Εργα στρατηγικής… αδιαφάνειας ύψους 10 δισ. ευρώ για τη λειψυδρία

Με τις αδιαφανείς και fast track διαδικασίες που εδώ και χρόνια ακολουθεί η Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας (ΜΣΣΣ) του πρώην ΤΑΙΠΕΔ σκοπεύει η κυβέρνηση να αναθέσει τα έργα συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ που θα αφορούν την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Η πρόβλεψη αυτή περιλαμβάνεται σε ένα από τα «λοιπά άρθρα» νέου νομοσχεδίου που χθες κατατέθηκε σε διαβούλευση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) και αφορά το πλαίσιο για την προώθηση της παραγωγής βιομεθανίου, τους κανόνες για την οργάνωση της αγοράς παραγωγής υδρογόνου και τη μερική ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας 2024/1788.

Η διάταξη που ανοίγει τον δρόμο για ουσιαστικά «απευθείας αναθέσεις» έργων τεράστιας αξίας περιλαμβάνεται στο άρθρο 55 (σε σύνολο 60 άρθρων) και έχει τίτλο «Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας». Μεταξύ άλλων προβλέπει ότι:

1) Με απόφαση του υπουργού ΠΕΝ θα κηρύσσεται μια περιοχή σε «καθεστώς έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας». Θα πρέπει να προηγείται γνωμοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και, αν αφορά νησί, του γενικού γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

2) Τα έργα που θα συνδέονται άμεσα με «την κατασκευή ή αποκατάσταση κρίσιμων υποδομών για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση των συνεπειών που απορρέουν από τη λειψυδρία» θα μπορούν να τα αναλαμβάνουν ως «αναθέτοντες φορείς» οι εταιρείες ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, αφού προηγηθεί κοινή απόφαση των υπουργείων ΠΕΝ, Εθνικής Οικονομίας-Οικονομικών και Ανάπτυξης.

3) Με τη σειρά τους, ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, δηλαδή οι εταιρείες ύδρευσης-αποχέτευσης Αττικής και Θεσσαλονίκης, αντίστοιχα, θα αναθέτουν «ωρίμανση, διενέργεια των διαγωνιστικών διαδικασιών και παρακολούθηση της εκτέλεσης των συμβάσεων» στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας η οποία υπαγόταν στο ΤΑΙΠΕΔ και πλέον έχει υπαχθεί στο υπερταμείο (ΕΕΣΥΠ).

4) Για τις ανάγκες αυτών των έργων και πάντα στο όνομα της «έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας», ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα μπορούν να προσλαμβάνουν εξειδικευμένο προσωπικό με σύμβαση έργου και επίσης ταχύρυθμες διαδικασίες 10 ημερών, ενώ οι προσλαμβανόμενοι θα μπορούν να συμμετέχουν «σε επιτροπές διαγωνισμών, καθώς και σε κλιμάκια διενέργειας ελέγχων».

5) Το φλέγον θέμα, βεβαίως, δεν είναι οι προσλήψεις, αλλά τα έργα για χάρη των οποίων προστίθεται νέα κατηγορία, λειψυδρίας, στις «στρατηγικές επενδύσεις» του νόμου 4864/2021. Στην κατηγορία αυτή χορηγούνται τα κίνητρα που προβλέφθηκαν τότε (σε έκτακτη κατάσταση πανδημίας) για ταχεία χωροθέτηση χωρίς πολεοδομικά εμπόδια (ΕΣΧΑΣΕ), ταχείες διαδικασίες έκδοσης αδειών και ταχύτατη εκδίκαση δικαστικών διαφορών.

Το βασικότερο θέμα όμως είναι το «τείχος αδιαφάνειας» που έχει χτιστεί μέσα στα χρόνια αυτά προκειμένου η Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας να αναθέτει έργα καταργώντας κάθε πρόβλεψη ανοιχτής διαγωνιστικής διαδικασίας. Η ΜΣΣΣ μπορούσε να καλεί συγκεκριμένες εταιρείες να υποβάλουν προσφορές και να αποφασίζει τον ανάδοχο με συνοπτικές διαδικασίες και ελάχιστη έως ανύπαρκτη έκπτωση. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, εταιρείες που δεν αναλάμβαναν έργα ζητούσαν ενημέρωση για τις προσφορές των κερδισμένων και το τότε ΤΑΙΠΕΔ αρνιόταν ακόμα και να δώσει σχετική ενημέρωση.

Υποτίθεται πως τα πρώτα χρόνια, η βασική δικαιολογία ήταν οι ασφυκτικές προθεσμίες του Ταμείου Ανάκαμψης και η ανάγκη απορρόφησης πόρων που θα χάνονταν εάν υπήρχαν εμπλοκές μεταξύ των υποψήφιων αναδόχων, αλλά φαίνεται πως το «πετυχημένο» μοντέλο επεκτείνεται πλέον και στις ασφυκτικές ανάγκες της λειψυδρίας.

Με αυτές τις διαδικασίες, η ΜΣΣΣ έχει αναθέσει και δρομολογήσει τα τελευταία χρόνια έργα συνολικής αξίας άνω των 8 δισεκατομμυρίων ευρώ, μεταξύ των οποίων έργα διαχείρισης στα δάση και στα λιμάνια της χώρας και έργα για το υπουργείο Προ.Πο. Στα έργα περιλαμβάνονται επίσης το Κυβερνητικό Πάρκο στην πρώην ΠΥΡΚΑΛ στον Υμηττό, οι νέες φυλακές Ασπροπύργου όπου θα μετεγκατασταθούν εκείνες του Κορυδαλλού, έργα στα νησιά μέσω του Ταμείου Απανθρακοποίησης, η αποκατάσταση των καταστροφών από τις θεομηνίες «Ντάνιελ» και «Ελίας» και διάφορα άλλα.

Για τα έργα που σχετίζονται με την αποκατάσταση της λειψυδρίας είχε επικρατήσει τους προηγούμενους μήνες «σιγή ασυρμάτου». Η διοίκηση της ΕΥΔΑΠ στην Αττική προειδοποιούσε εδώ και μήνες για τη μείωση των αποθεμάτων και περιέγραφε έργα χωρίς να αναφέρεται στον φορέα υλοποίησης. Τα αποθέματα για την Αττική αρκούν για ακόμη δύο χρόνια εφόσον δεν αλλάξει κάτι ριζικά από πλευράς βροχοπτώσεων και η ΕΥΔΑΠ ανέφερε ότι πρέπει να επεκταθεί η «υδροληψία» από τον Μόρνο, που βρίσκεται σήμερα, έως τον Αχελώο με την κατασκευή σηράγγων που θα μεταφέρουν νερό από την Πίνδο. Μόνο για αυτό το έργο θα χρειαστούν πάνω από 500 εκατομμύρια ευρώ, ενώ, αν οι ανάγκες αποδειχθούν πιο επιτακτικές, δρομολογούνται η πανάκριβη λειτουργία αφαλατώσεων και η μεταφορά με τάνκερ πάλι από τον Αχελώο.

Πάντως, σε πρόσφατη εκδήλωση, ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, Πέτρος Βαρελίδης, του υπουργείου ΠΕΝ, χαρακτήρισε μείζον ζήτημα την εξασφάλιση κεφαλαίων για την κατασκευή των υποδομών αντιμετώπισης της λειψυδρίας, αναφέροντας ότι «οι μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες επενδύσεις που χρειάζονται ανέρχονται σε 10 δισ. ευρώ».