Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 13.3°C
    2 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.8°C
    2 BF
    28%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.1°C / 16.0°C
    1 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 9.0°C
    1 BF
    76%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    2 BF
    71%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 11.7°C
    2 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.0°C / 8.0°C
    2 BF
    61%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 3.3°C / 16.0°C
    2 BF
    67%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    1 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 14.0°C
    2 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.6°C / 10.6°C
    1 BF
    80%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 13.3°C
    2 BF
    59%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.3°C / 14.0°C
    4 BF
    51%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 13.9°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 11.1°C
    2 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.6°C
    2 BF
    75%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.0°C / 8.0°C
    2 BF
    61%
Δύο Ελλάδες;
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δύο Ελλάδες;

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ισως μία από τις σκηνές τις πιο αποκαλυπτικές για την ουσία του καπιταλισμού στην ιστορία του κινηματογράφου εκτυλίσσεται προς το τέλος της αριστουργηματικής ταινίας του Λουίς Μπουνιουέλ «Η διακριτική γοητεία της μπουρζουαζίας» (βρίσκεται στη σειρά σκηνών που κατόπιν μας φανερώνεται πως ήταν όνειρο κάποιου από τους χαρακτήρες). Τρεις εκτελεστές διακόπτουν βίαια το γεύμα διαπρεπών μελών του αστικού καθεστώτος και τους σκοτώνουν με πολυβόλο, εκτός από έναν που έχει προλάβει να κρυφτεί κάτω απ’ το τραπέζι. Ενώ τον ψάχνουν, εκείνος αυτοπροδίδεται βγάζοντας το χέρι του για να αρπάξει μια φέτα κρύο κρέας που έχει απομείνει. Αντιμετωπίζει τον εκτελεστή του, μόλις προτού εκείνος τον πυροβολήσει, σχεδόν ατάραχος, τρώγοντας την τελευταία του λιχουδιά.

Η ουσία του καπιταλισμού είναι η απεριόριστη απληστία – η απληστία ως αυτοσκοπός. Η απληστία ως υπέρτατη αξία, για την οποία αξίζει να διακινδυνεύσει κανείς και τη ζωή του ακόμα. Το σύστημα το οποίο προτάσσει την απληστία ως ανυπέρβλητη αξία δεν ορρωδεί προ ουδενός προκειμένου να την εξυπηρετήσει. Η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο; Ασήμαντη λεπτομέρεια που απασχολεί κάποιους ψευτοκουλτουριάρηδες.

Η καταστροφή του πλανήτη; Σιγά τ’ αυγά. Η καταστροφή της ίδιας της ανθρωπότητας; Ε κάποτε όλοι θα πεθάνουμε έτσι κι αλλιώς, ας φάμε κι ας πιούμε όσο προλάβουμε. Η απληστία ως αυταξία, στον «αγνό» καπιταλισμό, που στις μέρες μας σημαίνει στον καπιταλισμό στη νεοφιλελεύθερη εκδοχή του, θυμίζει τον φανατισμό των ισλαμιστών εξτρεμιστών. «Ο Αλλάχ είναι μεγάλος» είναι η κραυγή των τελευταίων στις επιθέσεις αυτοκτονίας. «Η απληστία μας είναι άπειρη» κράζουν οι μεγαλοκαπιταλιστές και οι υποστηρικτές τους, ενώ συμπαρασύρουν τους πάντες στην αυτοκαταστροφική πορεία του συστήματός τους.

Η απληστία προφανώς δεν δηλώνεται ρητά και δημόσια ως τέτοια. Αλλά δεν χρειάζεται, διότι κυριαρχεί στην ίδια τη λογική του συστήματος απ’ άκρου εις άκρον, ιδίως στη νεοφιλελεύθερη φάση του. Είναι το διηνεκές κίνητρο πίσω από την αενάως προβαλλόμενη ως πανάκεια «ανταγωνιστικότητα», ο αληθινός στρατηγικός στόχος της οικονομικής ανάπτυξης, το πραγματικό κριτήριο της διάκρισης μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας, το μοναδικό αληθινά αναγνωριζόμενο και προβαλλόμενο δικαίωμα, η οργανωτική αρχή του οιουδήποτε θεσμού, στον ιδιωτικό ή στον δημόσιο τομέα. Αν κάποτε περιοριστεί δραστικά η απληστία, μαζί της θα καταρρεύσει το όλο σύστημα.

Η απληστία τυφλώνει – κατά τουλάχιστον δύο κύριους τρόπους. Ο ένας είναι ότι τα άτομα που διακατέχονται από αυτήν πιστεύουν αμετάπειστα πως το ίδιο ισχύει και για όλους τους άλλους. Επιφανής δημοσιογράφος μπέρδεψε την ηλεκτρονική τάξη (e-class) με πολυτελές μοντέλο της Mercedes, πιστεύοντας ότι και την εποχή της κρίσης και της φτωχοποίησης είναι απολύτως φυσιολογικό οι Ελληνες να επιζητούν την απόκτηση ακριβού αυτοκινήτου. Ταυτόχρονα, ολόκληρη ντετεκτιβικού τύπου σκανδαλολογία οργανώνεται γύρω από την ενοικίαση σπιτιού από τον ηγέτη της (αριστερής) αξιωματικής αντιπολίτευσης, προκειμένου να αποδειχθεί πάση θυσία ότι κυνηγάει και εκείνος τη «μεγάλη ζωή».

