Σε οδυνηρό εκτροχιασμό των δημοσιονομικών μεγεθών οδηγεί η πανδημία του κορονοϊού στη χώρα μας, ακυρώνοντας επί της ουσίας την επίπονη πολυετή προσπάθεια που κατέβαλαν κοινωνία και κυβερνήσεις για την εξισορρόπησή τους με τη συμμόρφωση στις ακραίες πολιτικές λιτότητας.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της εξαμηνιαίας έκθεσης Fiscal Monitor που έδωσε χθες στη δημοσιότητα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τα δημόσια έσοδα, οι δημόσιες δαπάνες και το πρωτογενές πλεόνασμα θα επιστρέψουν φέτος -ως ποσοστό του ΑΕΠ- στα επίπεδα του 2011, ενώ το δημόσιο χρέος θα εκτοξευτεί πάνω από το 200% του ΑΕΠ.
Από το μεγαλο πρωτογενές πλεόνασμα 4% πέρσι, έλλειμμα 5,1% προβλέπει φέτος το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
Η ραγδαία επιδείνωση είναι απόρροια της βαθιάς ύφεσης 10% στην οποία αναμένεται να διολισθήσει φέτος η ελληνική οικονομία. «Η Ελλάδα θα χτυπηθεί σκληρά από την πανδημία», ξεκαθάρισε ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Τομέα του ΔΝΤ, Πολ Τόμσεν, στη συνέντευξη που έδωσε στο πλαίσιο της Εαρινής Συνόδου Ταμείου-Παγκόσμιας Τράπεζας, προσθέτοντας ότι το πλήγμα της υγειονομικής κρίσης βρίσκει την Αθήνα τη στιγμή που η προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής-μεταρρυθμίσεων απέδιδε καρπούς και αναπτυξιακό μομέντουμ.
Μεταστροφή
Σύμφωνα με την έκθεση του Ταμείου, το πρωτογενές πλεόνασμα από 4% του ΑΕΠ πέρυσι θα μεταστραφεί φέτος σε έλλειμμα 5,1% του ΑΕΠ, 8,5 και πλέον ποσοστιαίες μονάδες μακρύτερα από τον δημοσιονομικό στόχο (πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ) που έχει για το 2020 η Αθήνα. Η ψαλίδα -ακόμη και αν αφαιρεθούν τα δημοσιονομικά μέτρα που συνδέονται με την υγειονομική κρίση- δείχνει πολύ μεγάλη για να κλείσει, ενώ το χειρότερο είναι ότι παρά την ανάκαμψη της οικονομίας που αναμένεται το 2021, το ΔΝΤ εκτιμά ότι η δημοσιονομική αστοχία θα συνεχιστεί, με το έλλειμμα να προσεγγίζει το 4,4% του ΑΕΠ.
Καθίζηση εσόδων
Η βαθιά ύφεση θα οδηγήσει σε καθίζηση των δημόσιων εσόδων. Από 48,3% του ΑΕΠ πέρυσι προβλέπεται να υποχωρήσουν στο 45,8% του ΑΕΠ φέτος και στο 45,3% του ΑΕΠ το 2021, στο χαμηλότερο δηλαδή επίπεδο από το 2011. Από την άλλη πλευρά, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας θα εκτοξεύσουν τις δημόσιες δαπάνες από το 47,9% του ΑΕΠ πέρυσι στο 54,8% του ΑΕΠ φέτος και στο 53,2% του ΑΕΠ το 2021, δηλαδή σε επίπεδα προ κρίσης. Ανάλογη πορεία προβλέπεται και για το πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης, που από 0,4% του ΑΕΠ το 2019 θα γυρίσει σε έλλειμμα 9% του ΑΕΠ το 2020 και 7,9% του ΑΕΠ το 2021.
Ακόμη, η πτωτική πορεία που κατέγραφε τα τελευταία χρόνια το δημόσιο χρέος θα φρενάρει απότομα και από το 184,8% του ΑΕΠ το 2018 και το 179,2% του ΑΕΠ το 2019 θα εκτοξευτεί στο 200,8% του ΑΕΠ φέτος και στο 194,8% του ΑΕΠ το 2021.
