Ιδιωτικός φορέας με τη δύναμη του Δημοσίου

Aπό τη θεωρία στην πράξη περνά το «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει» που νομοθέτησε η κυβέρνηση τον περασμένο Φεβρουάριο, επιτρέποντας όχι μόνο σε ιδιώτες να επιβλέπουν εκείνοι, αντί για το Δημόσιο, την υλοποίηση κάθε είδους συμβάσεων μελετών πολεοδομικών, τεχνικών, περιβαλλοντικών και άλλων έργων, αλλά και να επιλέγονται από τους ίδιους τους αναδόχους.

Με απόφαση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, ενεργοποιείται η πρόβλεψη του νόμου 4782 για τον «εκσυγχρονισμό του πλαισίου των δημόσιων συμβάσεων» και ορίζεται, μάλιστα, ότι ο Ιδιωτικός Φορέας Επίβλεψης (ΙΦΕ) είναι «τυπικώς και ουσιαστικώς» ισοδύναμος με την υπηρεσία του Δημοσίου που θα ασκούσε την επίβλεψη, εάν δεν ίσχυε η νέα ρύθμιση.

Η ανάθεση της επίβλεψης των μελετών σε ιδιώτες ήταν ένα από τα θέματα που είχαν κυριαρχήσει κατά τη διάρκεια της συζήτησης του νομοσχεδίου στη Βουλή. Το νομοσχέδιο είχε παρουσιαστεί από τον Οκτώβριο του 2020 και η κυβέρνηση, επικαλούμενη την έλλειψη έμπειρου προσωπικού στο Δημόσιο, ανακοίνωνε ότι τις μελέτες θα μπορεί να επιβλέπει πιστοποιημένος ιδιωτικός φορέας. Με άλλα λόγια, για κάθε έργο για το οποίο απαιτείται μελέτη, από μια παιδική χαρά έως ένα αεροδρόμιο ή μια γραμμή μετρό, κόστους δισεκατομμυρίων ευρώ, ο ενδιαφερόμενος εργολάβος θα επιλέγει ο ίδιος τον φορέα που θα τον επιβλέπει. Εννοείται ότι οι μελέτες αποτελούν κρίσιμο στάδιο της υλοποίησης ενός έργου, καθώς απορροφούν σημαντικούς πόρους, αλλά επηρεάζουν καίρια και τον τρόπο με τον οποίο θα υλοποιηθεί.

Ηδη, από τον Φεβρουάριο είχαμε επισημάνει τον κίνδυνο να ισχύσει σε απόλυτο βαθμό το «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει», καθώς ο επιβλέπων κρίνει εάν η σύμβαση εκτελείται σωστά, προκειμένου να πληρωθεί ο ανάδοχος. Υποτίθεται ότι η υπουργική απόφαση Καραμανλή αντιμετωπίζει το θέμα αυτό υιοθετώντας ασυμβίβαστο μεταξύ συγγενικών προσώπων. Ισχύει, πάντως, ότι ο ιδιώτης επιβλέπων θα αμείβεται από τον ανάδοχο.

Ο ιδιώτης επιβλέπων πρέπει να είναι πιστοποιημένο φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή ένωση προσώπων και η απαιτούμενη πιστοποίηση αποδεικνύεται απλώς και μόνο με την εγγραφή του στο Μητρώο Επιχειρήσεων Συμβούλων Διοίκησης – Διαχείρισης Εργων (ΜΗΕΣΔΔΕ) του Προεδρικού Διατάγματος 71/2019. Μάλιστα, δεν απαιτείται καν ο ΙΦΕ να ελέγχεται «ως προς την εκπλήρωση κριτηρίων που αφορούν την οικονομική και χρηματοοικονομική του επάρκεια ή σε άλλα κριτήρια τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας».

Ισοδύναμες

Σύμφωνα με την απόφαση, «η διαδικασία ορισμού από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία υπαλλήλων της ως επιβλεπόντων και η διαδικασία άσκησης της επίβλεψης από πιστοποιημένο Ιδιωτικό Φορέα Επίβλεψης είναι τυπικώς και ουσιαστικώς ισοδύναμες και δεν διαφοροποιούνται ως προς τον τρόπο άσκησης της επίβλεψης. Η επιλογή μεταξύ αυτών ανήκει στη διακριτική ευχέρεια της αναθέτουσας αρχής, χωρίς να απαιτείται ειδική αιτιολογία της σχετικής απόφασης ή του αντίστοιχου όρου της διακήρυξης». Αυτό διευκρινίζεται, καθώς το Δημόσιο συνεχίζει να έχει εξουσία να διενεργεί ελέγχους μέσω της Διευθύνουσας Υπηρεσίας (π.χ. την Τεχνική Διεύθυνση μιας Περιφέρειας) στην εκπόνηση της μελέτης, αλλά άγνωστο παραμένει πώς θα βγαίνει άκρη, αν δύο ισοδύναμοι πόλοι διαφωνούν μεταξύ τους.

Για την αποφυγή της «σύγκρουσης συμφερόντων», τα μέλη του ΙΦΕ και τα πρόσωπα που στελεχώνουν την ομάδα επίβλεψης δεν πρέπει να συνδέονται με τον ανάδοχο και τους υπεργολάβους του με σχέσεις συγγένειας και «να έχουν άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή προσωπικό ή άλλο κοινό συμφέρον. Η αμοιβή του ΙΦΕ καταβάλλεται από τον ανάδοχο και ορίζεται σε ποσοστό έως 3% επί της προεκτιμώμενης αμοιβής της μελέτης.