Ποιοι ελέγχουν τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου;

Τις δικές της «αρρυθμίες» στην αγορά ενέργειας πληρώνει η Ε.Ε. ενόψει ενός πολύ δύσκολου ενεργειακά χειμώνα. Τη στιγμή που οι ηγέτες του μπλοκ συναντώνται για να βρουν τη χρυσή τομή, το πρακτορείο Bloomberg παρουσιάζει μια διαφορετική προσέγγιση του ζητήματος. 

Παρά τις μεγαλοστομίες, τα μεγαλεπήβολα σχέδια και τις υποσχέσεις προς τους Ευρωπαίους πολίτες, μαζί με τις παραινέσεις της Κομισιόν για αλληλεγγύη και κινητικότητα αερίου, η κοινή αγορά ενέργειας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πρόβλημα για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Το Bloomberg, αναφέρει ότι η Ευρώπη έχει εργαστεί σκληρά για να έχει γεμάτα τα αποθέματά της σε φυσικό αέριο ενόψει του δύσκολου χειμώνα, ωστόσο η αλήθεια είναι πως οι κυβερνήσεις έχουν μικρό ή και καθόλου έλεγχο σε αυτές τις προμήθειες.

Μόλις το 10% του φυσικού αερίου στις αποθήκες από την Ιταλία έως την Ολλανδία είναι υπό τον άμεσο έλεγχο δημόσιων αξιωματούχων, μέσω των στρατηγικών εθνικών αποθεμάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συλλέξει το πρακτορείο.

Το υπόλοιπο 90%, όμως ανήκει σε εταιρείες εμπορίας και εταιρείες ενέργειας (πολλές φορές μέσω επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας) που μπορούν να τα πουλήσουν σε φουσκωμένες τιμές, σε όποιον δώσει τα περισσότερα, ακόμη και σε άλλη χώρα. 

Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι ένα κύμα ψύχους στη Γερμανία θα μπορούσε να πυροδοτήσει ράλι στις τιμές του αερίου για τις γειτονικές της χώρες και να δώσει ακόμη ένα χτύπημα στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.

Το δίκτυο αερίου, στο όνομα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης όπως θέλει να αναφέρει η Κομισιόν, υποτίθεται ότι λειτουργεί με την κινητικότητα των προμηθειών ανάμεσα στις αγορές. Όσο υπάρχουν αρκετά καύσιμα στο σύστημα, θα υπάρχει ισορροπία, όμως η συγκεκριμένη αγορά δεν έχει λειτουργήσει ποτέ υπό το σενάριο μιας κρίσης σαν την παρούσα.

«Οι πρακτικές αυτές παράμετροι του συστήματος δεν έχουν δοκιμαστεί ποτέ στην πραγματικότητα. Πολλά θα εξαρτηθούν από το πόσο βαρύς θα είναι ο χειμώνας» λέει ο Γκράχαμ Φρίντμαν, αναλυτής της εταιρείας συμβούλων Wood Mackenzie. «Εάν υπάρχει πολύ κρύο, τα αποθέματα θα μπορούσαν να πέσουν και κάτω από το 10% μέχρι τα τέλη Μαρτίου, κάτι που θα μπορούσε να φέρει νέα διαμάχη για τις προμήθειες με το βλέμμα στον επόμενο χειμώνα» προσθέτει.

Ενώ η Ευρώπη έχει δεν δίνει ξεκάθαρα δεδομένα για τους «ιδιοκτήτες» του αερίου αέριο που αποθηκεύεται, η πλειονότητά του είναι στα χέρια επιχειρήσεων κοινής ωφελείας, συμπεριλαμβανομένων κρατικών εταιρειών, που θα χρειαστεί να αποσύρουν καύσιμα για να προμηθεύουν νοικοκυριά και κατασκευαστές, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα. Μια μικρότερη ποσότητα είναι στα χέρια εταιρειών διαπραγμάτευσης, όπως οι Glencore Plc and Vitol Group, που έχουν ως βασικό στόχο να μεγιστοποιήσουν την αξία των χαρτοφυλακίων τους. Είναι σχετικά μικροί παίκτες εξαιτίας του υψηλού κόστους και των νέων κανονισμών που έχουν βάλει επιπλέον εμπόδια. 

Ο Άλουν Ντέιβις, διευθυντής για την ευρωπαϊκή ενέργεια και αέριο στην S&P Global προσθέτει ότι οι διαπραγματευτές σε γενικές γραμμές προτιμούν να προσφέρουν ρευστότητα, παρά να αποθηκεύουν πόρους σε τεράστιες αποθήκες καυσίμων.

Το ράλι για τις αποθήκες

Οι ανησυχίες για τον χειμώνα έχουν απασχολήσει την ήπειρο εδώ και μήνες, πυροδοτώντας έντονες προσπάθειες για αποθήκευση αερίου, με τα αποθέματα να είναι πλέον σε πολύ ικανοποιητικά επίπεδα, τα υψηλότερα των τελευταίων πέντε ετών. 

Για να αποφύγουν τους όποιους κινδύνους δημιουργηθούν στην προμήθεια ενέργειας, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να επιβάλουν κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύου της Γερμανίας, όπως και άλλες εθνικές υπηρεσίες, θα μπορούσε να έχει εκτεταμένες εξουσίες και να ελέγχει το εάν το αέριο θα παραμένει στις αποθήκες ή θα μεταφέρεται. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντική έλλειψη καυσίμων σε γειτονικές χώρες.

