«Πρόθυμος» και στην… πυρηνική ενέργεια ο Μητσοτάκης

Σχεδόν έναν χρόνο πριν, στις 25 Απριλίου 2024, εκδηλώθηκε πυρκαγιά στο υπό κατασκευή εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας στο Ακουγιού της επαρχίας Μερσίν της νότιας Τουρκίας, στα μικρασιατικά παράλια πάνω από την Κύπρο. Τα εγκαίνια του τουρκικού πυρηνικού αντιδραστήρα έγιναν τον Απρίλιο του 2023, παρόντος φυσικά του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος δήλωσε με υπερηφάνεια ότι «Η Τουρκία ανήκει πλέον στην κατηγορία των χωρών που διαθέτουν πυρηνική ενέργεια». Δεκατέσσερις μήνες ύστερα από το ξέσπασμα της πυρκαγιάς στο Ακουγιού, ο Ελληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε την πρόθεση της Ελλάδας να συμμετάσχει στο κλαμπ των «προθύμων» της Ε.Ε. που πιέζουν για στροφή της Ενωσης στην πυρηνική ενέργεια.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην αρχισυντάκτρια των Financial Times για το κλίμα Εμιλίγια Μισάσουκ, στο πλαίσιο του Συνεδρίου «Energy Transition Summit: East Med & Southeast Europe», που συνδιοργάνωσαν η «Καθημερινή» και οι «Financial Times», ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε μεταξύ άλλων: «Η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα με πυρηνική ενέργεια […] Να είμαστε έτοιμοι να ενταχθούμε στην πυρηνική συμμαχία […] Δεν βλέπω κανένα λόγο να φθάσουμε στην κλιματική ουδετερότητα χωρίς την πυρηνική ενέργεια, θέλω να συμμετέχουμε στη συζήτηση για την πυρηνική τεχνολογία. […] Πρέπει επίσης να εξετάσουμε κατά πόσον η πυρηνική τεχνολογία είναι μία επιλογή για τη ναυτιλία σε έναν ορίζοντα 10-15 ετών από τώρα. Πρέπει να συμμετέχουμε στον διάλογο για την πυρηνική τεχνολογία και να κάνουμε ομάδες εργασίας με τη ναυτιλιακή κοινότητα».

Ποια είναι η (ευρωπαϊκή) «πυρηνική συμμαχία» για την οποία έκανε λόγο ο πρωθυπουργός; Οι 12 χώρες που έχουν ήδη πυρηνικούς αντιδραστήρες (Βέλγιο, Βουλγαρία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Τσεχία, Σλοβακία, Σλοβενία, Σουηδία και Λιθουανία) συν αρκετές ακόμη που είναι στο στάδιο της άρσης των «εμποδίων», των «αγκυλώσεων» και της «δογματικής άρνησης», όπως η Γερμανία, η Δανία, η Σουηδία κ.ά.

Κοντή μνήμη

Δηλώνοντας ότι δεν βλέπει λόγο να μη φτάσουμε στην κλιματική ουδετερότητα χωρίς τη χρήση πυρηνικής ενέργειας, ο πρωθυπουργός επέδειξε κοντή μνήμη. Πέρα από τα ιστορικά παραδείγματα του Τσερνομπίλ και της Φουκουσίμα, που στέκουν αδιάψευστοι μάρτυρες της τρομερής επικινδυνότητας της πυρηνικής ενέργειας, πέρα από την τεκμηρίωση αυτής της επικινδυνότητας με την πυρκαγιά που ξέσπασε πέρσι τον Απρίλιο στο Ακουγιού, ο πρωθυπουργός όφειλε να θυμάται πως όχι μόνο ο χώρος των Οικολόγων και της Αριστεράς, αλλά σύσσωμο το ελληνικό πολιτικό σύστημα κατηγορούσε την Τουρκία για την κατασκευή του πυρηνικού αντιδραστήρα στο Ακουγιού, διαβλέποντας τους εξής κινδύνους:

1. Τον κίνδυνο πυρηνικού ατυχήματος, ιδιαίτερα λόγω της έντονης σεισμικότητας της γειτονικής χώρας.

2. Το να υποκύψει η Τουρκία στο γεωπολιτικό δέλεαρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων.

Προφανώς αμφότερα εξακολουθούν να ισχύουν απολύτως. Μάλιστα, το δεύτερο ισχύει σήμερα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, με την Τουρκία να διεκδικεί περιφερειακό ρόλο στην «καυτή» Μ. Ανατολή.

Επιλέγοντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή «πυρηνική συμμαχία», ο Κυριάκος Μητσοτάκης ακυρώνει την έως χθες επικρατούσα κοινή γραμμή πλεύσης στο ζήτημα και νομιμοποιεί την απόκτηση πυρηνικών αντιδραστήρων από την «επισπεύδουσα» Τουρκία.

