Έρχονται ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά του Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα

Η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία (γνωστές και ως οι τρεις της Ευρώπης – E3) αναμένεται να ανακοινώσουν την Πέμπτη ότι θα επαναφέρουν εκτενείς κυρώσεις κατά του Ιράν, καθώς η Τεχεράνη αρνείται να δώσει πλήρη πρόσβαση στους επιθεωρητές του ΟΗΕ σε όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της.

Η απόφαση, που εξετάζεται εδώ και μήνες, αναμένεται να προκαλέσει τη σοβαρότερη κρίση στις σχέσεις Ιράν-Δύσης από τότε που το Ισραήλ επιτέθηκε στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν τον Ιούνιο.

Το Ιράν, από την πλευρά του, ήδη ετοιμάζει αντίποινα.

Η επαναφορά των κυρώσεων βασίζεται σε έξι ανεσταλμένα ψηφίσματα του ΟΗΕ και θα τεθούν σε ισχύ στις 18 Οκτωβρίου, όταν λήγει και η ισχύς της πυρηνικής συμφωνίας του 2015.

Στόχος η πίεση

Η κίνηση των E3 δεν μπορεί να μπλοκαριστεί από τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ όπως η Ρωσία και η Κίνα. Οι τρεις ευρωπαϊκές χώρες απαιτούν το Ιράν να επιτρέψει πλήρη επανείσοδο στους επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) και να δώσει εξηγήσεις για την τύχη των 400 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου που εξαφανίστηκε μετά τις ισραηλινές επιθέσεις.

Το Ιράν επέτρεψε μερική επιστροφή των επιθεωρητών την Τετάρτη, αλλά τους απαγόρευσε την πρόσβαση στις κύριες εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν: Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν.

Αντ’ αυτού, τους επέτρεψε να παρακολουθούν τη διαδικασία ανεφοδιασμού στο εργοστάσιο Μπουσέρ, κάτι που απαιτείται από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT).

Ο επικεφαλής της IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, τόνισε ότι η τρέχουσα πρόσβαση δεν είναι επαρκής και δήλωσε: «Οι επιθεωρήσεις δεν μπορούν να περιορίζονται σε εγκαταστάσεις που δεν έχουν στοχευθεί. Δεν υπάρχουν “επιλεκτικοί έλεγχοι”.»

Πολιτική και διπλωματική ένταση

Το Ιράν απείλησε ότι θα απαντήσει εάν προχωρήσει η Ευρώπη με την ενεργοποίηση των κυρώσεων (“snapback”). Η Ρωσία έχει προτείνει στο ΟΗΕ να αναβληθεί για 6 μήνες η επιβολή κυρώσεων (μέχρι τις 18 Απριλίου), για να δοθεί χρόνος στη διπλωματία, αλλά δεν διαθέτει τις απαραίτητες ψήφους.

Οι επιθεωρητές της IAEA αποχώρησαν από το Ιράν μετά την έναρξη των κοινών αεροπορικών επιθέσεων Ισραήλ και ΗΠΑ τον Ιούνιο, οι οποίες σκότωσαν πάνω από 1.000 Ιρανούς, συμπεριλαμβανομένου ανώτερων στρατιωτικών και επιστημόνων. Ως απάντηση, το ιρανικό κοινοβούλιο πέρασε νόμο που θέτει αυστηρούς όρους για την επιστροφή της IAEA.

Πολλοί Ιρανοί θεωρούν την IAEA συνεργό των ισραηλινών επιθέσεων, χαρακτηρίζοντάς τη ως ομάδα κατασκόπων που ενδεχομένως μεταβιβάζει πληροφορίες στο Ισραήλ.

Διχασμένο εσωτερικό μέτωπο στο Ιράν

Η ιρανική κυβέρνηση βρίσκεται μεταξύ εσωτερικής οργής και διπλωματικής πίεσης. Ο λαός παραμένει εξοργισμένος από τις επιθέσεις του Ισραήλ, ενώ εντείνονται οι εσωτερικές συγκρούσεις ανάμεσα σε εκείνους που ζητούν ρήξη με τη Δύση και σε όσους θεωρούν ότι η οικονομία εξαρτάται από τη διεθνή συνεργασία.

Η Τεχεράνη καθυστέρησε τις διαπραγματεύσεις, και τώρα οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι έτοιμες να παίξουν το «χαρτί» των κυρώσεων πριν χάσουν την ευκαιρία πίεσης μετά τη λήξη της συμφωνίας.

Πιθανές επιπτώσεις των κυρώσεων

Η επαναφορά των κυρώσεων θα έχει σοβαρές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες για το Ιράν, το οποίο ήδη αντιμετωπίζει κρίση λόγω ελλείψεων σε νερό και ενέργεια. Οι νέες κυρώσεις θα έχουν κυρίως επίδραση:

• Στις πωλήσεις όπλων

• Στην ιρανική ναυτιλία

• Στις διεθνείς επενδύσεις

Μόλις επανέλθουν, οι κυρώσεις μπορούν να αρθούν μόνο εάν συμφωνήσουν όλα τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ – κάτι εξαιρετικά απίθανο.

Τι μπορεί να κάνει το Ιράν;

Το Ιράν έχει απειλήσει ότι ενδέχεται να αποχωρήσει από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT). Ωστόσο, σύμφωνα με το International Crisis Group, είναι πιο πιθανό να τερματίσει τη συμφωνία του 1974 με την IAEA, η οποία ρυθμίζει την πρόσβαση και την εποπτεία των πυρηνικών υλικών.

Το ιρανικό ΥΠΕΞ προσπαθεί να περιορίσει τις αντιδράσεις του Κοινοβουλίου, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν έχει υπάρξει τελική συμφωνία για ευρύτερες επιθεωρήσεις και ότι τα έγγραφα που διέρρευσαν ήταν απλώς προσχέδια υπό διαπραγμάτευση.