Δώδεκα χρόνια μετά το πρώτο πλήγμα στο αξιόχρεο της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου από την S&P, ήταν η σειρά του οίκου Fitch να ξαφνιάσει προχθές με την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ, που έχασαν από ακόμη έναν οίκο αξιολόγησης την πολύτιμη άριστη βαθμολογία «ΑΑΑ», πέφτοντας στην αμέσως χαμηλότερη βαθμίδα, το ΑΑ+. Ετσι απομένουν μόνο η Moody’s και η καναδική DBRS να διατηρούν το τριπλό Α για το αμερικανικό δημόσιο χρέος των 32 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, που αντιστοιχεί στο 129% του ΑΕΠ της χώρας.
Πρακτικά, βεβαίως, αυτή η υποβάθμιση, που αιφνιδίασε την αμερικανική ηγεσία και προκάλεσε την οξεία αντίδραση του Λευκού Οίκου και της υπουργού Οικονομικών Τζάνετ Γέλεν, είναι κυρίως ένα πλήγμα στο γόητρο της υπερδύναμης και λιγότερο μια εξέλιξη που μπορεί να δυσκολέψει τον δανεισμό της, το κόστος του οποίου έχει αυξηθεί λόγω της αύξησης των επιτοκίων από τη FED στο όνομα του πληθωρισμού.
Στη διεθνή αγορά ομολόγων, στην οποία πωλούνται και αγοράζονται καθημερινά κρατικοί τίτλοι 25 τρισ. δολαρίων, καταγράφηκε μία όχι και τόσο δραματική αύξηση της απόδοσης του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου, στο 4,11%, το υψηλότερο ποσοστό από τον περασμένο Νοέμβριο. Σε κάθε περίπτωση, είναι αβυσσαλέα η διαφορά από το σχεδόν μηδενικό επίπεδο του 2020.
Οπως είχε κάνει ο οίκος S&P το 2011, έτσι και η Fitch προβάλλει ως βασικό λόγο της πιστοληπτικής υποβάθμισης τις συνεχείς θεσμικές κρίσεις γύρω από το όριο χρέους, που κάθε φορά φέρνει την αμερικανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση στα πρόθυρα στάσης πληρωμών. Παρά το γεγονός ότι σε αυτές τις κρίσεις παίζεται ένα πολιτικό θέατρο και μια αναμέτρηση ισχύος μεταξύ κυβέρνησης, Κογκρέσου και Γερουσίας, όπως συνέβη και φέτος μέχρι να επιτευχθεί συμβιβασμός τον Μάιο για αύξηση του ορίου δανεισμού στα 31,5 τρισ. δολάρια, η Fitch τονίζει ότι αυτή η διελκυστίνδα διαβρώνει τη διακυβέρνηση και την εμπιστοσύνη στη δημοσιονομική διαχείριση της χώρας. Αξιοσημείωτες είναι οι αναφορές του οίκου στις μειώσεις φόρων (υποθέτουμε κυρίως της κυβέρνησης Τραμπ) και τις μεγάλες αυξήσεις δαπανών (υποθέτουμε, επίσης, κυρίως της κυβέρνησης Μπάιντεν) που διόγκωσαν το χρέος.
Οι οξύτατες αντιδράσεις της αμερικανικής κυβέρνησης στην απόφαση του οίκου Fitch αφήνουν έναν υπαινιγμό ότι μπορεί να έχει μια χροιά… ρεπουμπλικανική. «Η απόφαση είναι αυθαίρετη και βασισμένη σε παρωχημένα στοιχεία», είπε η υπουργός Οικονομικών Τζάνετ Γέλεν, ενώ η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρίν Ζαν-Πιερ καταλόγισε στον Τραμπ την ευθύνη για την επιδείνωση της εικόνας του χρέους όπως την αξιολογεί η Fitch και κατηγόρησε τον οίκο ότι αγνοεί την πραγματικότητα, πως η διακυβέρνηση Μπάιντεν έφερε την πιο ισχυρή ανάκαμψη από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη οικονομία στον κόσμο.
Εχει ενδιαφέρον ότι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες, όπως η Goldman Sachs, κρατούν αποστάσεις από την απόφαση της Fitch – «η υποβάθμιση δεν αντανακλά νέες πληροφορίες για τις δημοσιονομικές προοπτικές», αναφέρει χαρακτηριστικά και αποκλείει το ενδεχόμενο ενός εκτεταμένου ξεπουλήματος αμερικανικών τίτλων.
Οι αγορές μετοχών, όπως ήταν αναμενόμενο, αντέδρασαν πιο έντονα στην εξέλιξη. Τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια έκλεισαν όλα με πτώση, μιας μέχρι δύο ποσοστιαίων μονάδων (-1,39% το ελληνικό), ο πανευρωπαϊκός δείκτης των 600 σημαντικότερων μετοχών έχασε 1,45%, και φυσικά στη Wall Street έρρευσε… αίμα. Ο Nasdaq έχανε μέχρι αργά το βράδυ πάνω από 2%, ο δείκτης S&P 500 πάνω από μία μονάδα ενώ πιο μέτριες απώλειες είχε ο βασικός βιομηχανικός δείκτης.
Υπάρχουν πλέον 10 χώρες στον κόσμο που κρατάνε το απόλυτο άριστα «ΑΑΑ» και από τους τέσσερις μεγαλύτερους οίκους αξιολόγησης (Αυστραλία, Καναδάς, Γερμανία, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Δανία, Ελβετία, Σουηδία, Νορβηγία. Σιγκαπούρη) και μετά από αυτές αρκετές δεκάδες βαθμολογούνται με αποχρώσεις αλλά εντός της λεγόμενης επενδυτικής βαθμίδας.
Ωστόσο, παρότι η μικρή υποβάθμιση των ΗΠΑ δεν πρόκειται να προκαλέσει «σεισμό» στην αγορά χρέους, έχει τη σημασία του το γεγονός ότι οι οίκοι αξιολόγησης σκληραίνουν τα κριτήριά τους εν όψει της εκτίναξης του παγκόσμιου δημόσιου χρέους στα 92 τρισ. δολάρια. Η εφαρμογή αυτών των κριτηρίων στις φτωχότερες υπερχρεωμένες χώρες θα σήμαινε εξώθηση στη χρεοκοπία. Κι είναι ένα ερώτημα τι μπορεί να σημαίνει και από τη σχεδόν προεξοφλούμενη επενδυτική βαθμίδα για την Ελλάδα.
