρης αποπληρωμής έχουν χρησιμοποιηθεί περίπου τα δύο τρίτα του (10 από τα 15,7 δισ. ευρώ). Με τις επόμενες «δόσεις» πρόωρης αποπληρωμής αναμένεται να μηδενιστεί στο τέλος του 2026. Για τις απομένουσες ανάγκες πρόωρης αποπληρωμής, που θα ολοκληρωθεί μέχρι και το 2032, τη χρηματοδότηση θα αναλάβει το συνολικότερο «μαξιλάρι» διαθεσίμων του Δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Υπέρ…
Τα βασικά επιχειρήματα του υπουργείου Οικονομικών είναι τα εξής:
● Με την πρόωρη αποπληρωμή η Ελλάδα στέλνει «σήμα» στις αγορές ότι μπορεί να εξοφλεί τα χρέη της και έτσι ενισχύει την αξιοπιστία της.
● Μειώνεται το συνολικό χρέος νωρίτερα και εξοικονομούνται τόκοι. Ενας ιδιαίτερης συμβολής –και όχι μόνο– αξίας στόχος σε αυτό το σημείο είναι η μείωση του ελληνικού χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ κάτω από τα επίπεδα του ιταλικού, ώστε η Ελλάδα να πάψει να είναι η χώρα με το υψηλότερο χρέος στην Ε.Ε.
● Η χώρα έχει πλεονάζοντα ταμειακά διαθέσιμα (39,5 δισ. ευρώ στα τέλη του 2025), τα οποία μπορούν και πρέπει να αξιοποιηθούν ώστε να μη «λιμνάζουν».
…και κατά
Οσο βάσιμοι και αν είναι αυτοί οι στόχοι, το ερώτημα είναι αν αντισταθμίζουν τα ρίσκα και τις απώλειες από αυτή την κίνηση. Ετσι, στον αντίποδα διατυπώνονται οι εξής αντιρρήσεις.
● Το «μαξιλάρι» διαθεσίμων είναι μεν μεγάλο, αλλά λειτουργεί ως εγγύηση όταν υπάρχει και όχι όταν καταναλώνεται – έστω και για «καλό σκοπό». Για να ολοκληρωθεί η αποπληρωμή του δανείου του Πρώτου Μνημονίου θα πρέπει όχι μόνο να καταναλωθεί πλήρως το «σκληρό μαξιλάρι», αλλά και σημαντικό τμήμα των συνολικών διαθεσίμων. Επιπλέον, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι δημοσιονομικές συνθήκες τα επόμενα χρόνια θα επιτρέπουν ούτως ή άλλως την παραμονή του στα σημερινά επίπεδα. Ετσι, η ισχύς αυτής της εγγύησης θα μειωθεί σημαντικά. Είναι τελείως διαφορετική η εκτίμηση του ρίσκου όταν τα ρευστά διαθέσιμα μιας χώρας επαρκούν για να καλύψουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες δυόμισι ετών και διαφορετικό αν επαρκούν για ένα έτος.
● Οταν απομειώνεις χρόνο με ετήσιο πραγματικό επιτόκιο 1,5% ενώ δανείζεσαι με επιτόκιο περί το 4%, γλιτώνεις επιτόκιο 1,5%, αλλά θυσιάζεις εναλλακτική απόδοση 4% για τα ίδια χρήματα – αν, για παράδειγμα, τα τοποθετήσεις σε 10ετή ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου.
● Η Καθαρή Παρούσα Αξία της πρόωρης εξόφλησης είναι υψηλότερη της κανονικής κατά τουλάχιστον 5 δισ. ευρώ – κι αυτό είναι μετρήσιμη πραγματική απώλεια.
Πολιτικό deal;
Ανεξάρτητα από τα προηγούμενα, ωστόσο, τα κρίσιμα ερωτήματα είναι: Γιατί η κυβέρνηση επιμένει ακόμα και τώρα, σε μια τόσο «επίφοβη» διεθνώς οικονομική συγκυρία; Γιατί δεν κάνει έστω μια προσωρινή παύση μέχρι να «καθαρίσει» ο ορίζοντας»; Γιατί μια καθαρά πολιτική απόφαση πρέπει να επιβεβαιώνεται σε τέτοιες συνθήκες όχι από αρμόδιο πολιτικό πρόσωπο, αλλά με δηλώσεις του γενικού διευθυντή του ΟΔΔΗΧ Δημήτρη Τσάκωνα μέσα στον Μάρτιο; Οι υποθέσεις που γίνονται είναι δύο και τις καταθέτουμε στη δοκιμασία του δημόσιου διαλόγου.
Πρώτη: Οτι είναι μία από τις δύο πτυχές του πολιτικού deal που «έκλεισε» ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την Κομισιόν προκειμένου να αναλάβει ο Κυριάκος Πιερρακάκης πρόεδρος στο Eurogroup (το άλλο ήταν να γίνει η Ελλάδα ο «αυτοφωράκιας» της Ευρώπης για τη λεηλασία των «παγωμένων» ρωσικών assets, που τελικά δεν ευδοκίμησε). Και ακριβώς επειδή είναι πολιτικό deal και το «αντάλλαγμα» έχει προκαταβληθεί, δεν μπορεί να αλλάξει κάτι στη συμφωνία, ανεξαρτήτως συγκυρίας…
Δεύτερη: Οτι η αποπληρωμή του χρέους του Πρώτου Μνημονίου μέχρι το 2032 αποσκοπεί στο να μειώσει το σοκ από την προσθήκη μιας ετήσιας δαπάνης περί τα δύο δισ. ευρώ από την έναρξη αποπληρωμής των αναβληθέντων τόκων από εκείνη την ημερομηνία.