Ο κίνδυνος της διασποράς

Ενα πυρηνικό πρόγραμμα που αποσκοπεί στην οικοδόμηση πυρηνικών εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας απαιτεί μεγάλο χρόνο προετοιμασίας και δημόσιες δαπάνες μεγάλου ύψους. Υπάρχει όμως μια επικίνδυνη εναλλακτική: οι μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες (Small Modular Reactors / SMRs). Πρόκειται για πυρηνικούς αντιδραστήρες μικρότερου μεγέθους με δυναμικότητα στο 30% περίπου των παραδοσιακών αντιδραστήρων (ισχύς έως 300 MW), οι οποίοι έχουν το πλεονέκτημα ότι κατασκευάζονται σε ειδικά εργοστάσια και μεταφέρονται στον χώρο του αγοραστή, επομένως μπορούν να εγκατασταθούν και χρησιμοποιηθούν σε απομακρυσμένες περιοχές ή εκεί που η κατασκευή μεγάλων πυρηνικών σταθμών είναι ανέφικτη για οποιοδήποτε λόγο.

Τέτοιους αντιδραστήρες θα μπορούν να εγκαταστήσουν ιδιώτες που έχουν μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις: data centers, μεγάλες βιομηχανίες, ναυτιλιακές εταιρείες. Οταν αυτή η κατεύθυνση «ωριμάσει», θα υπάρξει μια άκρως επικίνδυνη διασπορά του πυρηνικού κινδύνου. Προφανώς, κάποια ανεξάρτητη αρχή θα συσταθεί για να μας προστατεύσει από το κακό, με σοβαρό τον κίνδυνο να είναι τόσο… αποτελεσματική όσο και οι υπάρχουσες.

«Βλέπω πολύ ενδιαφέρουσες εξελίξεις στην πυρηνική τεχνολογία, ειδικά όσον αφορά τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs)» είπε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός στην προαναφερθείσα συνέντευξη. Πράγματι, καθώς η κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων είναι κοστοβόρα και χρονοβόρα, προσφέρει δε τη δυνατότητα να εστιάσουν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις σε συγκεκριμένη περιοχή και συγκεκριμένο πρότζεκτ, για την Ελλάδα ο σύντομος δρόμος είναι οι SMRs. Και αποτελούν πολύ μεγάλο κίνδυνο.

ΗΠΑ, Κίνα και Ευρώπη τη θεωρούν «απαραίτητο συμπλήρωμα» για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα

Οι αιτίες της διεθνούς στροφής προς την πυρηνική ενέργεια ωρίμασαν στα δυόμισι περίπου χρόνια από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία μέχρι σήμερα. Με πρώτη αιτία, τη γεωπολιτική ανάγκη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, κυρίως για την Ευρώπη και την Κίνα. Για την Ευρώπη, η γεωπολιτική αυτή ανάγκη προέκυψε ύστερα από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία και τις δυτικές κυρώσεις στα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, που ενέπνευσαν το σχέδιο για την πλήρη απεξάρτηση από αυτά. Για την Κίνα, όπου οι εναλλακτικές μορφές ενέργειας αναπτύσσονται ραγδαία, η πίεση προκύπτει από τα στενά του Ορμούζ και το Ιράν, απ’ όπου εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό η ενεργειακή τροφοδοσία της.

Δεύτερο, τα όρια των εναλλακτικών μορφών ενέργειας. Το πρόσφατο μπλακ άουτ στην Ιβηρική αποτέλεσε σοκ, αλλά το μεγάλο πρόβλημα με τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας είχε διαγνωσθεί νωρίτερα και συνίσταται στο ότι δεν έχει βρεθεί λύση για την αποθήκευση της ενέργειας που παράγεται από εναλλακτικές πηγές, με αποτέλεσμα να πέφτει όλη στο σύστημα τη στιγμή που παράγεται, δηλαδή άναρχα, υπερφορτώνοντάς το ή να λείπει τις ώρες που ο ήλιος και ο άνεμος δεν… λειτουργούν. Η πυρηνική ενέργεια, λοιπόν, επιλέγεται σαν το «απαραίτητο συμπλήρωμα» για να αντιμετωπιστεί ο διπλός κίνδυνος είτε της έλλειψης είτε της κατάρρευσης του συστήματος.

Τρίτο, οι νέες, υψηλές ενεργειακές ανάγκες που προκύπτουν λόγω Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα data centers είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα. Μόνο στις ΗΠΑ η κατανάλωση ενέργειας από τα data centers προβλέπεται ότι θα αυξηθεί μεταξύ 50% και 200% έως το 2030.

