Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το οποίο αποτελεί το κυριότερο ταμείο της Πολιτικής Συνοχής που επενδύει στο ανθρώπινο δυναμικό, δίνει εδώ και παρά πολλά χρόνια σταθερά στη χώρα μας περίπου 13 εκατ. ευρώ για φοιτητικές υποτροφίες σε προπτυχιακό επίπεδο, με 3.000 δικαιούχους ετησίως.
Οι υποτροφίες αυτές απευθύνονται στους φοιτητές οι οποίοι είναι ευάλωτοι κοινωνικοοικονομικά αλλά και συνεπείς με τις φοιτητικές τους υποχρεώσεις, ενώ υπεύθυνο για την χορήγηση των υποτροφιών είναι το Ιδρυμα Κρατικών Υποτροφιών. (Το Πρόγραμμα ονομάζεται ΙΚΥ – ΕΚΟ, υποτροφίες σε επιμελείς φοιτητές που ανήκουν σε Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες). Ωστόσο, από το 2019 και έπειτα συντελέστηκαν ριζικές αλλαγές στην κατεύθυνση των υποτροφιών, με θύματα τους πραγματικά ευάλωτους φοιτητές.
Κριτήρια και μόρια
Μέχρι την ακαδημαϊκή χρονιά 2018-19 το προφίλ των υποτροφιών ήταν ως εξής:
● Οι υποτροφίες χορηγούνταν σε πάνω από 3.500 φοιτητές (3.771 το 2018-19).
● Βασική προϋπόθεση για το δικαίωμα υποβολής αίτησης αποτελούσε το οικογενειακό εισόδημα (έως 7.500 ευρώ κατά κεφαλήν).
● Τα μόρια διαμορφώνονταν με κοινωνικο–οικονομικά κριτήρια: όσο πιο φτωχός και ευάλωτος, τόσο περισσότερες πιθανότητες είχες να γίνεις υπότροφος. Για παράδειγμα, όσοι είχαν έως 2.500 ευρώ κατά κεφαλήν εισόδημα λάμβαναν 60 μόρια, όσοι είχαν μέχρι 5.000 ευρώ 40 μόρια και όσοι είχαν έως 7.500 ευρώ 20 μόρια.
● Ως προς το εκπαιδευτικό σκέλος έμπαινε ως προϋπόθεση η κατά 65% επιτυχημένη ολοκλήρωση των μαθημάτων της εκπαιδευτικής χρονιάς.
● Το ποσόν της υποτροφίας ανερχόταν σε 380 ευρώ μικτά μηνιαίως και για 9 μήνες (σύνολο 3.420 ευρώ) για όσους σπούδαζαν εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας τους και 200 ευρώ μικτά (1.800 ευρώ) για όσους σπούδαζαν στην περιφέρεια όπου ήταν και η μόνιμη κατοικία τους.
Ολα αυτά εξαφανίστηκαν μεμιάς στην πρόσκληση υποβολής αιτήσεων για την εκπαιδευτική χρονιά 2019-2020, οι οποίες σημειωτέον ξεκίνησαν με πάνω από 2 χρόνια καθυστέρηση βάζοντας στον «πάγο» το σύνολο των υποτροφιών. Συγκεκριμένα, οι αιτήσεις ξεκίνησαν στις 24/1/22 ενώ η προηγούμενη πρόσκληση είχε αναρτηθεί στις 25/10/19.
Για την εν λόγω χρονιά λοιπόν, τέθηκε ως βασική προϋπόθεση για την υποβολή αίτησης τα 7.000 ευρώ κατά κεφαλήν εισόδημα και παράλληλα «καταργήθηκαν» όλα τα άλλα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια με τα οποία μοριοδοτούνταν οι φοιτητές. Εν ολίγοις εξαφανίστηκε η «προοδευτικότητα» της μοριοδότησης.
Στον αντίποδα, πριμοδοτήθηκε η αριστεία! Πλέον, τα μόρια συγκεντρώνονται με βάση τον βαθμό ολοκλήρωσης των σπουδών στο κάθε ακαδημαϊκό έτος (0 έως 10 μόρια ανάλογα με τον βαθμό επιτυχίας των εξεταζόμενων μαθημάτων) αλλά και τον μέσο όρο (Μ.Ο.) βαθμολογίας των μαθημάτων (0 έως 10 μόρια: έστω ο Μ.Ο. για μια συγκεκριμένη ακαδημαϊκή χρονιά, το 8, παίρνει 8 μόρια). Χωρίς βέβαια να συνυπολογιστεί ο βαθμός δυσκολίας των εκάστοτε ιδρυμάτων (είναι γνωστό σε όλους ότι κάποιες σχολές είναι δυσκολότερες από άλλες), ενώ είναι εξίσου γνωστός ο διάτρητος τρόπος με τον οποίο βαθμολογούνται οι φοιτητές.
