Αρρηκτα συνδεδεμένες με τον τρόπο που θα κυβερνήσει ο Ντόναλντ Τραμπ είναι οι σημαντικότερες οικονομικές προκλήσεις του 2025. Η επανεκλογή του Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ -αναμφισβήτητα η πιο κομβική αλλαγή του 2024- φαίνεται ότι θα αλλάξει πολλά από τα δεδομένα που ίσχυαν έως τώρα, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στις υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες του πλανήτη, οξύνοντας τις γεωοικονομικές αβεβαιότητες.
Οι μέχρι πρόσφατα εξαγγελίες του προοιωνίζονται σημαντικές αναταράξεις στις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους και τους εμπορικούς τους εταίρους. Η προσέγγισή του «πρώτα η Αμερική» αναμένεται να απλωθεί πέρα από τα σύνορα της χώρας του αναδιαμορφώνοντας πιθανότατα την παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Η κυβέρνηση του Τραμπ θα κληθεί να πάρει σημαντικές αποφάσεις για τη διεθνή ασφάλεια, τους πολέμους, την οικονομία, την παγκοσμιοποίηση, πεδία τα οποία περιβάλλονται ήδη από μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας. Ο Τραμπ είναι ικανός να τα τινάξει όλα στον αέρα προκαλώντας χάος και αν αυτό συμβεί δεν θα είναι άμοιρο των επιλογών που έχουν κάνει οι ελίτ τις οποίες εκπροσωπεί.
Πόλεμοι και εξοπλισμοί
Η μεγαλύτερη πρόκληση της νέας χρονιάς είναι αναμφίβολα η περαιτέρω γεωπολιτική πόλωση και κλιμάκωση των πολέμων που μαίνονται αυτή τη στιγμή στον πλανήτη. Η υφήλιος μπαίνει στο 2025 βιώνοντας αρκετές ένοπλες συγκρούσεις οι οποίες έχουν προκαλέσει μεγάλες ανθρώπινες απώλειες και υλικές καταστροφές.
Οι πόλεμοι καθώς και οι εξοπλισμοί και λοιπές αμυντικές δαπάνες που τους συνοδεύουν κοστίζουν στους φορολογούμενους τεράστια ποσά, τα οποία σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσαν να είχαν ξοδευτεί με πιο παραγωγικούς τρόπους. Μεγάλο μέρος αυτών των ποσών καταλήγει ωστόσο στις τσέπες μεγαλομετόχων της πολεμικής βιομηχανίας και των παρόχων συναφών στρατιωτικών υπηρεσιών.
Η ραγδαία εισβολή των εταιρειών του χρηματοπιστωτικού τομέα και των μεγάλων εταιρειών υψηλής τεχνολογίας την τελευταία τετραετία στις δραστηριότητες του τομέα αυτού δεν αφήνει μεγάλη αισιοδοξία για το μέλλον. Το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα -από την αυξανόμενη πίτα του οποίου διεκδικούν σήμερα αυτές οι εταιρείες μερίδιο- διαμορφώνει εδώ και δεκαετίες την αμυντική και εξωτερική πολιτική της υπερδύναμης.
Τα βάρη στην Ευρώπη
Ο Τραμπ έχει πει ότι θα τερματίσει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία εντός 24 ωρών. Θα μπορούσε να σταματήσει να χρηματοδοτεί την Ουκρανία ωθώντας την κυβέρνησή της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά και τους Ευρωπαίους φορολογούμενους σε ακόμη μεγαλύτερες δαπάνες για όπλα και άμυνα. Είναι αξιοσημείωτο ότι σχεδόν καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν αντιτίθεται σε μια τέτοια προοπτική, ούτε διατυπώνει δημόσια αίτημα ανακωχής και ειρήνευσης με τη Ρωσία.
Οι πολεμοκάπηλες δυνάμεις και τα λόμπι τους δείχνουν απόλυτα κυρίαρχες στα κέντρα αποφάσεων και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Δεν προσβλέπουν μόνο στα κέρδη που τους αποφέρει ο πόλεμος στη Γηραιά Ηπειρο. Εξίσου αποδοτικό αποδεικνύεται και το μέτωπο της Μέσης Ανατολής αλλά και της Ταϊβάν όπου ο φόβος της κινεζικής εισβολής προκαλεί αύξηση των εξοπλισμών και στρατιωτικών δαπανών στην περιοχή.
Μεγάλη απειλή για τη νέα χρονιά είναι όμως και η κλιμάκωση των εμπορικών διενέξεων. Ο Τραμπ έχει υποσχεθεί δασμούς 10-20% σε όλα τα προϊόντα που εισέρχονται στις ΗΠΑ και έως και 60% στα κινεζικά προϊόντα από την πρώτη ημέρα της θητείας του. Πιο πρόσφατα, το προσάρμοσε σε δασμούς 25% σε όλα τα αγαθά από το Μεξικό και τον Καναδά. Τα κινεζικά προϊόντα θα χτυπηθούν μόνο με δασμούς 10%. Οι εξαγγελίες αυτές προκαλούν ήδη αντιδράσεις.
Επονται αντίποινα
Το Μεξικό υποσχέθηκε αντίποινα, ενώ και η Κίνα θα μπορούσε να κάνει το ίδιο. Η κλιμάκωση των δασμών θα μπορούσε να γονατίσει την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού και το διεθνές εμπόριο, να προκαλέσει τη διάλυση των συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου βάζοντας οριστική ταφόπλακα στην παγκοσμιοποίηση, πυροδοτώντας ταυτόχρονα και πληθωρισμό στις ίδιες τις ΗΠΑ.
Κάποιοι παρατηρητές εκτιμούν ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί την απειλή των δασμών ως διαπραγματευτικό εργαλείο. Ωστόσο τα πράγματα θα μπορούσαν στραβώσουν εύκολα οδηγώντας σε αντίποινα και εμπορικό πόλεμο από τον οποίο μεγάλος χαμένος θα είναι και η ευρωζώνη με απώλειες ίσες με το 0,5% του ΑΕΠ της το νέο έτος. Με τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες της βυθισμένες στην πολιτική αστάθεια, την οικονομία στα όρια της στασιμότητας, την ενεργειακή της ασφάλεια μετέωρη, έναν πόλεμο στα σύνορά της και τις κοινωνικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της να οξύνονται, η τελευταία εισέρχεται στο νέο έτος με τις χειρότερες προοπτικές.
Σε αυτό το περιβάλλον εν τω μεταξύ εισβάλλει και η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία υπόσχεται να αλλάξει ραγδαία τη ζωή των απλών ανθρώπων και των επιχειρήσεων. Για την ώρα η προσδοκία αυτή έχει εκπληρωθεί κυρίως στις τιμές των μετοχών των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας που επενδύουν σε αυτή την τεχνολογία. Η διάχυσή της τόσο στην κοινωνία όσο και στο οικονομικό γίγνεσθαι είναι μάλλον περιορισμένη και εστιασμένη σε συγκεκριμένους τομείς καθώς απαιτούνται πολιτικές υιοθέτησής της από τις εταιρείες, περαιτέρω επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων και τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
