«Καλάθι της ελπίδας» ή καλάθι… καπαμά;

H χθεσινή ημέρα ξεκίνησε με το απαστράπτον χαμόγελο του υπουργού Αναπτύξεως, όστις συγκινημένος φωτογραφήθηκε με χαρτιά υγείας ανά χείρας, τα οποία για μια ολόκληρη εβδομάδα θα έχουν σταθερή τιμή σε συγκεκριμένη αλυσίδα υπεραγορών. Εσκιάσθη ωστόσο από το απρεπές σχόλιο πολίτου τινός, όστις εσχολίασε το νέον μέτρον διά την πάταξιν της ακρίβειας με την αγοραίαν έκφρασιν «αρχίδια καπαμά», ήτις έγινε κατά το κοινώς λεγόμενoν «viral». Για λόγους ανεξήγητους -ή ίσως και προφανείς- δεν θα μπορούσαμε να ξεκινάμε αυτό το μίνι σαφάρι στα σούπερ μάρκετ, παρά σε αρχαιοπρεπή καθαρεύουσα.

Σαφάρι κανονικό, με θηράματα τις τιμές -όχι φθηνές, αν είχατε ελπίσει κάτι τέτοιο, αλλά απλώς σταθερές. Κι αυτή είναι η λέξη-κλειδί για την πολυδιαφημισμένη ενέργεια προστασίας -υποτίθεται- του καταναλωτή: όχι, δεν έπεσαν οι τιμές έστω και σε αυτά τα 51 προϊόντα που κάθε αλυσίδα επιλέγει, απλώς δεν θα αλλάζουν επί μία εβδομάδα, οπότε εκεί που αγοράζατε γάλα τη Δευτέρα και δεν ξέρατε τι σας περιμένει την Τετάρτη, τώρα μέχρι την επόμενη Δευτέρα θα το βρίσκετε σε κλειδωμένη τιμή. Οχι κάθε γάλα -μην ψάχνετε ας πούμε για βιολογικό ή κατσικίσιο για το καλάθι σας-, αλλά το εξής ένα που αποφάσισε το σούπερ μάρκετ που επιλέξατε. Οπότε, αν κανείς πράγματι θέλει να επωφεληθεί από την 7ήμερη σταθερότητα, θα πρέπει να κυνηγάει τα προϊόντα ανά αλυσίδα και ανά εβδομάδα. Δηλαδή;

«Μπαρούφες», μας λέει μονολεκτικά ο υπεύθυνος καταστήματος στο Νέο Ηράκλειο. «Ηρθαν από το πρωί άνθρωποι γεμάτοι προσδοκίες, νόμιζαν ότι θα βρουν τις τιμές προ κρίσης. Σε καμία περίπτωση δεν συμβαίνει αυτό και δεν θα μπορούσε να συμβεί, όταν ζούμε αυτό το ξέφρενο ράλι εδώ και περίπου έναν χρόνο. Ακόμα κι αν αύριο το πρωί με κυβερνητική απόφαση, π.χ., αποφασιστεί η γενική πτώση των τιμών κατά 10%, αυτό δεν θα κάνει διαφορά στον καταναλωτή που αγοράζει ας πούμε τα χαρτιά υγείας 44% ακριβότερα σε σχέση με πέρυσι».

Συνεχώς ακριβαίνουν

«Οι καταναλωτές υποδέχονται θετικά το μέτρο, αλλά είναι ακόμα νωρίς για να μιλήσουμε για το αποτέλεσμα. Θα έχουμε καλύτερη εικόνα την επόμενη εβδομάδα», μας λέει υπεύθυνη σούπερ μάρκετ στα βόρεια προάστια. Η ουσία, όμως, των αυξημένων τιμών δεν αλλάζει και ο φόβος των καταναλωτών για ακόμα περισσότερες ανατιμήσεις είναι υπαρκτός.

«Κάνω τα ψώνια για το σπίτι όπου εργάζομαι ως οικιακή βοηθός και μου δίνουν αρκετά χρήματα, αλλά και πάλι τα πράγματα γίνονται συνεχώς πιο ακριβά. Για το δικό μου σπίτι, τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα. Να σας φέρω ένα παράδειγμα: το γιαούρτι που έχει ανέβει περίπου 60-70 λεπτά σε λιγότερο από έναν χρόνο», μας λέει η Μαρία από τη Γεωργία. Για τη δε Ναταλία, οι ανατιμήσεις γίνονται εδώ και περίπου 3 χρόνια και το μέτρο -που τώρα δεν θα αλλάξει πολλά πράγματα- έπρεπε να έχει έρθει νωρίτερα.

