Σε δημοσιονομική στενωπό κυβέρνηση και… νοικοκυριά

Σε πλήρη ανατροπή των θεμελιωδών παραδοχών του προϋπολογισμού 2026 οδηγούν η παράταση για περισσότερο από έναν μήνα και το άδηλο τέλος του πολέμου στη Μ. Ανατολή. Η εξέλιξη του πολέμου δημιουργεί ανασφάλεια ακόμη και για το τι θα ακολουθήσει το τέλος αυτής της φάσης των εχθροπραξιών, διότι πλέον δεν υπάρχει καν ευτυχές σενάριο τέλους, που για τις αγορές θα ήταν μια καθαρή νίκη του άξονα ΗΠΑ – Ισραήλ. Είτε με κλιμάκωση είτε με ένα τέλος που θα μοιάζει με ανάπαυλα με «βαριές» εκκρεμότητες, οι οικονομικές συνέπειες αναπόφευκτα θα είναι σημαντικές και όχι πρόσκαιρες.

Τοποθετούμενες σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι προβλέψεις, που όπως πάντα περιλαμβάνουν το αισιόδοξο, το βασικό και το δυσμενές σενάριο, μετατοπίζονται αντικειμενικά στον χώρο μεταξύ του βασικού και του δυσμενούς σεναρίου. Σε κάθε περίπτωση, οι οικονομικές προβλέψεις της περιόδου πριν από τον πόλεμο αναθεωρούνται σημαντικά, ανατρέποντας τον προπολεμικό προγραμματισμό καταναλωτών και λαϊκών νοικοκυριών, επιχειρήσεων και κρατών. Και στο σημείο αυτό αποκαλύπτονται οι αποτυχίες της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης.

Προϋπολογισμός υπό αναθεώρηση

Στην περίπτωση της Ελλάδας η ανατροπή των δεδομένων μεταφράζεται συγκεκριμένα σε ανατροπή των βασικών παραδοχών του προϋπολογισμού 2026 που έχει ψηφιστεί από τη Βουλή, αλλά και των οικονομικών προοπτικών. Στην πραγματικότητα, ο προϋπολογισμός του 2026 που ψήφισε η Βουλή τελεί υπό αναθεώρηση, η οποία αναβάλλεται επειδή το έδαφος για νέες-σταθερές εκτιμήσεις είναι ακόμη ρευστό.

Οι ανατροπές είναι προφανείς και πλέον έχουν αρχίσει να ποσοτικοποιούνται. Χθες, η ανακοίνωση των προσωρινών εκτιμήσεων της Eurostat για τον πληθωρισμό των χωρών-μελών της ευρωζώνης και η δημοσιοποίηση της τριμηνιαίας έκθεσης του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής έδωσαν σαφή εικόνα της κατεύθυνσης και της έκτασης των αναθεωρήσεων στα θεμελιώδη οικονομικά στοιχεία.

Η τάση είναι σαφής: μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού, μείωση των ρυθμών ανάπτυξης και μεγάλη αύξηση των τιμών στα ενεργειακά προϊόντα (που ο δείκτης τους για τον πλην ΗΠΑ κόσμο είναι η τιμή του βαρελιού πετρελαίου τύπου brent).

Συγκεκριμένα:

Πληθωρισμός: Τα στοιχεία της Eurostat αποδεικνύουν ότι η επίδραση του πολέμου στον πληθωρισμό είναι άμεση και σημαντική. Ο μέσος όρος στην ευρωζώνη τον Μάρτιο αυξήθηκε σε 2,5%, έναντι 1,9% τον Μάρτιο. Δεδομένου ότι η επίδραση των αυξημένων διεθνών τιμών στην ενέργεια περνά σε δεύτερο χρόνο στα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, αυτή είναι μόνο η αρχή, ενώ η συνέχεια αναμένεται πιο «καυτή». Την υπόθεση αυτή υποστηρίζουν οι εκτιμήσεις της έκθεσης του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής, όπου η εκτίμηση για τον ελληνικό πληθωρισμό στο σύνολο του 2026 είναι ότι θα κινηθεί στο εύρος 3,5% – 4%.

