Eνώ το σχέδιο της Κομισιόν για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε. έχει μπει στη συνηθισμένη διαδικασία τριβής μεταξύ Φον ντερ Λάιεν, Επιτροπής, Κοινοβουλίου, ευρωομάδων και κυβερνήσεων των χωρών-μελών, με ισχυρότερη την πιθανότητα η Φον ντερ Λάιεν να επιμείνει μέχρι τέλους στα βασικά του σημεία, η μόνη σίγουρη ευρωπαϊκή σταθερά είναι πλέον η ανάδειξη της «συλλογικής ασφάλειας και άμυνας» σε νέα δεσπόζουσα της ευρωπαϊκής «αρχιτεκτονικής», εκεί όπου μόλις πριν από έναν χρόνο ήταν η -κατά Ντράγκι- ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Αυτή η νέα δεσπόζουσα δεν είναι μια απλή μετατόπιση, αλλά προδιαγράφει αδρά μια νέα «αλλαγή ταυτότητας» της Ε.Ε.: Στη νέα φάση του europroject, το ενοποιητικό του στοιχείο δεν είναι η «σύγκλιση και συνοχή», αλλά η «ασφάλεια και άμυνα».
Αυτό με τη σειρά του έχει μια βασική συνέπεια: Ο πρώτος ευρωπαϊκός πυλώνας (Συνοχή και ΚΑΠ), που στην περίοδο 2021-2027 αφορούσε το 67,2% του πολυετούς προϋπολογισμού της Ε.Ε., στη νέα περίοδο (2028-2034) θα αφορά το 47%. Επιπλέον, η Κομισιόν «νουθετεί» τις χώρες-μέλη κονδύλια που αναμένεται ότι θα χαθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ 2021-2027 να ανακατευθυνθούν στις στρατιωτικές δαπάνες. Μια νέα περίοδος λιτότητας προδιαγράφεται σαφώς για την επόμενη δεκαετία, με τον Γερμανό καγκελάριο Μερτς να σηκώνει τη σημαία όταν καταφεύγει στο γνωστό παρασύνθημα της λιτότητας «ζούμε πάνω από τις δυνάμεις μας»…
Για την Ελλάδα, που από την άποψη της λιτότητας δεν κατάφερε ακόμη να βγει σε «μεταμνημονιακό ξέφωτο», μια νέα δεκαετής λιτότητα, αυτή τη φορά «για να μη χρεοκοπήσουμε ξανά», είναι από κάθε άποψη κοινωνικά δυσοίωνη, ιδιαίτερα για το περίπου 60% των νοικοκυριών που ήδη δηλώνουν ότι «με δυσκολία τα βγάζουν πέρα». Σήμερα στις 2.30 μ.μ. συνεδριάζουν η Ειδική Διαρκής Επιτροπή Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και η Διαρκής Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής με θέμα ημερήσιας διάταξης «Συζήτηση επί της προτάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον καθορισμό του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034. Τα μέλη των επιτροπών θα ενημερώσει ο επίτροπος Προϋπολογισμού, Καταπολέμησης της Απάτης και Δημόσιας Διοίκησης της Ε.Ε. Piotr Serafin.
Στο φόντο αυτής της συζήτησης, αποδεικνύεται από τα κατατεθειμένα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσχέδια προϋπολογισμού του 2026 των κρατών-μελών ότι αρκετές χώρες προσπαθούν να διευρύνουν τα δημοσιονομικά περιθώρια, άλλως τα περιθώρια πιο ουσιαστικών μέτρων κοινωνικής στήριξης, κάνοντας χρήση του εργαλείου των «διακριτικών μέτρων» φορολογικού χαρακτήρα. Ολες ή εν πάση περιπτώσει πολλές χώρες-μέλη προχωρούν σε αυτόν τον δρόμο – πλην της Ελλάδας, χάρη στην κυβερνητική πολιτική να έχει πολύ υψηλά πρωτογενή υπερ-πλεονάσματα και ταυτόχρονα πολύ μικρά περιθώρια λήψης μέτρων κοινωνικής στήριξης.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αξιοποιούν τα DRM
Τα προσχέδια των προϋπολογισμών που κατέθεσαν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης για το 2026 δείχνουν μια ξεκάθαρη τάση: όλες οι κυβερνήσεις κάνουν χρήση του εργαλείου των «μέτρων διακριτικής ευχέρειας» (Discretionary Revenue Measures-DRM) προκειμένου να δημιουργήσουν δημοσιονομικό χώρο και να υποστηρίξουν στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές.
