Και μόνο οι συμμετοχές στην προχθεσινή σύσκεψη στην ΤτΕ έβαζαν ιδέες: σύμπαντες οι CEOs των τραπεζών και των servicers, ο γενικός διευθυντής του ΟΔΔΗΧ, η γενική γραμματέας Ιδιωτικού Χρέους και το υπουργείο Οικονομικών, με προεδρεύοντα της σύσκεψης τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) Γιάννη Στουρνάρα.
Ολοι αυτοί συμμετείχαν για πρώτη φορά από κοινού σε σύσκεψη. Παρ’ όλα αυτά οι άτυπες-ημιεπίσημες διαρροές από την ΤτΕ και το υπουργείο Οικονομικών διαβεβαίωναν ότι ήταν συνάντηση αλληλοενημέρωσης. Ολοι ενημέρωσαν αλλήλους χωρίς να υπάρχει κανένα πρόβλημα, χωρίς να συζητηθεί κανένα «φλέγον» ζήτημα, χωρίς κανείς να ζητήσει από άλλον συνδαιτυμόνα κάτι. Κατά κάποιον τρόπο δεν συζητήθηκε τίποτε και πολύ περισσότερο δεν ελήφθησαν αποφάσεις».
Το δικό μας ρεπορτάζ επιβεβαιώνει αναλυτικά ποια θέματα… δεν συζητήθηκαν στην εν λόγω σύσκεψη, τι… δεν ζήτησαν κάποιοι από τους συμμετέχοντες από άλλους, ποιες αποφάσεις… δεν ελήφθησαν.
Πλειστηριασμοί
Είναι γνωστό ότι ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων είναι το τελευταίο «γρανάζι» που λείπει από τη «μηχανή» που, μέσω των προγραμμάτων τιτλοποίησης «Ηρακλής», απάλλαξε τις τράπεζες από «κόκκινα» δάνεια περίπου 90 δισ. ευρώ! Ηρθε λοιπόν η ώρα που αυτό το «γρανάζι» πρέπει να ενεργοποιηθεί άμεσα, διαφορετικά κινδυνεύει από μπλοκάρισμα ολόκληρη η «μηχανή».
Το άμεσο πρόβλημα αφορά τους πλειστηριασμούς οικιστικών ακινήτων (σπιτιών). Εκεί παρατηρείται μπλοκάρισμα: η αγορά έχει κορεστεί σε μεγάλο βαθμό, ενώ το πρόβλημα επιτείνεται από τα «υπερβολικά» και «χρονοβόρα» ένδικα μέσα άμυνας που έχουν στη διάθεσή τους οι δανειολήπτες προκειμένου να καθυστερήσουν ή και να αποφύγουν τον εκπλειστηριασμό του σπιτιού τους. Οι συνδαιτυμόνες της προχθεσινής σύσκεψης συζήτησαν λοιπόν και αποφάσισαν (συγγνώμη… δεν αποφάσισαν) πώς θα ξεμπλοκάρουν οι πλειστηριασμοί ακινήτων. Οι τρόποι είναι δύο: πρώτον, ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Φλωρίδης θα προωθήσει ρυθμίσεις ώστε η αποτελεσματικότητα και ο χρονοβόρος χαρακτήρας των ένδικων μέσων που χρησιμοποιούν οι δανειολήπτες ενάντια στους πλειστηριασμούς να… μετριαστούν – γι’ αυτό εξάλλου συμμετείχε στη σύσκεψη ο κ. Φλωρίδης.
Δεύτερον –και ακόμη σημαντικότερο–, θα ιδρυθεί και θα λειτουργήσει «το γρηγορότερο» ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων. Γιατί είναι κρίσιμη η σύσταση και λειτουργία του; Διότι θα αποκτά τα εκπλειστηριαζόμενα σπίτια και στη συνέχεια θα τα επαναμισθώνει σε αυτούς που τα έχουν χάσει με προοπτική, αν είναι καλοπληρωτές του ενοικίου επί 10ετία ή 12ετία, να τους δοθεί νέο δάνειο ώστε να τα επαναποκτήσουν!
Η κυβέρνηση και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς θα παρουσιάσουν την ίδρυση και λειτουργία του Φορέα ως προϊόν… κοινωνικής ευαισθησίας, αλλά η ωμή αλήθεια είναι ότι χωρίς αυτόν δεν μπορούν να αποκτήσουν την απαιτούμενη ορμή οι πλειστηριασμοί. Ο Φορέας θα εμφανίζεται στην αγορά και θα σαρώνει τα σπίτια που βγαίνουν σε πλειστηριασμό – έτσι οι πλειστηριασμοί δεν θα αποβαίνουν άγονοι. Συμπληρωματικά ο κ. Φλωρίδης θα αναλάβει να παραμερίσει νομικού τύπου εμπόδια.
