ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ efsyn.gr , Πάνος Κοσμάς
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Oταν, πριν από περίπου ενάμιση μήνα, το ευρώ κατακρημνιζόταν στις αγορές συναλλάγματος και η ισοτιμία του έναντι του δολαρίου έκανε «βουτιά», ήταν κοινό μυστικό ότι οι αγορές είχαν αρχίσει να τιμολογούν, πέραν των καθαρά οικονομικών παραγόντων, το ρίσκο ελλιπούς «κυβερνησιμότητας» της ευρωζώνης. Η α λα καρτ αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και η έλλειψη ενδιαφέροντος για την άμεση αναθεώρηση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων ήταν βασικές ενδείξεις μιας τέτοιας ελλιπούς κυβερνησιμότητας. Ωστόσο, το μήνυμα ελήφθη, με αποτέλεσμα προχθές Τετάρτη η Κομισιόν να ανακοινώσει τις προτάσεις της για τους νέους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.

Το ευρώ πανηγύρισε δεόντως την εξέλιξη, με την ισοτιμία του ευρωνομίσματος σε σχέση με το δολάριο να σκαρφαλώνει για πρώτη φορά εδώ και ένα τρίμηνο πάνω από το 1:1, ενώ οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων των χωρών-μελών πραγματοποίησαν θεαματική «βουτιά», αποδεικνύοντας ότι η κυβερνησιμότητα της ευρωζώνης με βάση τον στιβαρό έλεγχο της βιωσιμότητας του χρέους και των οικονομικών ανισορροπιών είναι τα θεμέλια του κύρους του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος αλλά και της σταθερότητας της ευρωζώνης αυτής καθεαυτήν.

Αλλαγή μεθόδου και «αλγεβρική» επιτήρηση

Οι προτάσεις της Κομισιόν συνιστούν μια θεαματική αλλαγή μεθόδου. Τα δύο βασικά πλαφόν της Συνθήκης του Μάαστριχτ (όριο 3% για το δημοσιονομικό έλλειμμα και 60% του ΑΕΠ για το χρέος) διατηρούνται, αλλά ο οριζόντιος κανόνας της μείωσης του υπερβάλλοντος χρέους κατά 1/20 ετησίως καταργείται. Η πρόταση να διατηρηθεί το 1/20 με ταυτόχρονη αύξηση του πλαφόν από το 60% στο 90% απορρίφθηκε, για δύο βασικούς λόγους: Πρώτον, διότι θα φωτογράφιζε σαν «προβληματικό» τον ευρωπαϊκό Νότο και θα απάλλασσε από κάθε υποχρέωση προσαρμογής τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, θεσμοποιώντας ένα σχίσμα με βάση τις αποκλίσεις όσον αφορά το χρέος.

Αντ’ αυτού, επιλέχθηκε η α λα καρτ διαδικασία επιτήρησης κάθε χώρας-μέλους ξεχωριστά από την Κομισιόν, η οποία αναβαθμίζεται σε ευρωπαϊκό δημοσιονομικό και μακροοικονομικό υπερελεγκτή. Ακόμη και στο πλαίσιο αυτό, αποφεύχθηκε οποιαδήποτε ποσοτικοποίηση θα «ξεμπρόστιαζε» τις χώρες του Νότου με πολύ υψηλό χρέος. Οι χώρες-μέλη ταξινομήθηκαν μεν σε τρεις κατηγορίες (με χρέος κάτω από 60%, με μέτριο ποσοστό υπερβάλλοντος χρέους και με πολύ υψηλό ποσοστό χρέους), αλλά για τις δύο τελευταίες κατηγορίες αποφεύχθηκε οποιαδήποτε ποσοτικοποίηση.

Η Κομισιόν θα ελέγχει -και θα παρεμβαίνει αναλόγως- τρεις θεμελιώδεις «δείκτες»: τη βιωσιμότητα του χρέους (με έμφαση στη δυνατότητα αποπληρωμής για χώρες που έχουν λάβει ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις – κάθε είδους), τον κίνδυνο εμφάνισης μακροοικονομικών ανισορροπιών και τον βαθμό συμμόρφωσης με το κοινό πλαίσιο των ευρωπαϊκών στόχων (πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, εδαφική σύγκλιση και ανθεκτικότητα).

Η έλλειψη οριζόντιων πλαφόν και ο «αλγεβρικός» χαρακτήρας της επιτήρησης αναβαθμίζει την Κομισιόν σε «μεγάλο αφεντικό» και της παρέχει αυξημένες δυνατότητες παρέμβασης και πίεσης προς τις χώρες-μέλη με οικονομικές ανισορροπίες και υψηλό χρέος. Η επιφανειακή «χαλαρότητα» του πλαισίου όσον αφορά τα οριζόντια πλαφόν («καρότο») αντισταθμίζεται από τις αυξημένες εξουσίες της Κομισιόν στη διαδικασία της επιτήρησης («μαστίγιο»).

Εξάλλου, πέρα από την ενεργοποίηση της Διαδικασίας Υπερβολικού Ελλείμματος (ΔΥΕ), που παραμένει, προβλέπονται και ποινές για χώρες που δεν θα συμμορφωθούν προς τας υποδείξεις: πρόστιμα και «πάγωμα» της εκταμίευσης πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).

Συνέπειες για Ελλάδα

Η Ελλάδα θα έχει αναπόφευκτα την τιμητική της όσον αφορά την αυστηρότητα εφαρμογής του νέου πλαισίου. Εχει το υψηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ στην ευρωζώνη, αλλά και τουλάχιστον ένα στοιχείο οικονομικής ανισορροπίας (το πολύ υψηλό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών). Επιπλέον, θα είναι διαρκώς στο μικροσκόπιο της Κομισιόν όσον αφορά τον τρόπο αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Αυτή τη στιγμή είναι άδηλο ποιες δεσμεύσεις θα κληθεί να αναλάβει απέναντι στην Κομισιόν η κυβέρνηση που θα προκύψει από τις επόμενες εκλογές στο πλαίσιο του 4ετούς προγράμματος προσαρμογής 2024-2027 με «φόντο» τη δεκαετία 2024-2033.

Οι προτάσεις της Κομισιόν ομνύουν στην αυξημένη «εθνική ιδιοκτησία» στο πρόγραμμα προσαρμογής. Ωστόσο, αυτό δεν σηματοδοτεί «χαλάρωση», αλλά μάλλον το «εντέλλεσθε όπως προσαρμοστείτε αυτοβούλως» – και χωρίς πολλές αντιρρήσεις. Τη γεύση του ενισχυμένου «διευθυντικού δικαιώματος» της Κομισιόν αναμένεται να δοκιμάσει η επόμενη ελληνική κυβέρνηση…