Πραγματικά, απλώς και μόνο να σταθεί κανείς στον πάγκο με τα τυριά, τον πιάνει δέος. Γραβιέρες που φτάνουν 19 ευρώ το κιλό, φέτες που ξεκινάνε από τα 8, ακόμα και η ταπεινή γκούντα έχει φτάσει στα 8,60. Ο Γιώργος και η Γιάννα εργάζονται στα τυριά και τα αλλαντικά σε σούπερ μάρκετ στο Μαρούσι. «Είναι μια μεσοαστική γειτονιά, που κρατήθηκε ακόμα και τα χρόνια της μεγάλης κρίσης», μας λένε. «Τώρα, η πρώτη ερώτηση είναι τι υπάρχει σε προσφορά και εμφανίζονται με λίστα, ζητάνε π.χ. 10 φέτες από ένα, 200 γραμμάρια από το άλλο.

Και ψάχνουν το πιο φτηνό που να μοιάζει κάπως σε γεύση με αυτό που έτρωγαν πριν». Πολύ γρήγορα η συζήτηση μαζί τους προχωράει πολύ βαθιά, με εντυπωσιακό εύρος γνώσεων κι από τους δυο τους. Αναλύουν με ακρίβεια πόσο φταίει ο πόλεμος στην αύξηση των γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων και πόσο η κυβέρνηση, που έκλεισε τα μάτια στην κερδοσκοπία πολύ πριν από τη ρωσική εισβολή. Γεωπόνος η Μαρία και μάνατζερ σε γεωργικές επιχειρήσεις ο Γιώργος -αυτά έχουν σπουδάσει. Τώρα δουλεύουν 4ωρίτες για 330 ευρώ -«το δικό μας καλάθι έμενε άδειο έτσι κι αλλιώς».

Δεν άλλαξε τίποτα…

Στο «βλέποντας και κάνοντας» είναι καταναλωτές και εργαζόμενοι σε άλλο σούπερ μάρκετ γνωστής αλυσίδας στην Πανόρμου.

Η υπεύθυνη αρκείται στο να μας απαντήσει ότι δέχεται αρκετές ερωτήσεις πολιτών για το εάν ισχύει όντως το μέτρο, ενώ αρκετοί από τους καταναλωτές που συναντήσαμε δηλώνουν απλώς άγνοια και συνεχίζουν τα ψώνια τους, χωρίς να θεωρούν ότι έχει αλλάξει τίποτα.

Ωστόσο, στην Κηφισιά, αν ανησυχείτε, η ζωή συνεχίζεται ακόμα κανονικά. Μπορεί να μη βρίσκει κανείς πια σος για μπάρμπεκιου από την Τζαμάικα, ωστόσο τα επιτραπέζια νερά από τα Φίτζι έρχονται κανονικά, όπως και οι σοκολάτες σε γιγαντιαίο μέγεθος προς 145 ευρώ.

Φεύγουμε γρήγορα και γυρνάμε σε γειτονιές πιο κοντινές στην πραγματικότητα. «Να σημειώσω απλώς ότι ο καπαμάς φτιάχνεται με μοσχάρι», μας λέει ο Γιάννης. Είναι χασάπης σε σούπερ μάρκετ στη Μεταμόρφωση κι έτσι ξεκινάει να σχολιάζει το «καλάθι του νοικοκυριού». «Για να μαγειρέψεις καπαμά για 4 άτομα, θα χρειαστείς ενάμισι κιλό, δηλαδή 16 ευρώ. Οπότε, τα αρχίδια καπαμά μπορεί να είναι μια κάποια λύση».

«Είναι ιδιαιτέρως σημαντικό η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να μην οδηγήσει σε πρακτικές συστηματικής αυτοπροτίμησης (self-preferencing) από τα σουπερμάρκετ σε προϊόντα δικής τους ιδιωτικής ετικέτας, εις βάρος προϊόντων σήματος, τα οποία ενδεχομένως να προσφέρονται σε φθηνότερες τιμές για τους καταναλωτές αλλά επί των οποίων το περιθώριο κέρδους των σουπερμάρκετ να είναι ενδεχομένως υψηλότερο. Ενα τέτοιο αποτέλεσμα θα λειτουργήσει εις βάρος τόσο των προμηθευτών, όσο και των καταναλωτών, οι οποίοι ενδεχομένως με αυτόν τον τρόπο δεν θα κατευθύνονται στα φθηνότερα προϊόντα (από πλευράς κόστους παραγωγής) και δεν θα επωφελούνται από ευρύτερη ποικιλία προϊόντων».

Αυτό ανέφερε στη γνωμοδότησή της για το «καλάθι του νοικοκυριού» την περασμένη Πέμπτη η Επιτροπή Ανταγωνισμού, υπογραμμίζοντας την επιφυλακτικότητά της για το μέτρο. Αναρωτιόμαστε, τι θα πει η Επιτροπή όταν ανακαλύψει ότι ο αρμόδιος υπουργός όχι απλώς ανέχεται το «αθέμιτο πλεονέκτημα», αλλά διαφημίζει κιόλας ενώπιον τηλεοπτικής κάμερας και φωτογραφικού φακού τα προϊόντα ετικέτας συγκεκριμένης αλυσίδας σουπερμάρκετ; Οτι φρεσκάρει το ταλέντο του τηλεπωλητή;