Ποια είναι η διασημότερη αξιωματούχος της Ε.Ε. στην Ελλάδα την τελευταία διετία; Προφανώς η Λάουρα Κοβέσι, η Ευρωπαία Εισαγγελέας, και δυστυχώς για καθόλου καλούς λόγους. Ολα ξεκίνησαν από το έγκλημα των Τεμπών, όπου αποκαλύφθηκε η εγκληματική καθυστέρηση υλοποίησης έργων που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την τραγωδία. «Η διαφθορά σκοτώνει», είπε η Κοβέσι, κι ήταν η πιο ακριβής παρατήρηση για την κακοδιαχείριση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Αργότερα προέκυψε ο Daniel που αποκάλυψε την ανυπαρξία έργων πρόληψης, έπειτα τα «σπιτάκια ανακύκλωσης» που ανακυκλώνουν απλώς το ευρωπαϊκό χρήμα και τέλος, ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Τι σχέση έχει με όλα αυτά η Κοβέσι; Μα, αφορούν ευρωπαϊκά κονδύλια και τη διασπάθισή τους επιτηρεί δικαστικά. Καμιά φορά το τυράκι των χρηματοδοτήσεων –εν προκειμένω… ροκφόρ– μπορεί να γεμίζει κοιλιές, αλλά και κάποιες φορές μπορεί να είναι παγίδα και να σε τσακώσει η φάκα.
Ας πάμε στο προκείμενο.
Η Πολιτική Συνοχής αποτελεί νομική δέσμευση της Ενωσης από τα γεννοφάσκια της με τον διττό στόχο της ενδυνάμωσης της ενιαίας αγοράς αλλά και της εκδήλωσης κοινοτικής αλληλεγγύης. Για τον σκοπό αυτό διατίθεται περίπου το 1/3 του συνολικού προϋπολογισμού της Ε.Ε. Βέβαια, τα χρήματα δεν κατευθύνονται σε όλα τα κράτη-μέλη, αλλά όσα αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Συγκεκριμένα, στα κράτη των οποίων το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι χαμηλότερο του 90% του μέσου όρου της Ε.Ε.
Πολιτική Συνοχής 2021-2027
Η πορεία σύγκλισης των «ευάλωτων» κρατών της Ε.Ε. με τα «ισχυρά» τροφοδοτείται μέσω του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου και ανανεώνεται κάθε επτά χρόνια σε στόχους και πόρους. Για την περίοδο 2021-2027 έχει εγκριθεί προϋπολογισμός ύψους 392 δισεκατομμυρίων ευρώ για επενδύσεις σε εθνικά και περιφερειακά προγράμματα, περιλαμβανομένων αυτών που έχουν στόχο να δώσουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη, τις θέσεις εργασίας, την κοινωνική ένταξη, την ψηφιοποίηση και την πράσινη ανάπτυξη. Για την περίοδο που ήδη τρέχει οι επενδύσεις εστιάζουν ιδιαίτερα στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Συνολικά, σχεδόν το 30% των παραπάνω κονδυλίων των διαρθρωτικών ταμείων διατίθεται σε σχέδια της πράσινης μετάβασης, ενώ κάθε επενδυτικό σχέδιο έχει ειδικό συντελεστή για το κλίμα.
Τι παίρνει η χώρα μας και πώς
Η Ελλάδα θα λάβει συνολικά 21 δισ. ευρώ μέχρι το 2027, δηλαδή το 5,73% του συνολικού προϋπολογισμού. Δεν είναι καθόλου αδιάφορο το ποσό. Για να υπάρχει μέτρο σύγκρισης, οι πόροι του πολυδιαφημισμένου Ταμείου Ανάκαμψης ανέρχονται σε 36 δισ. ευρώ.
Η Πολιτική Συνοχής υλοποιείται μέσω τεσσάρων ταμείων:
■ Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) επενδύει στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη όλων των περιφερειών και πόλεων της Ε.Ε.
■ Το Ταμείο Συνοχής (Τ.Σ.) επενδύει στο περιβάλλον και στις μεταφορές στις λιγότερο ευημερούσες χώρες της Ε.Ε.
■ Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+) υποστηρίζει θέσεις εργασίας και στοχεύει στη δημιουργία μιας «δίκαιης και συμπεριληπτικής κοινωνίας» στις χώρες της Ε.Ε.
■ Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ) υποστηρίζει τις περιφέρειες που επηρεάζονται περισσότερο από τη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα.
Πόροι του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ+ κατανέμονται σε τρεις κατηγορίες περιφερειών (λιγότερο αναπτυγμένες, περισσότερο αναπτυγμένες, σε μετάβαση). Ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ωφελούνται από το Ταμείο Συνοχής, άλλες με διαφορετικές ανάγκες λαμβάνουν ειδική χρηματοδότηση (απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιφέρειες), ενώ όλες οι χώρες ωφελούνται από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.