Από την επεξεργασία των στοιχείων προκύπτει ότι σχεδόν όλες οι χώρες αξιοποιούν ενεργά αυτό το εργαλείο, με επιλογές που συνδυάζουν φορολογική δικαιοσύνη και κοινωνική μέριμνα. Κοινό χαρακτηριστικό είναι η φορολόγηση τομέων που κατέγραψαν υψηλά κέρδη τα προηγούμενα χρόνια –όπως οι τράπεζες, οι ενεργειακές επιχειρήσεις και οι μεγάλες εταιρείες–, καθώς και η εφαρμογή μέτρων ανακούφισης για τα νοικοκυριά.
Συγκεκριμένα:
● Η Αυστρία εφαρμόζει εισφορά στις τράπεζες και στις ενεργειακές εταιρείες, αυξάνει τον ανώτατο φορολογικό συντελεστή.
● Η Σλοβενία προχωρά σε αύξηση του φόρου εισοδήματος επιχειρήσεων κατά 3% για την περίοδο 2024-2028 και θεσπίζει εισφορά αλληλεγγύης στις τράπεζες, συνδυάζοντάς τα με ελαφρύνσεις στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και στον φόρο φυσικών προσώπων.
● Η Ιρλανδία επεκτείνει την εισφορά τραπεζών έως το 2026 και διατηρεί τον μειωμένο ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες (φυσικό αέριο και ρεύμα) ώς το τέλος του 2030, ενώ στηρίζει την ενεργειακή αυτοπαραγωγή των νοικοκυριών.
● Η Λετονία αυξάνει το μερίδιο των μερισμάτων που καταβάλλονται στο κράτος (αύξηση στο 90%), ενώ παράλληλα εισάγει μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ 12% στο ψωμί, το γάλα, το κρέας πουλερικών.
● Στην Ολλανδία, ο φόρος τραπεζών, ο φόρος μερισμάτων και η εφάπαξ εισφορά αλληλεγγύης για τις εταιρείες αποτελούν τα βασικά εργαλεία ενίσχυσης των εσόδων, ώστε η κυβέρνηση να μπορέσει να μειώσει, όπως έχει δηλώσει, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καυσίμων και τα μερίδια των πολιτών στα ασφάλιστρα υγείας (περίθαλψη).
● Η Ιταλία αυξάνει κατά 2% τον φόρο στις τράπεζες ώστε να αποκτήσει «χώρο» για μειώσεις φόρων και ενίσχυση του εισοδήματος της μεσαίας τάξης, ενώ παρατείνει τη χρηματοδότηση κάρτας για την αγορά βασικών ειδών διατροφής και αυξάνει τον προϋπολογισμό για την Υγεία.
● Η Πορτογαλία μειώνει τους συντελεστές φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων και αυξάνει το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα.
● Η Κύπρος συνεχίζει τη μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια και στα βασικά αγαθά, κρατώντας μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ στα τρόφιμα ώς το τέλος του 2025.
● Η Γερμανία αξιοποιεί το DRM για να ενισχύσει τις επενδύσεις σε κατοικίες και να προχωρήσει σε τροποποιήσεις των φόρων στην ενέργεια.
● Η Φινλανδία κατευθύνει πόρους σε έρευνα και ανάπτυξη, παρέχοντας παράλληλα αυξημένες εκπτώσεις και επιταχυνόμενες αποσβέσεις κεφαλαίου για ενεργειακά αποδοτικό εξοπλισμό, ενώ η Μάλτα και η Εσθονία επικεντρώνονται σε κοινωνικές πολιτικές, ενισχύοντας μισθούς, επιδόματα και συντάξεις.
Σε αντίθεση με την πλειονότητα των εταίρων της, η Ελλάδα δεν περιλαμβάνει στο DRM εισφορές τραπεζών, οι οποίες καταγράφουν μεσοσταθμικά κέρδη 1 δισ. ευρώ ετησίως, φορολόγηση των υπερκερδών των μεγάλων εταιρειών και των γνωστών κλάδων (ενέργεια, τράπεζες, λιανεμπόριο) ή αύξηση του φόρου μερισμάτων, ο οποίος σήμερα βρίσκεται μόλις στο 5% – το χαμηλότερο επίπεδο ευρωπαϊκά.
Συνολικά, το ευρωπαϊκό τοπίο των DRM για το 2026 δείχνει ότι υπάρχει και ο «άλλος τρόπος». Ιδιαίτερα αν αυξηθεί ο φόρος στα μερίσματα έστω στα επίπεδα πριν από τη μείωσή τους (στο 10%).