Η Γερμανία στηρίζεται σε άλλα κράτη επειδή οι αποθηκευτικές της δυνατότητες καλύπτουν μόνο το 25% της ετήσιας ζήτησης. Αντίστοιχα και η Πολωνία είναι σε δύσκολη θέση. Η πέμπτη πιο μεγάλη σε πληθυσμό χώρα της Ε.Ε., με 38 εκατομμύρια πολίτες, έχει μικρότερες δυνατότητες από την Σλοβακία των 5,5 εκατομμυρίων πολιτών.

Εάν το σύστημα δουλέψει, οι τιμές ανεβαίνουν εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση και καθώς η ροή μεταφέρεται σε αγορές με μεγαλύτερες τιμές, οι τιμές θα αυξηθούν και στις χώρες από τις οποίες φεύγουν τα αποθέματα, σύμφωνα με τον  Niek van Kouteren, επικεφαλής της ολλανδικής εταιρείας ενέργειας  PZEM NV, ο οποίος συμπληρώνει «ας δούμε πόσο επαρκής είναι η αγορά».

Αυξομειώσεις στις τιμές είναι πιθανές τους επόμενους μήνες κάτι με την πιθανότητα ροής αερίου από τη μια αγορά στην άλλη να αυξάνεται, καθώς οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες σε αγορές όπως η Γερμανία και η Πολωνία πιθανόν να απορροφήσουν προμήθειες από χώρες όπως η Ιταλία, η Αυστρία και η Ολλανδία.

Παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει τις μεγαλύτερες δυνατότητες αποθήκευσης, ιστορικά αξιοποιεί αποθέματα από την Αυστρία, καθώς σχεδόν οι μισές επιχειρήσεις και νοικοκυριά χρησιμοποιούν αέριο.

Η Αυστρία συνηθίζει να λειτουργεί ως προμηθευτής τον χειμώνα, με περισσότερα από τα δύο τρίτα των αποθεμάτων της να πηγαίνουν σε άλλες χώρες. Η Τσεχία και η Ουγγαρία, επίσης, διαθέτουν μεγαλύτερα αποθέματα από εκείνα που χρειάζονται. 

Το αποκαλυπτικό παράδειγμα της Uniper

Ο καγκελάριος Σολτς δήλωσε σήμερα από το Βερολίνο ότι «Η Ευρώπη στέκεται ενωμένη. Σαν χώρα έχουμε εξασφαλίσει ότι με τα μέτρα που έχουμε λάβει τις περασμένες εβδομάδες και μήνες θα μπορέσουμε να πούμε: Μαζί θα ξεπεράσουμε αυτόν τον χειμώνα». Η Γερμανία, βέβαια, είναι η χώρα που βρίσκεται εναντίον…. όλων και θα δεχθεί ισχυρές πιέσεις στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής, καθώς αντιδρά σε σειρά μέτρων που θέλει να λάβει η Ε.Ε. για την ενεργειακή κρίση.

Ο κίνδυνος να υπάρχει το αέριο σε ιδιωτική ιδιοκτησία έγινε εμφανής τον περασμένο Ιούλιο, όταν η γερμανική Uniper, ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού αερίου έβγαλε τα αποθέματά της από τις αποθήκες προκειμένου να εξυπηρετήσει τους πελάτες της.

Η κίνηση αυτή ήταν αντίθετη με την προσπάθεια της γερμανικής κυβέρνησης να γεμίσει τις αποθήκες της και έβαλε επιπλέον πίεση στον Όλαφ Σολτς, με το Βερολίνο να αναγκάζεται να προχωρήσει σε πακέτο διάσωσης – μαμούθ. Η Uniper, πλέον, βρίσκεται σε διαδικασία εθνικοποίησης. 

Οι κυβερνήσεις, παράλληλα, επιταχύνουν τις προσπάθειες να περιορίσουν τα όποια προβλήματα μέσα στον χειμώνα, περνώντας συγκεκριμένη νομοθεσία. Η Γερμανία, για παράδειγμα, πέρασε νόμο με τον οποίο επιβάλει συγκεκριμένους στόχους για την αποθήκευση αερίου. Ήδη έχει φτάσει τον στόχο για 95% επάρκεια που είχε θέσει για την 1η Νοεμβρίου. Επόμενος στόχος είναι το 40% πληρότητα την 1η Φεβρουαρίου και όσοι δεν πετύχουν τους στόχους θα είναι αντιμέτωποι με πρόστιμα.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Σολτς έδωσε επιπλέον 15 δισ. στην Trading Hub Europe, την εταιρεία που διαχειρίζεται την αγορά αερίου της Γερμανίας, προκειμένου να αγοράσει καύσιμα για αποθήκευση. Η εταιρεία έχει ήδη αγοράσει ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 25% των αποθηκευτικών δυνατοτήτων της χώρας. Η ποσότητα αυτή θα είναι υπό απόλυτο κρατικό έλεγχο.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναμένουν, πάντως, οι ροές αερίου να παραμείνουν κομβικό κομμάτι της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας.

Η κρίση, όμως, έχει αναγκάσει τα κράτη να επικεντρωθούν ακόμη περισσότερο στο ζήτημα της αποθήκευσης με πολλές πρωτεύουσες να εκφράζουν ήδη το αίτημα να αυξηθούν οι δυνατότητες για να αποφευχθούν μελλοντικές κρίσεις.