Η δριμύτητα με την οποία θα χτυπήσει η πανδημία την ελληνική οικονομία και τα δημοσιονομικά της μεγέθη οφείλεται σύμφωνα με τον Τόμσεν στη δομή της. Η επίπτωση, όπως είπε, είναι μεγάλη λόγω της σημαντικής συμβολής του τουρισμού στο ΑΕΠ, αλλά και άλλων κλάδων που βάλλονται από την πανδημία όπως οι μεταφορές και η ναυτιλία. Από την άλλη πλευρά, εξήγησε, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα λόγω της υψηλής αναλογίας «κόκκινων» δανείων έχει μεγαλύτερη δυσκολία στο να χρηματοδοτήσει την οικονομία σε σχέση με άλλες χώρες.
Επιβαρυντικό στοιχείο αποτελεί, τέλος, και η δομή του ελληνικού επιχειρείν, δηλαδή οι πολλές μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις που δεν έχουν μεγάλες αντοχές απέναντι στην κρίση. Για το μέλλον και την πορεία του χρέους είπε ότι είναι πολύ νωρίς για να έχει κάποιος σαφή εικόνα, αφού τα δεδομένα αλλάζουν από μήνα σε μήνα.
Δημοσιονομική επέκταση χωρίς όρια
Τη σημασία της επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής επανεκτιμά με τη χθεσινή εξαμηνιαία έκθεσή του Fiscal Monitor το ΔΝΤ. «Η πανδημία έχει ανυψώσει την ανάγκη λήψης μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής σε πρωτοφανές επίπεδο», τονίζει χαρακτηριστικά. Οι επιπτώσεις της πανδημίας σε οικονομία και δημόσια οικονομικά θα είναι τεράστιες και η απάντηση των κυβερνήσεων οφείλει να είναι γρήγορη, συντονισμένη και ανάλογη της σοβαρότητας της υγειονομικής κρίσης.
Από την άλλη πλευρά, για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων που τροφοδοτούν οι καραντίνες απαιτούνται μεγάλα, έγκαιρα, προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, όπως επ’ αμοιβή άδειες, κρατικές χρηματοδοτήσεις, επιδόματα ανεργίας, επιδοτήσεις μισθών και αναβολές πληρωμών φόρων. Αναγκαία και η παροχή ρευστότητας προς τις επιχειρήσεις προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος πτώχευσης.
Το άμεσο δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που έχουν λάβει οι κυβερνήσεις αποτιμάται στην παρούσα φάση στα 3,3 τρισ. δολάρια παγκοσμίως. Σε αυτό θα πρέπει να συνυπολογιστούν δάνεια του δημόσιου και ενέσεις ρευστότητας ύψους 1,8 τρισ. δολαρίων και εγγυήσεις 2,7 τρισ. δολαρίων για τη στήριξη των επιχειρήσεων, μέτρα που ενέχουν δημοσιονομικό ρίσκο. Το Ταμείο προβλέπει ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα θα επιδεινωθούν φέτος σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου. Παρ’ ότι η αύξηση των ελλειμμάτων θεωρείται αναγκαία, τροφοδοτεί αρκετά τρωτά σημεία σε κάποιες οικονομίες λόγω του υψηλού τους χρέους. Η κατάσταση είναι πιο ανησυχητική στον αναπτυσσόμενο κόσμο, οι οικονομίες του οποίου βρίσκονται αντιμέτωπες εκτός από την πανδημία και με μια σειρά από άλλα σοκ, όπως η επιδείνωση της χρηματοδότησής τους, η χαμηλή εξωτερική ζήτηση και οι χαμηλότερες τιμές των εμπορευμάτων.
Το ΔΝΤ δεν διστάζει να προειδοποιήσει όσες κυβερνήσεις βλέπουν τη δημοσιονομική επέκταση ως ευκαιρία εξυπηρέτησης των «φίλιων οικονομικών συμφερόντων» πως αν τα μέτρα στήριξης που θα λάβουν κριθούν ανεπαρκή ή άδικα και ότι ευνοούν τους πλούσιους ή τις πολυεθνικές, τότε θα μπορούσαν να προκληθούν διαδηλώσεις και «νέα κύματα κοινωνικών ταραχών» σε όλο τον κόσμο.