Για την Ελλάδα, τον Μάρτιο ο πληθωρισμός αυξήθηκε ήδη σε 3,3% (από 3,1% τον Φεβρουάριο). Συγκρίνοντας με την πρόβλεψη του προϋπολογισμού, που ήταν 2,2%, η αύξηση είναι ήδη πάνω από 1 ποσοστιαία μονάδα – και είμαστε μόνο στην αρχή.

Τιμή πετρελαίου: Ο προϋπολογισμός στηρίχτηκε πάνω στην εκτίμηση για τιμή του βαρελιού πετρελαίου τύπου brent στα 62,5 δολάρια. H χθεσινή τιμή στις αγορές ήταν 103,6 δολάρια, ενώ το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής εκτιμά ότι η μέση τιμή το 2026 θα κυμανθεί περί τα 90 δολάρια στο βασικό σενάριο. Και εδώ, η ανατροπή στην τάξη μεγέθους των εκτιμήσεων σε σχέση με τον προϋπολογισμό είναι πολύ μεγάλη.

Ρυθμοί ανάπτυξης: Ο προϋπολογισμός του 2026 βασίστηκε στην εκτίμηση ότι το 2026 η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμό 2,4%. Ενώ είχε ξεσπάσει ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή, με το Σημείωμα για την Ελληνική Οικονομία η Τράπεζα της Ελλάδος διατήρησε την εκτίμησή της για ρυθμό ανάπτυξης 1,9%. Θα πρέπει λοιπόν μάλλον να πάρουμε υπόψη μας το κάτω σημείο του εύρους που δίνει η έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής, δηλαδή το 1,7%.

Το συμπέρασμα είναι ότι αυτό που οι εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου έλεγαν ότι θα έρθει από το 2027, δηλαδή μια σημαντική επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας σε επίπεδα κάτω από 2%, θα έρθει έναν χρόνο νωρίτερα, από το 2026.

Αυτό σημαίνει ότι όλα τα προβλήματα που η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης έσπρωξε κάτω από το χαλί, θριαμβολογώντας για τις επιτυχίες της πολιτικής της, τώρα αποκαλύπτονται.

Ετσι, ενεργοποιείται η γνωστή αλυσίδα συνεπειών: ακριβότερη ενέργεια > υψηλότερος πληθωρισμός > χαμηλότερη ανάπτυξη. Η ακριβότερη ενέργεια λειτουργεί σαν «φόρος» στην οικονομία: μειώνει την κατανάλωση, τα νοικοκυριά πληρώνουν περισσότερα για ενέργεια, άρα έχουν λιγότερα χρήματα για άλλα αγαθά. Κι εδώ αναδεικνύονται όλες οι κυβερνητικές αποτυχίες:

● Οι δημοσιονομικοί θρίαμβοι της κυβέρνησης στηρίχτηκαν στα πρωτογενή υπερ-πλεονάσματα, που με τη σειρά τους οφείλονταν στην υπερφορολόγηση και στις μεγάλες περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες. Η κυβέρνηση «κλείδωσε» το μεγαλύτερο μέρος των υπερ-πλεονασμάτων υπέρ χρέους, αλλά τώρα υπάρχει ανάγκη μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και η κυβέρνηση ψάχνει για χρηματοδοτικά μέσα. Μεταξύ άλλων, εκλιπαρεί τις τράπεζες να δώσουν «χορηγία» εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, αφήνει να διαρρεύσει η πρόθεση για επιβολή φόρου… στον ηλεκτρονικό τζόγο, ενώ οι ελπίδες για ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής διαψεύδονται.

● Η κυβέρνηση επιμένει στην πρόωρη αποπληρωμή του χρέους του πρώτου μνημονίου σε συνθήκες στενότητας που διαμορφώνει ο πόλεμος.

● Η αύξηση των τιμών των καυσίμων αυξάνει την αξία των εισαγωγών, ενώ η μείωση της εξωτερικής καταναλωτικής ζήτησης μειώνει την αξία των εξαγωγών. Επομένως, διευρύνεται έτι περαιτέρω το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.

● Κοντά στο «όλα ακριβαίνουν», συμπιέζεται η ρευστότητα του κόσμου από παντού ταυτόχρονα: από τιμές, από δάνεια (λόγω αύξησης επιτοκίων), από στάσιμους μισθούς.

Και κάπου εδώ οι κυβερνητικοί οικονομικοί «θρίαμβοι» τελειώνουν…