Αφού έκλειναν τα μάτια επί τρία χρόνια στο «πάρτι των πολλαπλών κρίσεων» που απέφερε «ουρανοκατέβατα» κέρδη εκατοντάδων δισεκατομμυρίων στις μεγάλες επιχειρήσεις και στους πάμπλουτους μετόχους τους, σήμερα χτυπούν καμπανάκια.
Ο λόγος για την Κομισιόν, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και λοιπούς διαμορφωτές της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής που έσπευσαν σχεδόν συγχρονισμένα αυτή την εβδομάδα να προειδοποιήσουν τις κυβερνήσεις -και κυρίως τους φορολογούμενους πολίτες της Ε.Ε.- ότι το δημοσιονομικό μέλλον των χωρών τους είναι δυσοίωνο και ως εκ τούτου θα πρέπει να σφίξουν τα ζωνάρια.
Πρώτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξαμήνου την περασμένη Τετάρτη την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για επτά κράτη-μέλη (Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Ουγγαρία, Μάλτα, Πολωνία και Σλοβακία), για τα υψηλά ελλείμματά τους που αποτελούν κυρίως κληρονομιά της πανδημίας και της πληθωριστικής κρίσης την οποία πυροδότησαν η εκτόξευση των τιμών ενέργειας, ο πόλεμος και η αχαλίνωτη απληστία των δυνάμεων της προσφοράς. Η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος ανοίγει επί της ουσίας τον δρόμο για την επιβολή κυρώσεων στους παραβάτες. Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην επιβολή προστίμων στις χώρες με μεγάλα ελλείμματα, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ στο παρελθόν. Η επόμενη φάση περιλαμβάνει την υποβολή των μεσοπρόθεσμων σχεδίων από τις χώρες της Ε.Ε. που δεσμεύονται σε ανώτατο όριο αύξησης των δημόσιων δαπανών την επόμενη τετραετία και εν συνεχεία την αξιολόγησή τους από την Επιτροπή, βάσει της οποίας θα καθοριστεί και η δημοσιονομική πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσουν για να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς του.
Για ανάλογο δημοσιονομικό κορσέ μιλά όμως και η ΕΚΤ που δημοσιοποίησε -και αυτή την περασμένη Τετάρτη- ανάλυση με τους μακροπρόθεσμους δημοσιονομικούς κινδύνους που απειλούν τις χώρες της Ε.Ε. Η κεντρική τράπεζα του ευρώ προειδοποίησε τις κυβερνήσεις της ευρωζώνης ότι βρίσκονται αντιμέτωπες με σημαντικά δημοσιονομικά βάρη λόγω της γήρανσης του πληθυσμού τους, των υψηλότερων αμυντικών δαπανών, της κλιματικής αλλαγής και της ψηφιοποίησης των οικονομιών τους και ως εκ τούτου θα πρέπει να κινηθούν για τη μείωση του χρέους τους. Στο ρεζουμέ, οι αναλυτές της ΕΚΤ εκτίμησαν ότι οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης θα πρέπει να μειώσουν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ για να επιτύχουν μείωση του χρέους τους στο 60% του ΑΕΠ μέχρι το 2070. Κάτι το οποίο θα απαιτήσει περικοπές (ή επιπλέον έσοδα) 720 δισ. ευρώ.
Τα καμπανάκια των δύο θεσμών συνέπεσαν -διόλου τυχαία- με την αναταραχή που πυροδότησε τις τελευταίες δύο εβδομάδες στις αγορές χρέους και μετοχών της Ε.Ε. η απόφαση του Εμανουέλ Μακρόν να οδηγήσει τη Γαλλία σε πρόωρες εκλογές. Το ενδεχόμενο επικράτησης της Ακροδεξιάς της Μαρίν Λεπέν -που έχει εξαγγείλει χαλάρωση αντί για σφίξιμο της δημοσιονομικής πολιτικής- και της εκλογής ενός Κοινοβουλίου που δεν θα είναι σε θέση να συμφωνήσει στις δύσκολες περικοπές δαπανών ενέτεινε τις ανησυχίες για τα ήδη εκτροχιασμένα δημοσιονομικά μεγέθη της Γαλλίας. Η σταδιακή δημοσιονομική εξυγίανση που είχε σχεδιάσει η σημερινή κυβέρνηση για να μειώσει το υψηλό έλλειμμα και το χρέος ενδεχομένως να πάει για περίπατο και… φτου κι απ’ την αρχή.
