Πρόταση κατάργησης των φορο-παραδείσων

Ειλικρινής κίνηση για το οριστικό κλείσιμο των ευρωπαϊκών φορολογικών παραδείσων ή μήπως αντιπερισπασμός και έμμεση απειλή προς την Ολλανδία λίγο πριν από την κρίσιμη σύνοδο κορυφής;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται, σύμφωνα με χθεσινό δημοσίευμα των «Financial Times», να ενεργοποιήσει για πρώτη φορά το άρθρο 116 της Συνθήκης της Ε.Ε. προκειμένου να «γκρεμίσει» τα ανταγωνιστικά φορολογικά καθεστώτα κάποιων κρατών-μελών όπως η Ολλανδία, το Λουξεμβούργο και η Ιρλανδία που βοηθούν τις πολυεθνικές να φοροαποφεύγουν. Σκοπός της κίνησης –που ακόμη βρίσκεται στα σπάργανα– είναι, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, η αναγνώριση αυτών των φορολογικών καθεστώτων ως στρεβλώσεις της ενιαίας αγοράς.

Το άρθρο 116 δίνει την εξουσία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διορθώνει τις στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά, αλλά δεν είχε αξιοποιηθεί ποτέ μέχρι σήμερα. Επιτρέπει συγκεκριμένα στην Επιτροπή να εκδίδει οδηγίες για τη διόρθωση των εθνικών φορολογικών καθεστώτων που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εναντίον των κυβερνήσεων όταν αυτές δεν συμμορφώνονται.

Επί της ουσίας η Επιτροπή με αυτήν την κίνηση επιχειρεί να μεταφέρει ξανά το ζήτημα των ευρωπαϊκών φορολογικών παραδείσων από το φορολογικό πεδίο στον χώρο του ανταγωνισμού και της ενιαίας αγοράς. Και ο λόγος είναι ότι με αυτόν τον τρόπο μπορούν να περάσουν ευκολότερα οι προτάσεις της για τον περιορισμό της φοροαποφυγής των πολυεθνικών και να αποκρουστούν οι ενστάσεις και τα βέτο των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων. Σε αντίθεση με την οποιαδήποτε νομοθεσία της Ε.Ε. που αφορά φορολογικά θέματα, τα ζητήματα ενιαίας αγοράς και ανταγωνισμού δεν χρειάζονται την ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών. Μια σχετική πλειοψηφία και η έγκριση του Ευρωκοινοβουλίου είναι αρκετές.

Η Κομισιόν έχει επιχειρήσει παλιότερα να κάνει κάτι ανάλογο αλλά δεν τα κατάφερε. Πριν από περίπου τρία χρόνια είχε καταθέσει πρόταση οδηγίας ο οποίος θα υποχρέωνε τις πολυεθνικές να δηλώνουν τα κέρδη τους στις χώρες όπου τα πραγματοποιούν όπως και τους φόρους που πληρώνουν εκεί. Μια τέτοια υποχρέωση θα μπορούσε να αποτρέψει την πρακτική μεταφοράς των κερδών τους στις χώρες-φορολογικούς παραδείσους της Ε.Ε. που φορολογούν τα κέρδη με πολύ χαμηλό συντελεστή ή και μηδενικό.

Προκειμένου να υπερκεράσει τις αντιδράσεις των χωρών με τα ανταγωνιστικά φορολογικά καθεστώτα, επιχείρησε να το περάσει ως θέμα ανταγωνισμού. Εφαγε όμως τα μούτρα της τον περασμένο Νοέμβριο, όταν 13 χώρες-μέλη (μεταξύ των οποίων οι «συνήθεις ύποπτοι» Λουξεμβούργο, Ιρλανδία, Κύπρος, Μάλτα, αλλά και οι Αυστρία, Σουηδία) απέρριψαν την πρόταση. Οι τελευταίες υποστήριξαν ότι το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας είναι αναρμόδιο και ότι το ζήτημα, ως φορολογικό, αφορά το συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών, όπου όμως ο καθένας μπορούσε να ασκήσει βέτο και να μπλοκάρει την πρόταση της Επιτροπής.

Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωκοινοβουλίου, οι χώρες της Ε.Ε. χάνουν συνολικά φορολογικά έσοδα 50-70 δισ. ευρώ ετησίως από τη φοροαποφυγή των πολυεθνικών. Παγκοσμίως, οι απώλειες εκτιμώνται περί τα 500 δισ. δολάρια. H φοροαποφυγή των πολυεθνικών έχει ανεβεί ψηλά στην πολιτική ατζέντα λόγω της πανδημίας, καθώς οι κυβερνήσεις ξοδεύουν δισεκατομμύρια για να επανεκκινήσουν τις οικονομίες τους.

Σε μια άλλη της κίνηση, η Κομισιόν συνέστησε χθες στα κράτη-μέλη να μη χορηγούν χρηματοδοτική στήριξη σε επιχειρήσεις που έχουν δεσμούς με χώρες οι οποίες περιλαμβάνονται στην ευρωπαϊκή μαύρη λίστα των χωρών που δεν συνεργάζονται φορολογικά με την Ε.Ε. και σε όσες έχουν καταδικαστεί για σοβαρά οικονομικά εγκλήματα.

Ολες αυτές οι κινήσεις, όπως και η εκκρεμότητα του ψηφιακού φόρου, ενδεχομένως να μην είναι άμοιρες του παζαριού που πραγματοποιείται μεταξύ των κυβερνήσεων λίγο πριν την κρίσιμη σύνοδο κορυφής αυτής της εβδομάδας όπου τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. θα κληθούν να κάνουν υποχωρήσεις προκειμένου να συμφωνήσουν για το Ταμείο Ανάκαμψης και τον επταετή προϋπολογισμό της Ε.Ε.

Το μεγάλο αγκάθι της συνόδου είναι ως γνωστόν οι «4 φειδωλοί» (Ολλανδία, Αυστρία, Σουηδία, Δανία) που αντιδρούν στις επιχορηγήσεις των κυβερνήσεων από τα κεφάλαια του Ταμείου και αντιτείνουν δάνεια με όρους. Ο επικεφαλής της ομάδας Μαρκ Ρούτε και πρωθυπουργός της Ολλανδίας (η οποία, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση στοιχείων του ΟΟΣΑ, είναι ο μεγαλύτερος φορέας της φοροαποφυγής των πολυεθνικών στον κόσμο) δήλωσε χθες στο Κοινοβούλιο της χώρας του ότι δεν αναμένει κάποια απόφαση. Η πιθανότητα το φορολογικό σύστημα της χώρας του να χάσει τους πολυεθνικούς «πελάτες» του ίσως να τον μεταπείσει.