Στην Ελλάδα, οι πόροι που έχουν διατεθεί για την περίοδο 2021-2027 ανέρχονται σε 21 δισ. ευρώ, που κατανέμονται ως εξής:
■ 15.435.831.003 ευρώ για τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες (όλες οι περιφέρειες πλην Αττικής και Νοτίου Αιγαίου)
■ 1.860.664.858 ευρώ για τις περιφέρειες σε μετάβαση (Αττική και Νότιο Αιγαίο)
■ 3.023.445.763 ευρώ από το Ταμείο Συνοχής
■ 829.943.668 ευρώ από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.
Το μεγάλο «αγκάθι» με τους ευρωπαϊκούς πόρους, και αυτούς της συνοχής, είναι η κατεύθυνση των επενδύσεων, αλλά και το ποσοστό απορρόφησής τους. Κι αυτές τις δύο διαστάσεις το «Παρατηρητήριο» φιλοδοξεί να τις ακτινογραφήσει λεπτομερώς.
Τι είναι το «Παρατηρητήριο»;
Τι σημαίνει συνοχή; Ο καθένας αντιλαμβάνεται την αοριστία της έννοιας. Ισως ο ακριβέστερος ορισμός είναι αυτός της φυσικής: συνοχή είναι μια ελκτική δύναμη που αναπτύσσεται μεταξύ των μορίων της ίδιας ουσίας. Οι δυνάμεις συνοχής είναι ισχυρότερες στα στερεά, ασθενέστερες στα ρευστά, ακόμη πιο ασθενείς στα αέρια. Αν κάναμε έναν συμβολικό παραλληλισμό της συνοχής της ανόργανης ύλης με τη συνοχή της Ε.Ε. των 27 μελών, σε ποια ομάδα θα την κατατάσσαμε; Στερεή, υγρή ή αέρια; Διακηρυγμένη φιλοδοξία της Ε.Ε. είναι να καταστήσει αυτή τη συνοχή στέρεη σαν τον γρανίτη. Ωστόσο, οι διαφορές από τη μια χώρα στην άλλη και από τη μια περιφέρεια στην άλλη παραμένουν τεράστιες, με τις περιφέρειες των βαλκανικών χωρών της Ε.Ε. να κρατούν μόνιμα τις χαμηλότερες θέσεις σε εισόδημα, ποιότητα ζωής, υποδομές.
Εργαλείο ενίσχυσης της συνοχής είναι το χρήμα. Η πολιτική συνοχής της Ε.Ε. περνά μέσα από τα αντίστοιχα ταμεία της Ενωσης, με βασικό στόχο την ενίσχυση των πιο μειονεκτικών περιοχών της. Πάνω από το 1/3 του πολυετούς (επταετούς) προϋπολογισμού της Ε.Ε. περνάει από τα ταμεία συνοχής, 427 δισ. ευρώ την περίοδο 2021-2027, από τα οποία 21 δισ. (ή 26,2 δισ. μαζί με την εθνική συμμετοχή) αποτελούν το ελληνικό ΕΣΠΑ 2021-2027. Πού πάει, λοιπόν, το χρήμα που μας ενώνει με την Ε.Ε.; Το «Παρατηρητήριο Συνοχής» είναι η νέα μόνιμη σελίδα της «Εφ.Συν.», που κάθε εβδομάδα και για έναν χρόνο θα επιχειρεί απαντήσεις στο ερώτημα αυτό, παράλληλα με δημοσιογραφικές ομάδες άλλων τεσσάρων χωρών της ΝΑ Ευρώπης: της Ιταλίας (CCI/OBCT), της Κροατίας (HT), της Βουλγαρίας (Mediapool) και της Ρουμανίας (HotNews), που πραγματοποιούν ανάλογη έρευνα.
Πέρα από την εβδομαδιαία σελίδα, η «Εφ.Συν.» θα φιλοξενήσει 13 εκτενέστερα «Παρατηρητήρια», αφιερωμένα στις αντίστοιχες περιοχές της χώρας. Τέλος, το «Παρατηρητήριο Συνοχής» θα έχει και την ηχητική εκδοχή του, με podcasts στα οποία θα φιλοξενούνται τόσο εκπρόσωποι της Ε.Ε., των ελληνικών διαχειριστικών αρχών και των περιφερειών της χώρας όσο και οι τελικοί αποδέκτες των ευρωπαϊκών πόρων συνοχής, δηλαδή οι πολίτες και οι εκπρόσωποί τους, που θα μας πουν αν τελικά το χρήμα που μας ενώνει με την Ε.Ε. πιάνει τόπο.
■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