Βεβαίως, θα είναι πλειστηριασμοί «νέου τύπου»: Ο δανειολήπτης θα χάνει το σπίτι του σε μια διαδικασία «κλειστή», όπου θα μεταβιβάζεται στον Φορέα και μάλιστα με υψηλό πλαφόν 30% χαμηλότερα από την εμπορική αξία (άρα σίγουρα και καλά έσοδα για servicers και τράπεζες, που συμβαδίζουν με τα υψηλά ποσοστά ανάκτησης,70-80%, που έσχουν εγγραφεί στα business plans των τελευταίων).
Δεν… υπάρχει ανησυχία
Εγκυμονούνται κίνδυνοι από τον κορεσμό των πλειστηριασμών; Βεβαίως και μάλιστα σοβαροί. Συγκεκριμένα τα business plans των servicers που έχουν αγοράσει τα «κόκκινα» δάνεια των τραπεζών κινδυνεύουν με αποτυχία και αυτό με τη σειρά του θα έχει αποτέλεσμα την κατάπτωση των εγγυήσεων που έχει δώσει το Δημόσιο στο πλαίσιο των διαδοχικών προγραμμάτων «Ηρακλής». Ισως δεν έχει συνειδητοποιηθεί, αλλά ο μηχανισμός μέσω του οποίου καταπίπτουν οι εγγυήσεις του Δημοσίου στον «Ηρακλή» είναι να αποτύχουν τα business plans των servicers.
Τι συμβαίνει με τα εν λόγω business plans; Με ευθύνη του οικονομικού επιτελείου της πρώτης κυβέρνησης Μητσοτάκη, αυτά θέτουν αδιανόητα υψηλά ποσοστά ανάκτησης της αξίας των ακινήτων που περιήλθαν στην κατοχή τους μέσω των τιτλοποιήσεων: πάνω από 70% έως και 85%! Αυτή ήταν ιδέα του κ. Ζαββού, ώστε να αντιπαρέλθει τις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης και να μπορεί να ισχυριστεί ότι ο «Ηρακλής» δεν θα έχει επιπτώσεις για το δημόσιο χρήμα και δεν θα τον χρηματοδοτήσουν οι φορολογούμενοι.
Αυτό όμως έχει συνέπειες: τέτοια ποσοστά ανάκτησης δεν μπορούν να υλοποιηθούν «ούτε με σφαίρες», οπότε τα business plans κινδυνεύουν με εκτροχιασμό. Επιπλέον σε αυτά τα business plans έχουν περιληφθεί έσοδα από πλειστηριασμούς ακινήτων σε ποσοστά πάνω από 20% και μέχρι 30% των συνολικών εσόδων. Με τον κορεσμό και την «κόπωση» που παρατηρείται στην «αγορά των πλειστηριασμών» κινδυνεύει με διάψευση και αυτή η πρόβλεψη.
Μέχρι τώρα η κυβέρνηση, στο πλαίσιο του δούναι και λαβείν με τράπεζες και servicers, είχε καταφέρει να μην υπάρξει κάποιο «τσουνάμι» πλειστηριασμών και έτσι απέφυγε τη μεγάλη πολιτική φθορά. Ετσι ο μόνος τρόπος να μην επωμιστεί τώρα, στη δυσκολότερη πολιτικά στιγμή της, τέτοια πολιτική φθορά, αλλά ταυτόχρονα να επιταχυνθούν και οι πλειστηριασμοί, είναι να συσταθεί και να λειτουργήσει ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης, που -όπως είπαμε- θα παρουσιαστεί σαν αγαθοεργία και δεύτερη ευκαιρία για όσους χάνουν το σπίτι τους.
«Αγαθοεργίες» τραπεζών
Μάλιστα, «μ’ έναν σμπάρο δυο τρυγόνια», μέρος της «δόξας» απ’ αυτή την «αγαθοεργία» διεκδικούν και οι τράπεζες, οι οποίες έχουν ήδη υποσχεθεί τη διάθεση 100 εκατ. ευρώ για την ίδρυση του Φορέα. Η γενναιοδωρία αυτή των τραπεζών έχει την εξήγησή της. Στο αρχικό κεφάλαιο του Φορέα είναι σημαντικό είτε να μη συμμετέχει το Δημόσιο είτε, στην περίπτωση που συμμετέχει, να αναλαμβάνει το μικρότερο ποσοστό ρίσκου.
Αυτό είναι προϋπόθεση ώστε να μη θεωρηθεί ότι το επενδυτικό ρίσκο το επωμίζεται το κράτος και τεθεί ξανά ζήτημα από τη Eurostat. Για να έχει το «κεφάλι της ήσυχο» και να αποφύγει νέες δυσαρέσκειες με τη Eurostat, η κυβέρνηση αποφάσισε τελικά να μην έχει καμία συμμετοχή στον Φορέα. Δεν υπάρχουν όμως και πολλοί πρόθυμοι να βάλουν στο χέρι στην τσέπη, γι’ αυτό και η υπόθεση της σύστασης του Φορέας χρονίζει εδώ και τρία χρόνια… Εβαλαν λοιπόν το χέρι στην τσέπη οι τράπεζες – και φυσικά το παρουσίασαν σαν «αγαθοεργία» προς τους δυστυχείς που θα χάσουν το σπίτι τους.
