Νέα σενάρια για τις εγγυήσεις

Σε αργόσυρτη «περιπέτεια», με περιπλοκές και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εξελίσσεται η «έρευνα» της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας (Eurostat) σχετικά με το ζήτημα των κρατικών εγγυήσεων που παρείχε το ελληνικό Δημόσιο για τις τιτλοποιήσεις «κόκκινων» δανείων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής». Το ύψος των εγγυήσεων (18,7 δισ. ευρώ) κάθε άλλο παρά αμελητέο είναι, το γεγονός δε ότι μπορεί η τελική απόφαση της Eurostat να ανακοινωθεί σε προεκλογικό χρόνο, αναβαθμίζει την πολιτική σημασία του ζητήματος. Το μέχρι πρόσφατα κυρίαρχο σενάριο ήταν η εγγραφή του συνόλου των 18,7 δισ. ευρώ στο χρέος. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, συζητείται και ένα δεύτερο σενάριο, με βάση το οποίο δεν θα εγγραφεί «προληπτικά» τίποτε στο χρέος, αλλά η ξεκαθαρισμένη πλέον και αυστηρή μεθοδολογία της Eurostat θα εφαρμόζεται για τιτλοποιήσεις που θα γίνουν από εδώ και στο εξής.

Περισσότερο ενδιαφέρον και από το ίδιο το (δεύτερο) σενάριο έχουν οι περιπλοκές που δημιούργησε η διαδικασία που άνοιξε η Eurostat, όχι ειδικά για την Ελλάδα, αλλά πανευρωπαϊκά και ιδιαίτερα για την Ιταλία.

Η Eurostat και το κακό ελληνικό… βιογραφικό

Ήδη από το 2018 και στο πλαίσιο των συζητήσεων για την έξοδο από το καθεστώς των μνημονίων, οι ευρωπαϊκές αρχές πίεζαν για την υλοποίηση ενός σχεδίου δραστικής μείωσης των «κόκκινων» δανείων των ελληνικών τραπεζών, τα οποία κυμαίνονταν σε… τρομακτικά επίπεδα. Η απαίτηση ήταν η μείωση του ποσοστού των «κόκκινων» δανείων στο μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η απαίτηση αυτή παραμένει με χρονικό ορίζοντα το 2025. Η κυβέρνηση επέλεξε το σχέδιο τιτλοποιήσεων «Ηρακλής», απορρίπτοντας την πρόταση σύστασης bad bank που θα αναλάμβανε το «κόκκινο» ενεργητικό των τραπεζών. Ανεξάρτητα από αυτό, έκανε ένα μοιραίο λάθος: δεν ενημέρωσε ούτε ζήτησε τη γνώμη της Eurostat, υποτιμώντας την κακή της… προδιάθεση προς την Ελλάδα και την πεποίθηση πολλών στελεχών της ότι οι ελληνικές αρχές προσπαθούν διαρκώς να κρύψουν τα ίχνη δημοσιονομικών ατασθαλιών… Ακόμη όμως κι αν η κυβέρνηση απέφευγε αυτό το λάθος, είναι αμφίβολο αν η Eurostat θα ενέκρινε τη μεθοδολογία των ελληνικών τιτλοποιήσεων· και είναι εξίσου αμφίβολο αν το 2019 υπήρχε δυνατότητα να γίνουν οι τιτλοποιήσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Eurostat, με το ελληνικό rating πολύ χαμηλό και το ποσοστό «κόκκινων» δανείων πολύ υψηλό.

Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε το σχέδιο «Ηρακλής» και η Eurostat απάντησε αμέσως με την έναρξη «έρευνας» για το αν οι εγγυήσεις του Δημοσίου πρέπει να εγγραφούν στο χρέος. Ωστόσο, η Eurostat υποτίμησε με τη σειρά της τις ευρύτερες ευρωπαϊκές συνέπειες που επρόκειτο να έχει η πίεση προς την Ελλάδα. Ανοίγοντας διάλογο στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα για τις κρατικές εγγυήσεις σε περίπτωση τιτλοποίησης, η συζήτηση δεν μπορούσε να αφήσει απέξω την Ιταλία, η οποία είχε ξεκινήσει τη διαδικασία τιτλοποίησης «κόκκινων» τραπεζικών δανείων από το 2016. Ενα σημαντικό μέρος αυτών των τιτλοποιήσεων έγινε με πανομοιότυπο τρόπο με τον ελληνικό. Ενα αξιόλογο μέρος τους, όμως, έγινε με τρόπο κοντά στα πρότυπα που θέτει η Eurostat.

Τέθηκε λοιπόν αμέσως το ερώτημα: θα έπρεπε και οι ιταλικές εγγυήσεις να γραφτούν στο ιταλικό χρέος; Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα για τη βιωσιμότητα του ιταλικού χρέους… Ο κίνδυνος αυτός κινητοποίησε άλλους ευρωπαϊκούς φορείς και όργανα (ΕΚΤ, ECOFIN, DGCOM, Κομισιόν), που διείδαν τον κίνδυνο η μεθοδολογική «ορθοδοξία» της Eurostat να προκαλέσει προβλήματα στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.

Παρ’ όλα αυτά, σε επίπεδο μεθοδολογίας η πρόταση της Eurostat υιοθετήθηκε και σε κάθε περίπτωση από εδώ και στο εξής όλες οι χώρες οφείλουν να εφαρμόσουν αυτή τη μεθοδολογία σε περίπτωση νέων τιτλοποιήσεων. Παραμένει όμως το ζήτημα τι θα γίνει με τις έως τώρα τιτλοποιήσεις. Εδώ λοιπόν εμφανίστηκε ως συμβιβαστική η πρόταση να μην εγγραφούν στο χρέος οι εγγυήσεις για τις έως τώρα τιτλοποιήσεις, και από εδώ και πέρα να εφαρμοστεί η νέα μεθοδολογία.

Τι θα γίνει από δω και πέρα με τις τιτλοποιήσεις;

Ο μέσος όρος «κόκκινων» δανείων στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα κυμαίνεται περί το 2% (στο σύνολο των τραπεζικών δανείων). Στην Ελλάδα όμως κυμαίνεται σε επίπεδα λίγο κάτω από 7%. Πώς μπορεί το 7% να συγκλίνει με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο 2% ως το 2025, χωρίς να συνεχιστούν οι τιτλοποιήσεις; Επιπλέον, η επερχόμενη ύφεση στην Ευρώπη και η σοβαρή επιβράδυνση στην Ελλάδα είναι βέβαιο ότι θα φέρουν ένα νέο κύμα «κόκκινων» δανείων. Θα μπορέσει η Ελλάδα –και η Ιταλία– να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις της νέας μεθοδολογίας της Eurostat για τις τιτλοποιήσεις σε συνθήκες οικονομικής κρίσης; Προς το παρόν και σίγουρα μέχρι και τις εκλογές, έχουν «παγώσει». Τούτων δοθέντων, ο χρόνος που η Eurostat θα ανακοινώσει την τελική απόφασή της γίνεται αναπόφευκτα αντικείμενο σχολιασμού: Θα «σκάσει» προεκλογικά, επιφέροντας πολιτικό και εκλογικό κόστος για την κυβέρνηση, ή θα «κρατηθεί» για μετεκλογικό χρόνο, για να «ζορίσει» την επόμενη κυβέρνηση;