Stress test για ομόλογα & δανεισμό

Eν αρχή ην ο πληθωρισμός. Οχι επειδή οι νεοφιλελεύθεροι τον «δαιμονοποίησαν» επί σειρά δεκαετιών αλλά επειδή αυτός και η παραγωγικότητα είναι οι πιο ευαίσθητοι δείκτες της οικονομίας. Οπως επί χρόνια ο χαμηλός πληθωρισμός «ευθυγράμμισε» όλα τα βασικά μεγέθη της οικονομίας φτιάχνοντας τη συνολική της εικόνα και τις ισορροπίες της, έτσι κι ο υψηλός πληθωρισμός προεικάζει μια νέα συνολική ισορροπία, ή μάλλον ανισορροπία, για την οικονομία και τα βασικά της μεγέθη. Ποια οικονομία ανατέλλει σε «καθεστώς» υψηλού πληθωρισμού και πώς αναμένεται να ανατραπούν τα βασικά μεγέθη της;

Οσοι προέβλεπαν ότι το πρόβλημα του πληθωρισμού θα ομαλοποιηθεί ώς τα τέλη του 2021, τώρα μεταθέτουν τη λύση του στο δεύτερο εξάμηνο του 2022. Επειδή όμως όλα εξαρτώνται από την πορεία και τη διάρκεια της ενεργειακής και της επισιτιστικής κρίσης, η ρεαλιστική πρόβλεψη για τον πληθωρισμό είναι συνώνυμη των προβλέψεων για τη διάρκεια και την έντασή τους. Και το παράδοξο είναι ότι ενώ για τον πληθωρισμό επικρατεί διατεταγμένη αισιοδοξία, για την ενεργειακή και επισιτιστική κρίση η αισιοδοξία εκλείπει…

Κυβερνητικό stress test με πληθωρισμό 8%-8,5%!

Στο πλαίσιο αυτό, φρονίμως ποιούσα η κυβέρνηση, προς τα έξω αισιοδοξεί, αλλά προς τα μέσα ετοιμάζεται για τα χειρότερα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, η κυβέρνηση πραγματοποίησε άσκηση αντοχής και συνεπειών (stress test) για την οικονομία βασισμένη στην υπόθεση ότι ο πληθωρισμός το 2022 θα κυμανθεί, σε ετήσια βάση, στο 8%-8,5%! Σε αυτό το σενάριο, η βασική υπόθεση ήταν ότι το πραγματικό ΑΕΠ (real GDP) θα κυμανθεί στο 0,5%-1%.

Αυτό σημαίνει ότι η παραμονή του πληθωρισμού για όλο το 2022 στα υψηλά επίπεδα στα οποία έχει ήδη διαμορφωθεί (8,9% τον Μάρτιο) θεωρείται από την κυβέρνηση πιθανό σενάριο. Ανάλογες προβλέψεις εξάλλου διατυπώνονται και για τις «καλύτερες των οικογενειών», όπως για παράδειγμα τις ΗΠΑ…

Αν όμως οι εξελίξεις στην οικονομία «συμπυκνωθούν» σε τέτοια επίπεδα πληθωρισμού, τότε οι αρνητικές συνέπειες θα είναι πολυποίκιλες, εκτεινόμενες σε όλα τα βασικά μεγέθη. Το κυριότερο: θα επιστρέψει η ανασφάλεια για τις οικονομικές προοπτικές, επηρεάζοντας επιχειρήσεις (αναστέλλοντας επενδύσεις), νοικοκυριά (αναστέλλοντας καταναλωτικές δαπάνες – μεταξύ άλλων και πληρωμές οφειλών στην εφορία και αποπληρωμή δανείων), αλλά και τα δημόσια οικονομικά.