Μεγάλος ασθενής
Ορισμένοι οικονομολόγοι -συνεκτιμώντας ανάλογα δημοσιονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν η γειτονική Ιταλία αλλά και η Γερμανία- προειδοποίησαν μάλιστα για ενδεχόμενο θερμό καλοκαίρι στις ευρωπαϊκές αγορές αν τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. συγκρουστούν με το Παρίσι και τις υπόλοιπες κυβερνήσεις. Ειδικά για τη Γερμανία εκφράζονται ανησυχίες ότι ο αποδυναμωμένος μετά τις ευρωεκλογές κυβερνητικός συνασπισμός του καγκελάριου Ολαφ Σολτς ίσως να μην καταφέρει να επιβιώσει σε περίπτωση που υπάρξει παρατεταμένη διαμάχη για τον επόμενο προϋπολογισμό.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, για να καλυφθεί το δημοσιονομικό κενό της κυβέρνησης και να μην παραβιαστεί το περιβόητο «φρένο χρέους» που περιορίζει το έλλειμμα του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού στο 0,35% του ΑΕΠ θα πρέπει να μειωθούν οι δαπάνες κατά 40 δισ. ευρώ. Το πώς θα υλοποιηθεί όμως αυτό διχάζει τους κυβερνητικούς εταίρους. Η εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τις δαπάνες και η ένταξή του σε ειδικό ταμείο έκτακτης ανάγκης είναι μια λύση που προτείνουν Σοσιαλδημοκράτες και Πράσινοι για να μην πειραχτούν οι κοινωνικές δαπάνες. Ωστόσο δεν βρίσκει σύμφωνους του νεοφιλελεύθερους. Αν η διχογνωμία αυτή εξελιχθεί όπως πέρυσι σε παρατεταμένη διαμάχη, τότε δεν αποκλείεται η μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. να οδηγηθεί και αυτή σε πρόωρες εκλογές, προειδοποίησε πριν από μερικές ημέρες η γνωστή ιστοσελίδα Politico.
Ασυλία
Εκείνο ωστόσο που κάνει μεγάλη εντύπωση είναι ότι σε αυτό το στενό για τις χώρες της Ε.Ε. δημοσιονομικό περιβάλλον απουσιάζει παντελώς το ενδεχόμενο αντιμετώπισής του όχι με περικοπές και λιτότητα αλλά με αύξηση των δημόσιων εσόδων. Ούτε η Επιτροπή ούτε η ΕΚΤ ούτε κάποιο άλλο κέντρο αποφάσεων και διαμόρφωσης οικονομικής πολιτικής στην Ε.Ε. διανοούνται, για παράδειγμα, την εξισορρόπηση των ξεχειλωμένων δημοσιονομικών μεγεθών με αύξηση της φορολογίας όσων έχουν. Σχετικές οικονομικές αναλύσεις που δημοσιοποιήθηκαν νωρίτερα φέτος δείχνουν ότι ένας ελάχιστος προοδευτικός φόρος περιουσίας στους πολυεκατομμυριούχους και τους δισεκατομμυριούχους της Ε.Ε., με συντελεστή της τάξης του 2% επί του καθαρού πλούτου άνω των 4,6 εκατ. ευρώ, 3% επί του καθαρού πλούτου άνω των 45,7 εκατ. ευρώ και 5% επί του πλούτου άνω των 913 εκατ. ευρώ θα μπορούσε να είναι η λύση καθώς θα αύξανε τα δημόσια έσοδα κατά 286,5 δισ. ευρώ ετησίως. Ο ήδη τεράστιος πλούτος των δισεκατομμυριούχων της Ε.Ε. αυξήθηκε συνολικά στην τριετία των πολλαπλών κρίσεων κατά μισό τρισ. ευρώ. Ωστόσο αυτοί συνεχίζουν να επιβαρύνονται με χαμηλότερο πραγματικό φορολογικό συντελεστή από οποιονδήποτε άλλο Ευρωπαίο πολίτη. Αν δεν τους φορολογήσουν δικαιότερα οι κυβερνήσεις, από ποιον περιμένουν η Κομισιόν και η ΕΚΤ ότι θα καλυφθούν τα υπερβάλλοντα δημοσιονομικά βάρη για τα οποία προειδοποιούν σήμερα;
