Παρά την αισθητή πτώση στη διεθνή τιμή του χρυσού το τελευταίο δεκαήμερο -έπειτα από το πολύμηνο ράλι που προκάλεσε η πανδημία εκτοξεύοντας την τιμή του από τα 1.460 δολάρια σε πάνω από 2.000 δολάρια την ουγκιά- η Τουρκία ζει κυριολεκτικά σε πυρετό χρυσού.
Ιδιαίτερα από την περασμένη Πέμπτη, οπότε η κεντρική τράπεζα της χώρας ξεκίνησε δημοπρασίες repos ενός μήνα ύψους 20 δισ. λιρών και δημοπρασίες τριών μηνών για ανταλλαγή 20 τόνων χρυσού έναντι λιρών προκειμένου να στηρίξει το τουρκικό νόμισμα, οι αγορές χρυσού σε κάθε εκδοχή -και ιδιαίτερα ράβδων και κοσμημάτων- έχουν απογειωθεί.
Στο μεγάλο «σκεπαστό μπεζεστένι», στην αχανή κεντρική αγορά της Κωνσταντινούπολης, οι Τούρκοι πολίτες σχηματίζουν ουρές στα χρυσοχοεία και τα κοσμηματοπωλεία, επενδύοντας τις αποταμιεύσεις τους σε χρυσό. Υπολογίζεται ότι το τελευταίο δεκαπενθήμερο έχει αγοραστεί χρυσός τουλάχιστον 7 δισ. δολαρίων στη μορφή ράβδων, ενώ πολύ μεγαλύτερη είναι η αξία των χρυσών κοσμημάτων που έχουν αγοραστεί, όχι τόσο λόγω φιλαρέσκειας, όσο ως ασφαλής επένδυση.
Για τις μαζικές αγορές χρυσού επιστρατεύονται όχι μόνο αποταμιεύσεις, αλλά και τα «αποθέματα» από τα σεντούκια και τα στρώματα, είτε σε συνάλλαγμα, κυρίως δολάρια, είτε σε λίρες. Υπολογίζεται ότι η μακρά παράδοση της επένδυσης σε χρυσό έχει συσσωρεύσει στα σπίτια των τουρκικών νοικοκυριών τουλάχιστον 5.000 τόνους του πολύτιμου μετάλλου. Οι εκπρόσωποι της ένωσης καταστημάτων χρυσού της Κωνσταντινούπολης επισημαίνουν ότι, ενώ η τιμή της χρυσής ράβδου είναι υψηλότερη από ποτέ, στο μεγάλο παζάρι εμφανίζονται τις τελευταίες μέρες μόνο αγοραστές, σχεδόν καθόλου πωλητές.
Συνολικά, η μαζική φυγή από τις αποταμιεύσεις και την εξασθενημένη τουρκική λίρα προς ασφαλέστερες τοποθετήσεις, όπως ο χρυσός ή το δολάριο, εκτιμάται ότι τις τελευταίες τρεις εβδομάδες ξεπέρασε σε αξία τα 15 δισ. δολάρια.
Ουσιαστικά, πρόκειται από μια υπόρρητη δολαριοποίηση της τουρκικής οικονομίας, καθώς οι πωλητές χρυσού πρόσφεραν κίνητρα στους καταναλωτές να βγάλουν δολάρια από τα στρώματα, ενώ πέρα από την απευθείας τοποθέτηση σε χρυσό, στη διάρκεια του Ιουλίου τα τουρκικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αγόρασαν 11,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε ισχυρά ξένα νομίσματα, αυξάνοντας τις καταθέσεις σε δολάρια και ευρώ στα 213 δισ. δολάρια. Είναι ένα ποσόν που αντιστοιχεί σε πάνω από το 25% του τουρκικού ΑΕΠ!
Οι ξένοι επενδυτές, που πρώτοι τροφοδότησαν το κύμα φυγής από την τουρκικά περιουσιακά στοιχεία, υποδεικνύουν στην τουρκική κυβέρνηση να ανακόψει με κάθε τρόπο τη στροφή επιχειρήσεων και νοικοκυριών προς τον χρυσό, το δολάριο, το ευρώ και άλλες θεωρούμενες ασφαλείς τοποθετήσεις που εξακολουθούν να αποδυναμώνουν το τουρκικό νόμισμα. Επιμένουν, λοιπόν, μαζί με τους οίκους αξιολόγησης, στον μονόδρομο της αύξησης των επιτοκίων, ώστε να αποκατασταθούν τα συναλλαγματικά αποθέματα και η εμπιστοσύνη και να καταστεί εφικτή η αποπληρωμή χρέους τουλάχιστον 170 δισ. το επόμενο 12μηνο.
Ωστόσο, οι απέλπιδες προσπάθειες της κεντρικής τράπεζας να παρακάμψει την ουσιαστική απαγόρευση αύξησης των επιτοκίων που έχει επιβάλει ο Ερντογάν δεν αποδίδουν μέχρι στιγμής. Ο Τούρκος πρόεδρος φαίνεται ότι για αρκετό διάστημα θα ρισκάρει μια κατάρρευση της τουρκικής λίρας, σε μια ισορροπία τρόμου ανάμεσα στην αυξανόμενη δυσπιστία των μεσαίων στρωμάτων της τουρκικής κοινωνίας από τη μια πλευρά και τα πάμπολλα θερμά διεθνή μέτωπα που έχει ανοίξει, από την άλλη, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου νεύρων στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
