Ψηφιακές «μαϊμούδες» στον καιρό της πανδημίας

Στο επίκεντρο των μηχανισμών της Ε.Ε. για την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας βρίσκονται οι νέες μέθοδοι εξαπάτησης, πειρατείας ή παραποίησης προϊόντων, που άνθησαν την περίοδο της πανδημίας. Θύμα απάτης έχει πέσει ο ένας στους δέκα Ελληνες καταναλωτές αγοράζοντας προϊόντα απομίμησης-παραποίησης, σύμφωνα με στοιχεία του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ε.Ε. (EUIPO). Η έρευνα δημοσιοποιήθηκε από τον ελληνικό Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας στο πλαίσιο πανευρωπαϊκής καμπάνιας ευαισθητοποίησης για τον κίνδυνο και τις ζημιές από τις αποκαλούμενες παραβιάσεις Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας ή αλλιώς ΔΔΙ.

Η έννοια της διανοητικής ιδιοκτησίας περιλαμβάνει από καταχωρισμένες ευρεσιτεχνίες και εμπορικά σήματα μέχρι τα πνευματικά δικαιώματα σε ταινίες, μουσική, βιβλία, οπτικοακουστικά έργα, ψηφιακό περιεχόμενο, συνδρομητικές πλατφόρμες κ.λπ. Η παραβίαση των ΔΔΙ, σύμφωνα με τo EUIPO, είναι μια υπόθεση που υπερβαίνει ό,τι ξέραμε ώς τώρα για τα απομιμητικά προϊόντα-μαϊμού, τα οποία αποτελούν το 6,8% των εισαγωγών της Ε.Ε. και αποτιμώνται σε 120 δισ. ευρώ ετησίως.

Η εκτίναξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, με πάνω από το 70% των Ευρωπαίων να πραγματοποιούν διαδικτυακές αγορές το 2020, συμπαρέσυρε προς τα πάνω και τα έσοδα από παράνομες δραστηριότητες στο διαδίκτυο. Μεταξύ άλλων εκτοξεύθηκαν μορφές ψηφιακής πειρατείας όπως το cybersquatting (κυβερνοκατάληψη) και η Παράνομη Τηλεόραση Διαδικτυακού Πρωτοκόλλου, η οποία αποφέρει έσοδα 1 δισ. τον χρόνο. Ραγδαία άνοδο γνώρισαν οι διαδικτυακές πωλήσεις πλαστών-παραποιημένων φαρμάκων και ιατρικών προϊόντων, μια αγορά που αποτιμάται σε 4 δισ. ευρώ παγκοσμίως.

Το ποσό φαντάζει αμελητέο μπροστά στους δυσθεώρητους τζίρους των φαρμακοβιομηχανιών, που ξεπερνούν παγκοσμίως το 1 τρισ. ευρώ, ωστόσο το EUIPO επιμένει ότι πρόκειται για έναν κρίκο μιας πυραμίδας εγκλήματος που πλήττει δυσανάλογα την ευρωπαϊκή οικονομία. Χαρακτηριστικά, εκτιμάται ότι η νόμιμη οικονομία της Ε.Ε. έχει κάθε χρόνο απώλειες πωλήσεων 83 δισ. ευρώ σε 11 τομείς που είναι ευάλωτοι στην παραποίηση, ζημιές 15 δισ. ευρώ από μη πληρωμή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, ενώ χάνονται 670.000 θέσεις εργασίας.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, 1 στις 4 μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρώπη ισχυρίζεται ότι έχει πληγεί από παραβίαση διανοητικής ιδιοκτησίας, ποσοστό που στην Ελλάδα ανέρχεται σε 15,8%. Εταιρείες που κατέχουν δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως καταχωρισμένα εμπορικά σήματα ή διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ανέφεραν απώλεια κύκλου εργασιών (33%), ζημιά στη φήμη τους (27%) και απώλεια ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος (15%) λόγω παραβίασης των δικαιωμάτων τους.

Το EUIPO παραδέχεται ότι μόλις το 9% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχουν κατοχυρώσει ΔΔΙ, όσες όμως το κάνουν έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα έναντι των υπόλοιπων, π.χ. 68% περισσότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και υψηλότερους μισθούς. Στην ευαισθητοποίηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας στοχεύει το νέο πρόγραμμα που εγκαινίασε το ΕUIPO σε συνεργασία με τα γραφεία των κρατών-μελών όπως ο ΟΒΙ, το οποίο περιλαμβάνει ταμείο 20 εκατ. ευρώ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, επιδοτώντας τις υπηρεσίες αξιολόγησης και το 50% των τελών για τις αιτήσεις σημάτων.