Τέταρτο, η νέα πολιτική του OPEC. Το τελευταίο διάστημα ο OPEC ασκεί μια… περίεργη πολιτική: ενώ οι τιμές του πετρελαίου από τον Απρίλιο είναι σε πτώση, εξακολουθεί να αυξάνει την προσφορά. Τι συμβαίνει; Παρόλο που η πτώση των τιμών θεωρητικά είναι σύμφωνη με την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, η επενδυτική εταιρεία BlackRock διαβλέπει εδώ μια νέα στρατηγική, με στόχο να ανακτήσει ο OPEC τα απολεσθέντα μερίδια αγοράς από το αμερικανικό σχιστολιθικό αέριο δημιουργώντας προβλήματα εσόδων στους παραγωγούς πετρελαίου. Επίσης, με την πτώση των τιμών, ο OPEC πιθανώς αποσκοπεί στο να δημιουργήσει προβλήματα κόστους και εσόδων και στους παραγωγούς ενέργειας από εναλλακτικές πηγές. Το σίγουρο είναι ότι το ενεργειακό «παιχνίδι» παίρνει φωτιά και γίνεται πολύπλοκο, απαιτώντας νέες πηγές ενέργειας και ενεργοποιώντας –μεταξύ άλλων- τη διεθνή στροφή στην πυρηνική ενέργεια…

ΗΠΑ, Κίνα και Ευρώπη

Στο πλαίσιο αυτό, οι μεγάλοι ενεργειακοί «παίκτες» (παραγωγοί ή και καταναλωτές) καταστρώνουν τα πλάνα τους «σαν να μην υπάρχει αύριο»:

● Στα τέλη Μαΐου ο Τραμπ υπέγραψε 4 Εκτελεστικά Διατάγματα για την «αναγέννηση» της πυρηνικής ενέργειας, δηλώνοντας με τον γνωστό στομφώδη τρόπο του πως «ήρθε η ώρα των πυρηνικών». Στο πλαίσιο αυτό, ο Τραμπ ζήτησε από τη Ρυθμιστική Αρχή Πυρηνικής Ενέργειας (NRC) να εγκρίνει αιτήσεις κατασκευής και λειτουργίας νέων πυρηνικών εργοστασίων εντός 18 μηνών! Ο μεγάλος κίνδυνος ελλοχεύει εδώ: καθώς η γεωπολιτική είναι πλέον η μεγάλη δεσπόζουσα στο ενεργειακό «παιχνίδι», όλοι… επείγονται (οι γεωπολιτικές ανάγκες είναι επείγουσες και δεν γνωρίζουν από προϋποθέσεις ασφάλειας… Ολα θα γίνουν με τη μέθοδο του «κουτρουβάλα») και ο Θεός βοηθός…

● Παρόλο που η Κίνα είχε «παγώσει» την κατασκευή αντιδραστήρων ύστερα από το πυρηνικό δυστύχημα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας, τα τελευταία χρόνια «τρέχει» ένα πυρηνικό πρόγραμμα που αναπτύσσεται ραγδαία. Αποφάσισε πρόσφατα να χρηματοδοτήσει πυρηνικό πρόγραμμα κατασκευής 10 νέων αντιδραστήρων ετησίως, με στόχο να γίνει η πρώτη παραγωγός ενέργειας ώς το 2030 ξεπερνώντας και τις ΗΠΑ.

● Για την Ε.Ε. του Συμφώνου Σταθερότητας και της στροφής στη στρατιωτικοποίηση, η στροφή στην πυρηνική ενέργεια είναι σχεδόν γενική, καθώς η μία μετά την άλλη χώρες-μέλη καταργούν δεσμεύσεις ή και απαγορεύσεις πολλών δεκαετιών για να διευκολύνουν αυτή τη στροφή. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ότι τα περιθώρια για μεγάλου ύψους δαπάνες που απαιτούνται έχουν στενέψει εξαιρετικά λόγω προτεραιοποίησης της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών. Στη σύγκριση με τη «μισητή» αντίπαλο Ρωσία, η Ε.Ε. χάνει κατά κράτος. Μόνο 2 αντιδραστήρες είναι υπό κατασκευή στην Ε.Ε. και ακόμη 12 είναι στο στάδιο του σχεδιασμού, σε σύγκριση με 14 που έχει η Ρωσία υπό κατασκευή. Η Παγκόσμια Πυρηνική Ενωση (WNA) ανέφερε πρόσφατα ότι η Ε.Ε. πρέπει να επενδύσει τουλάχιστον 350 δισεκατομμύρια ευρώ σε νέους αντιδραστήρες έως το 2050, στο πλαίσιο ενός συνολικού επενδυτικού σχεδίου ύψους έως 755 δισεκατομμύρια ευρώ, το οποίο θα περιλαμβάνει και τη διαχείριση των αποβλήτων. Η ίδια η Κομισιόν εκτιμά ότι οι χρηματοδοτικές ανάγκες ανέρχονται σε 241 δισ. ευρώ.