Ο άλλος τρόπος τύφλωσης όμως είναι αποκαλυπτικότερος, καθ’ ότι αμεσότερα συγκρουσιακός. Στην εποχή μας, στην Ελλάδα ιδίως, παρατηρείται, θα λέγαμε, ένας μονής κατεύθυνσης ταξικός πόλεμος. Ο πολύς κόσμος έχει απογοητευτεί από την ικανότητα της Αριστεράς να αμφισβητήσει αποτελεσματικά το νεοφιλελεύθερο σύστημα. Από την άλλη, το ίδιο το σύστημα και οι κοινωνικο-πολιτικές δυνάμεις που είναι ταυτισμένες με τούτο εξακολουθούν να αισθάνονται την απειλή της Αριστεράς, εφ’ όσον εκείνη παραμένει ένας υπολογίσιμος πολιτικός αντίπαλος.

Υπολογίσιμος όμως όχι τόσο με την έννοια της πραγματικής ισχύος, αλλά ως εκείνος που υπενθυμίζει στον κόσμο τις αληθινές αιτίες της κακοδαιμονίας του (που είναι βέβαια το ίδιο το νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό σύστημα). Το αντι-αριστερό πολιτικό και ιδεολογικό μένος του καθεστώτος είναι σφοδρότερο από πριν, παρ’ ότι η Αριστερά είναι συγκριτικά αποδυναμωμένη. Και τούτο επειδή το καθεστώς διαβλέπει μια συρρίκνωση της «πίτας» που επέρχεται λόγω των οικονομικών επιπτώσεων της παρατεταμένης υγειονομικής κρίσης, και κατά συνέπεια μια αντικειμενική πλέον υπονόμευση της ακόρεστης απληστίας του.

Ο λόγος της Αριστεράς οφείλει να είναι, υπό μία έννοια τουλάχιστον, «διχαστικός», στον βαθμό που στηρίζει τις αναλύσεις και τη στρατηγική της στους ταξικούς αγώνες. Η ειρωνεία είναι πως ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, που αρνείται την ύπαρξη τάξεων, τουλάχιστον στην παρούσα φάση είναι ασύγκριτα πιο διχαστικός. Και δεν αναφέρομαι μόνο στη σφαίρα του δημόσιου λόγου. Οι βεβιασμένες νεοφιλελεύθερες «μεταρρυθμίσεις», που τώρα με την πανδημία συντελούνται σχεδόν κυριολεκτικά «επί πτωμάτων», και που συνδυάζονται με την ολοένα και επιδεικτικότερη αστυνομοκρατική αυθαιρεσία, παραπέμπουν στον Φερνάντο Ρέι κάτω απ’ το τραπέζι με την μπουκιά στο στόμα. Μόνο που ο «εκτελεστής» αργεί να φανεί.

 * καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτική ελευθερώνει
Οι αργοπορημένες, ανεπαρκείς ρυθμίσεις όσον αφορά τη διανομή βασικών υπηρεσιών (υγεία, παιδεία, μέσα μεταφοράς) υπογραμμίζουν και εντείνουν τις ανισότητες, ενώ η υπονόμευση της ποιότητας του δημοσίου έναντι...
Η πολιτική ελευθερώνει
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αυτονόητα, ευνόητα και ανόητα περί «καθολικής ασφάλειας»
Το αίσθημα «Επίκτητης Αβοηθησίας», σύμφωνα με την ομώνυμη θεωρία, εκτός από προκαταθλιπτική κατάσταση προερχόμενη από την αίσθηση πως «αυτό που ξέρω πως λειτουργεί δεν λειτουργεί πια», συνιστά ακραία συνθήκη...
Αυτονόητα, ευνόητα και ανόητα περί «καθολικής ασφάλειας»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού
Οι λαϊκές μάζες αισθάνονται βαθύτατη οργή απέναντι στα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονται λόγω κορονοϊού. Δεν θα μπορούσε να ισχύει κάτι διαφορετικό.
Αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλαυτία ως ευεργεσία
Οσον αφορά την προκλητική αντίληψη υπέρ ενός ατομισμού που ως «φιλαυτία αποτελεί πηγή ευεργεσίας για τους εργαζόμενους» θαυμάζει κανείς τη θρασύτητα αυτής της «εγωιστικής» πολιτικής ανθρωπολογίας, όπου η ζωή...
Η φιλαυτία ως ευεργεσία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παλίρροιες ευθυνών
Η ισοπεδωτική κυριαρχία του λόγου περί ατομικής ευθύνης στα καλώς κουρδισμένα Μέσα δεν έχει μόνο τα νεοφιλελεύθερα κίνητρα για εξατομίκευση του πολίτη-πελάτη. Πάνω απ’ όλα επιδιώκει τον αποπροσανατολισμό.
Παλίρροιες ευθυνών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γνώση και κοινωνία στο σύστημα του νεοφιλελευθερισμού
Η πολιτική λύση στο κοινωνικό πρόβλημα του κορονοϊού μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν και εφόσον η κριτική πολιτική θεωρία και το κριτικό πνεύμα εν γένει καταστούν «μορφωτικός κανόνας» στην ανθρώπινη ζωή.
Γνώση και κοινωνία στο σύστημα του νεοφιλελευθερισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας