Τσουνάμι εξώσεων στις ΗΠΑ

Αντιμέτωποι με τσουνάμι εξώσεων βρίσκονται σαράντα εκατομμύρια Αμερικανοί καθώς αδυνατούν να καταβάλουν το ενοίκιό τους ή τη δόση του στεγαστικού τους δανείου. Παρά την επιδείνωση της πανδημίας στις τελευταίες εβδομάδες, η πλειονότητα των αμερικανικών πολιτειών προχωρεί σε άρση των μορατόριουμ που είχαν επιβληθεί στην εκδίωξη ενοικιαστών από τα σπίτια τους κατά τη διάρκεια της καραντίνας. Αποτέλεσμα είναι εκατομμύρια ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρία, γονείς και παιδιά να αντιμετωπίζουν άμεσα τον κίνδυνο να βρεθούν στον δρόμο αφού οι μεγάλοι ιδιοκτήτες κατοικίας προχωρούν με γοργούς ρυθμούς σε διαδικασίες εξώσεων.

Ο αριθμός των πολιτών που απειλούνται είναι μακράν μεγαλύτερος από εκείνων των πολιτών που έχασαν τα σπίτια τους στην κρίση στεγαστικής πίστης του 2008. Τότε είχαν χαθεί λόγω αδυναμίας εξυπηρέτησης των στεγαστικών δανείων και κατασχέσεων περί τα 10 εκατ. σπίτια.

Το επικείμενο τσουνάμι των εξώσεων δεν αποτελεί βέβαια τυχαίο γεγονός που οφείλεται μόνο στην υγειονομική κρίση. Είναι επί της ουσίας απόρροια των σημαντικών αλλαγών που επήλθαν τις τελευταίες δεκαετίες στην αγορά στέγης, του εκτεταμένου λόμπι που ασκούν οι μεγάλοι ιδιοκτήτες ακινήτων και των πολιτικών που εφάρμοσαν οι κυβερνώντες.

Στη διάρκεια της καραντίνας η κυβέρνηση Τραμπ με τη σύμφωνη γνώμη του Κογκρέσου ξόδεψε τρισεκατομμύρια προκειμένου να βοηθήσει τις μεγάλες επιχειρήσεις. Μεταξύ αυτών και μεγάλες εταιρείες private equity που εκμεταλλεύτηκαν την κρίση του 2008 και το κύμα των κατασχέσεων που είχε ξεσπάσει τότε προκειμένου να αγοράσουν «μπιρ παρά» και να εντάξουν στο χαρτοφυλάκιό τους εκατομμύρια κατοικίες σε όλες τις ΗΠΑ. Σήμερα οι ίδιες εταιρείες -εν αναμονή της λήξης των μορατόριουμ- είναι αυτές που κλιμακώνουν διαδικασίες έξωσης των αδύναμων ενοικιαστών και δανειοληπτών.

Στην «απέναντι όχθη» αρκετοί από τους ενοικιαστές που έμειναν άνεργοι λόγω της καραντίνας και αδυνατούν να καταβάλουν το ενοίκιό τους δεν έχουν ακόμη λάβει το επίδομα ανεργίας που έχει εγκριθεί από τις Αρχές. Το εβδομαδιαίο συμπληρωματικό επίδομα ανεργίας που τους παρείχε από τον περασμένο Απρίλιο η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, στο πλαίσιο του προγράμματος «στήριξης του χαμένου μισθού» -λόγω καραντίνας-, μειώθηκε πρόσφατα από τα 600 δολάρια στο μισό. Και ενδεχομένως να κοπεί και αυτό σε μερικές εβδομάδες αφού το συνολικό κονδύλι που έχει εγκριθεί είναι ψίχουλα μπροστά στις τεράστιες ανάγκες. Χωρίς αυτήν την πρόσθετη βοήθεια από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, οι άνεργοι θα πρέπει να καλύψουν δαπάνες για στέγη και άλλες βασικές ανάγκες μόνο με το πολιτειακό επίδομα ανεργίας, το οποίο κατά μέσο όρο ανέρχεται στα 308 δολάρια την εβδομάδα και φυσικά δεν φτάνει.

Την ίδια στιγμή οι επιδοτήσεις ενοικίου που παρέχουν τα κρατικά ταμεία στήριξης δεν επαρκούν. Το ταμείο στήριξης ενοικιαστών της Καλιφόρνιας, ύψους 100 εκατ. δολαρίων, καλύπτει λιγότερο από το 14% όσων απειλούνται με έξωση, το αντίστοιχο -ύψους 15 εκατ. δολαρίων- ταμείο του Χιούστον εξαντλήθηκε 90 μόλις λεπτά αφότου άνοιξε την πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων, ενώ στο Σικάγο για μόλις 2.000 επιδοτήσεις ενοικίου υπέβαλαν αίτηση 80.000 ενοικιαστές. Ας σημειωθεί ότι τη βοήθεια αυτή δεν τη δικαιούνται όσοι στερούνται επίσημα έγγραφα, όσοι δεν διαθέτουν τραπεζικό λογαριασμό, όσοι απασχολούνται στη μαύρη αγορά εργασίας, τα αγροτικά νοικοκυριά και οποιοσδήποτε μπλοκάρεται από το σύστημα υποβολής αιτήσεων.

Το αδιέξοδο όπως είναι φυσικό προκαλεί αντιδράσεις. Εδώ και καιρό ενοικιαστές σε όλη την επικράτεια των ΗΠΑ προχωρούν σε αποκλεισμό δικαστηρίων που εκτελούν εξώσεις, μπλοκάρουν αποφάσεις και αγωνίζονται για την επέκταση του μορατόριουμ, την αναστολή καταβολής των ενοικίων και των δόσεων των στεγαστικών δανείων. Η έλλειψη προσιτής στέγης στις ΗΠΑ δεν είναι βέβαια καινούργιο πρόβλημα. Πίσω από αυτήν βρίσκονται η επί δεκαετίες ανεξέλεγκτη κερδοσκοπία του real estate από τους «γύπες» των αγορών, η αυξανόμενη εξάρτηση της στέγασης των πολιτών από αυτήν και οι μεγάλες περικοπές που πραγματοποιήθηκαν στη δημόσια και μη κερδοσκοπική παραγωγή προσιτών σπιτιών. Ο μετασχηματισμός αυτός οδήγησε από το 2000 σε διπλασιασμό του ποσοστού των νεόδμητων πολυτελών κατοικιών, ενώ από την άλλη πλευρά σε συρρίκνωση των σπιτιών που νοικιάζονται για λιγότερα από τα 850 δολάρια τον μήνα, στο μισό.