Επίσης, λαμβάνονταν υπόψη και τα μόρια που είχαν συγκεντρωθεί από τις πανελλήνιες. Δηλαδή όσο περισσότερα πανελλαδικά μόρια είχες τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να γίνεις υπότροφος. Συγκεκριμένα η μοριοδότηση λάμβανε τη μορφή μαθηματικής εξίσωσης: ολοκλήρωση μαθημάτων + μέσος όρος βαθμολογίας επί τον συντελεστή που σου έδιναν τα πανελλαδικά μόρια (συντελεστής 1,5 για πάνω από 18.000 μόρια, 1,2 για 15.000 έως 18.000 μόρια και 1 για 15.000 μόρια και κάτω).
Με βάση τα άνωθεν και δεδομένου του ανταγωνισμού (πάνω από 20.000 αιτήσεις με τους δικαιούχους να είναι μόλις περίπου 3.000), το «προφίλ» του μέσου υπότροφου του ΙΚΥ – ΕΚΟ ήταν το εξής: πάνω από 18.000 μόρια, 10/10 επιτυχία στις εξεταστικές και μέσο όρο βαθμολογίας το 9. Αρα: (9+10) χ 1,5 = 28,5 μόρια.
Εκείνη τη χρονιά, πέρα από το άδικο σύστημα μοριοδότησης, έγινε και το εξής: οι υπότροφοι μειώθηκαν κατά τουλάχιστον 1.500 καθώς δόθηκαν υποτροφίες σε 2.150 φοιτητές, ενώ παράλληλα ενισχύθηκε το ύψος του χρηματικού ποσού: δόθηκαν 6.000 ευρώ (500 ευρώ χ 12 μήνες) για όσους σπούδαζαν εκτός τόπου μόνιμης κατοικίας και 3600 ευρώ (300 χ 12) σε όσους σπούδαζαν εντός.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», οι ριζικές αυτές αλλαγές έγιναν με απόφαση του Δ.Σ. του ΙΚΥ σε συνεννόηση με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.
Τεράστιες καθυστερήσεις
Στις επόμενες ακαδημαϊκές χρονιές υπήρξε ένας «εξορθολογισμός» του πρώτου αλαλούμ με τις υποτροφίες των φοιτητών. Αρχικά από τη χρονιά 2020-21 καταργήθηκε ο συντελεστής των πανελλαδικών μορίων, ενώ αυξήθηκαν οι δικαιούχοι σε περίπου 3.000.
Την περίοδο 2021-22 και 2022-23, ωστόσο, μειώθηκε και το χρηματικό ποσό. Οι φοιτητές γι’ αυτές τις ακαδημαϊκές χρονιές έλαβαν μια μηνιαία υποτροφία λιγότερη. Εκεί που λάμβαναν για το σύνολο του έτους από 500 και 300 ευρώ κάθε μήνα, στις προαναφερθείσες χρονιές έλαβαν υποτροφία για 11 μήνες (5.500 ευρώ και 3.300 ευρώ).
Παράλληλα, εμφανίστηκε ξανά το θέμα με τις καθυστερήσεις. Η πρόσκληση για την υποβολή αιτήσεων για τη χρονιά 2020-21 έγινε στις 21/11/2022 αλλά για τη χρονιά 2021-2022 η πρόσκληση δημοσιεύθηκε στις 10/1/2025. Δηλαδή ξανά μετά από 2,5 χρόνια. Και η πρόσκληση για τη χρονιά 2022/23 αναρτήθηκε στις 25/6/2025.
Την ίδια στιγμή δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί οι προσκλήσεις για τις χρονιές 2023-24, 2024-25, ενώ έχουμε μπει ήδη στην ακαδημαϊκή χρονιά 2025-26, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την ακαδημαϊκή πορεία των ευάλωτων φοιτητών.
Πάντως, όπως πληροφορείται η «Εφ.Συν.», μέχρι το τέλος του έτους η πρόσκληση για το 2023-24 αναμένεται να δημοσιευθεί μέσα στον Δεκέμβριο του τρέχοντος έτους, αλλά διαφαίνεται πως θα υπάρξουν επίσης μεγάλες καθυστερήσεις για τις προσκλήσεις των επόμενων ακαδημαϊκών χρόνων, «λόγω γραφειοκρατικών κωλυμάτων» από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Ισως όμως δεν είναι η «γραφειοκρατία των Βρυξελλών» αυτό που πράγματι φταίει, αλλά το γεγονός ότι οι ελεγκτές των πόρων του ΕΚΤ να παρατήρησαν ότι τα κριτήρια απονομής των υποτροφιών στην Ελλάδα έχουν απομακρυνθεί παρασάγγας από τους στόχους του ΕΚΤ και τη φιλοσοφία των ευρωπαϊκών πολιτικών συνοχής.
■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