Μάλιστα είδαν το φως της δημοσιότητας δύο ειδήσεις που εμβάλλουν σε πολλές σκέψεις: πρώτον, ότι το αρχικό κεφάλαιο του νέου φορέα θα είναι 100 εκατ. ευρώ – όσο και η εθελοντική εισφορά των τραπεζών. Δεύτερον, ότι στη μετοχική σύνθεση του Φορέα θα συμμετάσχουν και servicers. Τράπεζες και servicers επιθυμούν διακαώς την ίδρυσή του, διότι θα επωφεληθούν από το ξεμπλοκάρισμα των πλειστηριασμών. Θα ήταν όμως ζήτημα να εκπλειστηριάζουν σπίτια και να τα αγοράζει ένας Φορέας δικών τους συμφερόντων…
Να προσθέσουμε ότι δεν πρέπει να θεωρηθεί τυχαίο πως η κυβέρνηση έσπευσε να προδιαγράψει ότι οι τράπεζες, που πέρσι είχαν προσφέρει άλλα 100 εκατομμύρια ευρώ για το πρόγραμμα ανακαίνισης περισσότερων από 400 σχολείων στο πλαίσιο του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου», θα διαθέσουν και φέτος άλλα 100 εκατομμύρια για την επέκταση αυτού του προγράμματος – η «αγαθοεργία» θα ανακοινωθεί πανηγυρικά στη ΔΕΘ.
Και η κυβέρνηση;
Ο Φορέας και το ξεμπλοκάρισμα-επιτάχυνση των πλειστηριασμών «νέου τύπου» είναι δώρο στις τράπεζες και στους servicers, ενώ η κυβέρνηση μεταθέτει για αργότερα τον κίνδυνο κατάπτωσης των εγγυήσεων του «Ηρακλή». Η κυβέρνηση όμως ενδιαφέρεται και για κάτι άλλο: Θέλει να εξαγγείλει στη ΔΕΘ, στο πλασίο των εξαγγελιών για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, ότι θα βγουν στην αγορά σπίτια που έχουν στην κυριότητά τους τράπεζες και servicers. Αυτό θα σήμαινε ότι οι servicers, για παράδειγμα, θα έπρεπε να αποκτήσουν πυλώνα για μαζική δραστηριότητα ενοικίασης σπιτιών – κάτι έξω από τα όρια του ρεαλιστικού. Τη λύση θα δώσει κι εδώ ο Φορέας, αλλά βέβαια σε δεύτερο χρόνο. Εκτός αν προβλεφτεί η δυνατότητα του Φορέα να αποκτά την κυριότητα σπιτιών και απευθείας από τους Servicers.
Σε κάθε περίπτωση, αυτή η εξαγγελία θα είναι η πλέον «άσφαιρη», δηλαδή βραδείας απόδοσης, απ’ όλες – για την ώρα, σημασία για την κυβέρνηση έχει να γίνει…
Από την Bad Bank στον… bad Φορέα
Οταν συζητούνταν η άρση των βαρών των «κόκκινων» δανείων των τραπεζών, ο Γιάννης Στουρνάρας είχε προτείνει τη λύση της Bad Bank. Δεν θα εξετάσουμε εδώ τα πιθανά συγκριτικά πλεονεκτήματα της μίας ή της άλλης λύσης. Ωστόσο η λύση της Bad Bank, που είχαν υιοθετήσει η Ιρλανδία και η Ισπανία, θα εξασφάλιζε συγκεντρωτική και καλύτερη διαπραγμάτευση με τους δανειολήπτες με συμβαλλόμενο το Δημόσιο και με ευχέρεια ρυθμίσεων κ.λπ. Αφού αποκλείστηκε η λύση να δοθεί στους δανειολήπτες το δικαίωμα να αποπληρώσουν το υπόλοιπο του δανείου τους με μεγάλο «κούρεμα» (στο ύψος που τα αγόρασαν οι servicers στο πλαίσιο του «Ηρακλή»), στη συνέχεια απορρίφθηκε η λύση της Bad Bank και δημιουργήθηκε ο δαιδαλώδης μηχανισμός του «Ηρακλή».
Το αποτέλεσμα ήταν οι δανειολήπτες να έχουν να κάνουν με τους servicers και να υποφέρουν από τις καταχρηστικές πρακτικές τους και στο τέλος να δημιουργείται ένας… bad Φορέας για να ξεμπλοκάρει τους πλειστηριασμούς, να αποκτά τα σπίτια που χάνουν οι δανειολήπτες, να τους καθιστά ενοικιαστές στο παλιό τους σπίτι και να τους το ξαναπουλάει με νέο δάνειο για να έχουν να αποπληρώνουν και τα εγγόνια τους.
Πώς να μην είναι ευχαριστημένες οι τράπεζες και πώς να μην προχωρούν σε εθελοντικές εισφορές (λίγων δεκάδων εκατομμυρίων για καθεμιά ξεχωριστά) έναντι της μεγάλης κρατικής αγαθοεργίας που τις απάλλαξε από 90 δισ. ευρώ «κόκκινα» δάνεια;
