Γερμανικό «φρένο» στο hawala

Είναι παράνομος ο… χαβαλές; Η Γερμανία λέει ναι. Εντεκα εισαγγελείς, 850 αστυνομικοί και δεκάδες εφοριακοί συμμετείχαν χθες το πρωί σε μια κολοσσιαία επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε σε πέντε γερμανικά κρατίδια και την Ολλανδία με στόχο την εξιχνίαση ενός κυκλώματος χαουαλά (hawala), δηλαδή ενός παραδοσιακού συστήματος που χρησιμοποιούν συνήθως οι φτωχοί μετανάστες προκειμένου να μεταφέρουν χρήματα στην πατρίδα, χωρίς την παρεμβολή του τραπεζικού συστήματος.

Οι διωκτικές αρχές εισέβαλαν σε 62 σπίτια και επαγγελματικούς χώρους στο Βερολίνο, το Αμβούργο, την Εσση, τη Βάδη-Βυρτεμβέργη και τη Βόρεια Ρηνανία -Βεστφαλία. Στο στόχαστρο των αρχών 27 άτομα, τα οποία φέρονται ότι συμμετείχαν σε κύκλωμα παράνομης μεταφοράς χρημάτων από τη Γερμανία στην Τουρκία.

Βάσει του συστήματος μεταφοράς των χρημάτων κάποιος που ήθελε να στείλει χρήματα στην Τουρκία πλήρωνε το ποσόν σε μεσίτη στη Γερμανία. Εν συνεχεία αυτός έδινε σήμα στην Τουρκία σε άλλον μεσίτη, ο οποίος κατέβαλλε το ποσόν στον παραλήπτη τοις μετρητοίς με την αφαίρεση μιας μικρής προμήθειας.

Το σύστημα παρέκαμπτε εντελώς το επίσημο τραπεζικό σύστημα, ενώ η συναλλαγή ήταν αθέατη από τις κρατικές αρχές. Το ύψος των χρημάτων που μεταφέρθηκαν εκτιμάται στα 200 εκατ. ευρώ και οι αρχές -παρότι δεν υπάρχουν ακόμη αποδείξεις- υποθέτουν ότι πρόκειται για μαύρο χρήμα και έσοδα από εγκληματική δραστηριότητα.

Ωστόσο το hawala ή hewala -που στα αραβικά εκτός από μεταφορά σημαίνει κάποιες φορές εμπιστοσύνη και στα περσικά είναι γνωστό ως havaleh (ελληνιστί χαβαλές)- δεν είναι μόνο ένα σύστημα μεταφοράς χρημάτων που το χρησιμοποιούν οι εγκληματικές οργανώσεις.

Το hawala προϋπάρχει του δυτικού τραπεζικού συστήματος και χρησιμοποιήθηκε αιώνες πριν οι σημερινές τράπεζες κυριαρχήσουν στην παγκόσμια διακίνηση του χρήματος. Το σύστημα ανιχνεύεται για την ακρίβεια στον 8ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκε από Αραβες και μουσουλμάνους εμπόρους κατά μήκος του Δρόμου του Μεταξιού ως προστασία απέναντι στην κλοπή. Πιστεύεται ότι προέκυψε από τη χρηματοδότηση των μακρινών εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των αναδυόμενων εμπορικών κέντρων της πρώιμης μεσαιωνικής περιόδου.

Στη Νότια Ασία, και ειδικά στην Ινδία, εξελίχθηκε σε ένα πλήρες μέσο χρηματαγοράς, που αντικαταστάθηκε σταδιακά μόλις στα μέσα του 20ού αιώνα από τα εργαλεία του επίσημου τραπεζικού συστήματος. Αυτό το σύστημα δεν μπόρεσε όμως ποτέ να το χωνέψει η Δύση. Και οι λόγοι είναι όχι μόνο οικονομικοί αλλά και πολιτισμικοί.

Το μοναδικό χαρακτηριστικό του hawala είναι ότι δεν ανταλλάσσονται χρηματοπιστωτικά εργαλεία υποσχετικής πληρωμής, όπως τα γραμμάτια και οι συναλλαγματικές μεταξύ των μεσιτών που αναλαμβάνουν τη μετακίνηση των χρημάτων. Η συναλλαγή βασίζεται ολοκληρωτικά σε ένα σύστημα τιμής που ένας ραντιέρης της Δύσης μάλλον αδυνατεί να κατανοήσει.

Η εμπιστοσύνη αποτελεί βασικό συστατικό και το διακρίνει τα άλλα συστήματα εμβασμάτων. Η ιδιότητα των μεσιτών hawaladar βασίζεται πυκνά συχνά στη συμμετοχή τους στην ίδια οικογένεια, χωριό, φυλή ή εθνοτική ομάδα. Η εξαπάτηση των πελατών τιμωρείται με την απώλεια της τιμής, την απομόνωση από την κοινωνική ομάδα στην οποία συμμετέχουν κάτι το οποίο μπορεί να σημαίνει τεράστιες οικονομικές δυσκολίες.

Από την άλλη πλευρά το hawala συμφέρει τους απλούς ανθρώπους, καθώς παρέχει έναν εύκολο τρόπο μεταφοράς χρημάτων έναντι μιας πολύ χαμηλότερης προμήθειας από αυτήν που χρεώνουν οι τράπεζες. Σε αρκετές περιπτώσεις είναι πολύ πιο ευέλικτο από τον επίσημο τραπεζικό τομέα και διόλου τυχαίο είναι ότι το σύστημα έχει αξιοποιηθεί δεόντως χρόνια τώρα για την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε χώρες όπως το Αφγανιστάν προκειμένου να διανεμηθεί η ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου το hawala κατηγορήθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ για τη χρηματοδότηση της Αλ Κάιντα και της τρομοκρατίας. Οι έρευνες όμως ποτέ δεν απέδειξαν κάτι. Ούτε βέβαια ξέπλυμα μαύρου χρήματος ή φοροαποφυγή, παρανομίες στις οποίες είναι μπλεγμένο το σύνολο σχεδόν του δυτικού τραπεζικού συστήματος. Ετσι εκτός Ασίας και Αφρικής κάποιες πολιτείες των ΗΠΑ επιτρέπουν τις συναλλαγές μέσω αυτού.

Στη Γερμανία πάντως όπου πραγματοποιήθηκε η χθεσινή επιχείρηση το hawala είναι παράνομο. Η σχετική νομοθεσία ορίζει ότι απαγορεύεται η προσφορά υπηρεσιών ανάλογων με αυτές που παρέχει μια τράπεζα χωρίς την ύπαρξη τραπεζικής άδειας. Δραστηριότητες που παραβιάζουν αυτόν τον νόμο τιμωρούνται με φυλάκιση έως και πέντε χρόνια.