Μια αργοπορημένη «συγγνώμη»

Η Τράπεζα της Αγγλίας ζήτησε συγγνώμη χθες για την εμπλοκή πρώην διοικητών και διευθυντών της στο δουλεμπόριο του 18ου και 19ου αιώνα, ενώ υποσχέθηκε να αποσύρει από δημόσια θέα όλα τα αγάλματα και τους πίνακες αυτών που βρίσκονται στα κεντρικά γραφεία της.

Η κίνηση της βρετανικής κεντρικής τράπεζας έρχεται ενώ συνεχίζονται οι αντιρατσιστικές διαδηλώσεις που ξεκίνησαν μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ στις ΗΠΑ και μετά την πρόσφατη δημοσίευση ανάλυσης του University College London για τους δουλοκτήτες που έλαβαν αποζημιώσεις από το κράτος μετά την κατάργηση της σκλαβιάς στη Βρετανία το 1883.

Σύμφωνα με την ανάλυση, τουλάχιστον 25 διοικητές και διευθυντές της τράπεζας ήταν μεταξύ 18ου και 19ου αιώνα ιδιοκτήτες σκλάβων ή συμμετείχαν σε δουλεμπόριο και γι’ αυτό… αποζημιώθηκαν. Σύμφωνα με την ανάλυση, εκτός από τους τραπεζίτες, στη λίστα αυτών που διεκδίκησαν ή ήταν δικαιούχοι αποζημίωσης λόγω της κατάργησης της δουλείας ήταν και περίπου 100 κληρικοί.

Συνολικά, οι 47.000 δουλέμποροι και ιδιοκτήτες σκλάβων σε όλη τη Βρετανία –που απεμπόλησαν τα «δικαιώματα ιδιοκτησίας» επί ανθρώπων λόγω κατάργησης της δουλειάς– μοιράστηκαν αποζημιώσεις… 3 δισ. δολαρίων (σε σημερινό χρήμα). Η Εκκλησία της Αγγλίας χαρακτήρισε χθες τους δεσμούς της με τη σκλαβιά «πηγή ντροπής», ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας το δουλεμπόριο του 18ου και 19ου αιώνα ως «απαράδεκτο τμήμα της αγγλικής Ιστορίας».

Για το θεαθήναι

Ολα αυτά βέβαια μοιάζουν ότι γίνονται περισσότερο για το θεαθήναι και βέβαια δεν ξεγράφουν τα όσα έχουν συμβεί. Η Τράπεζα της Αγγλίας, που όταν ιδρύθηκε το 1694 ήταν ιδιωτική, όπως και άλλες μεγάλες τράπεζες της Βρετανίας και των ΗΠΑ ιδρύθηκαν επί της ουσίας προκειμένου να διευκολύνουν τα ταξίδια μεταφοράς σκλάβων από την Αφρική προς τις τεράστιες φυτείες των ΗΠΑ.

Παρότι δεν φαίνεται να συμμετέχει ενεργά σε αγοραπωλησίες σκλάβων αποτέλεσε σημαντικό γρανάζι του συστήματος αυτού διευκολύνοντας συναλλαγές και πιστωτικές διευθετήσεις που συνδέονταν με τα ταξίδια αυτά. Αρκετά από τα μέλη της είχαν δημιουργήσει την τεράστια περιουσία τους από το δουλεμπόριο.

Στην πορεία, η Τράπεζα της Αγγλίας, έχοντας ειδική σχέση με το κράτος, σταθεροποίησε τα εθνικά οικονομικά και επέτρεψε στη βρετανική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει τους μεγαλύτερους πολέμους της κατά τον 18ο αιώνα. Στόχος αυτών των πολέμων ήταν η εξασφάλιση και διασφάλιση υπερπόντιων εδαφών, μεταξύ αυτών και των αποικιών όπου άνθιζε η δουλεία.

Επίσης η χρηματοδότηση στρατιωτικών και ναυτικών μέσων για την προστασία των θαλάσσιων δρόμων του δουλεμπορίου στον Ατλαντικό και των οικονομιών των φυτειών. Τα κέρδη από το εμπόριο των σκλάβων και τη δωρεάν εργασία τους αποτέλεσαν τη βάση για τη ναυτική ηγεμονία της Βρετανίας, τη Βιομηχανική Επανάσταση και την οικοδόμηση του βρετανικού καπιταλισμού.

Επιφανή πνευματικά ιδρύματα της Βρετανίας, όπως τα δύο αρχαιότερα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ, η Βασιλική Ακαδημία, η Εθνική Πινακοθήκη, η Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης Τέιτ και το Βρετανικό Μουσείο άνθησαν επίσης χάρη στα πλουσιοπάροχα κληροδοτήματα δουλεμπόρων και δουλοκτητών μεγιστάνων. Γι’ αυτό και, όταν καταργήθηκε η δουλεία στη Βρετανία, δεν αποζημιώθηκαν οι σκλάβοι, όπως θα ήταν λογικό, αλλά οι ιδιοκτήτες τους.