Ντε φάκτο αναθεώρηση του προγράμματος δανεισμού

Ο προϋπολογισμός ήδη αναθεωρήθηκε (και πολλοί εκτιμούν ότι θα υπάρξει ανάγκη να αναθεωρηθεί ξανά), αλλά αυτή δεν είναι η μόνη αναθεώρηση που επιβάλλουν οι εξελίξεις. Μια δεύτερη αναθεώρηση, που σε αντίθεση με τον προϋπολογισμό επιβάλλεται να μη γίνει επίσημα, αλλά ντε φάκτο και χωρίς να ομολογηθεί, είναι αυτή του προγράμματος δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου. Ο στόχος του προϋπολογισμού ήταν να αντληθούν 12-14 δισ. ευρώ. Εναντι αυτών, έγινε μόλις μία έκδοση με την οποία αντλήθηκαν 3 δισ. ευρώ. Ο εμπροσθοβαρής χαρακτήρας του προγράμματος δανεισμού έχει ήδη ακυρωθεί στην πράξη.

Ο αρμόδιος Οργανισμός Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) ανέβαλε τη σχεδιαζόμενη δεύτερη έξοδο στις αγορές στο πρώτο τρίμηνο του έτους και η επικρατούσα άποψη είναι να μην υπάρξει νέα έξοδος στις αγορές πριν διαμορφωθεί ένα τοπίο με εξομάλυνση της διακύμανσης των αποδόσεων των ομολόγων. Αρμόδια στελέχη εκτιμούν ότι «δεν είναι καλό για το ελληνικό Δημόσιο να εκδώσει ομόλογο σε μια τιμή και αυτό να χάσει άμεσα, στις επόμενες της έκδοσής του μέρες, τμήμα της αξίας του», ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζουν ότι «δεν θα είναι καταστροφή να μην υλοποιηθεί το πρόγραμμα δανεισμού του 2022» παρά μόνο μερικώς – ή και πολύ μερικώς…

Ωστόσο, το δίλημμα «να βγει κανείς ή να μη βγει» (στις αγορές) παραμένει, καθώς μια μακρά και… ενοχική αποχή από τις αγορές δεν θα είναι καλό σημάδι για την ελληνική αγορά ομολόγων και το προφίλ του ελληνικού Δημοσίου ως δανειστή. Το «ξύλο» όμως που «έφαγε» η έκδοση της Πορτογαλίας την προηγούμενη βδομάδα λειτουργεί προς το παρόν αποτρεπτικά…

Ετσι, οι προβληματισμοί επικεντρώνονται σε άλλες κινήσεις «θωράκισης» του κόστους δανεισμού μέσω swaps. Οι προβληματισμοί εστιάζουν στα 30 δισ. ευρώ των δανείων του EFSF που δεν έχουν «φιξαριστεί» με σταθερό επιτόκιο.

Φτωχαίνοντας …μειώνουμε το χρέος

Συνολικότερα στο ζήτημα του χρέους, ο υψηλός πληθωρισμός ευνοεί την αποκλιμάκωσή του ως ποσοστού του ΑΕΠ (το χρέος μειώνεται επειδή… φτωχαίνουμε), αρκεί να μην υπάρχουν επιπλοκές στα δημόσια έσοδα και στο έλλειμμα, με δεδομένο ότι θα υπάρξει και το 2022 μεγάλη υπέρβαση στις δαπάνες, και φυσικά να μην ξεφύγει από τον έλεγχο το κόστος δανεισμού.

Το «μαξιλάρι» των ρευστών διαθεσίμων, που τώρα ανέρχεται σε 38,5 δισ. ευρώ, είναι μια εγγύηση, αλλά αυτή η εγγύηση λειτουργεί αποτελεσματικά εφόσον δεν χρειάζεται να καταναλωθεί…

Τέλος, η «διαρροή» προθέσεων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την προηγούμενη Παρασκευή, ότι αν χρειαστεί θα αγνοήσει αν μια χώρα απολέσει την επενδυτική βαθμίδα (ευθεία αναφορά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο για την Ιταλία…) και θα συνεχίσει να αγοράζει τα ομόλογά της, θεωρείται πολύ κακός οιωνός και για τα ελληνικά ομόλογα. Σε αυτό το κλίμα, η «επανεμφάνιση» του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), Κλάους Ρέγκλινγκ, με συστάσεις προς την Ελλάδα για επάνοδο από το 2023 σε υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα, κάνει τις κυβερνητικές «ασκήσεις οικονομικής ισορροπίας» εξαιρετικά δύσκολες.