Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός

  • A-
  • A+

«Κλείνουμε στην πραγματικότητα ένα συμβόλαιο, αλλά το σπάμε. Κάθε συμβόλαιο πρέπει να το σπάμε. Αν έχουμε υπογράψει ένα συμβόλαιο πρέπει να το σπάσουμε, τα συμβόλαια είναι θανατηφόρα. Ή δεν υπογράφουμε κανένα ή αν το έχουμε υπογράψει πρέπει να το σπάσουμε. Ολόκληρη η ανθρωπότητα μένει ενωμένη χάρη στα συμβόλαια, και πνίγεται από αυτά τα συμβόλαια». Είναι τα λόγια του Φος στις αδελφές του, Ρίτερ και Ντένε.

Τρία αδέρφια που γευματίζουν και αλληλοσπαράσσονται κάτω από τα βλέμματα οικογενειακών πορτρέτων. Σε μια τραπεζαρία που θυμίζει μαυσωλείο. Ο σχιζοφρενής φιλόσοφος που επινόησε ο Μπέρνχαρντ, η «φωνή» που υπενθυμίζει την κόλαση των καλο(κακο)μαθημένων ανθρώπων που εξαγοράζουν τους άλλους και δωροδοκούν τους κατώτερους, τους στερημένους.

Η ανάγκη τους για καινούργιες συγκινήσεις υπερβαίνει τα όρια της τρέλας όπως την ξέρουμε. Υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι; Ναι, απαντά ο συγγραφέας, πάντα υπήρχαν. Ολο το έργο του ανατρεπτικού Τόμας Μπέρνχαρντ, του ανθρώπου που υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς συγγραφείς στον γερμανόφωνο χώρο, διαλογίζεται πάνω σ' αυτή την πικρή διαπίστωση. Το γεγονός ότι η χώρα του η Αυστρία συμμάχησε με τον Χίτλερ του έδωσε από νωρίς την αίσθηση του παραλόγου των ανθρώπων. Ο ευφυής δραματουργός ήξερε όσο κανείς άλλος το παιχνίδι της διείσδυσης στους λαβυρίνθους της συλλογικής οικουμενικής ψυχής.

Το θεατρικό «Ρίτερ, Ντένε, Φος», που κυκλοφόρησε σε βιβλίο από τις Εκδόσεις Κριτική (μετάφραση Γιώργου Δεπάστα), μας ενδιαφέρει πολύ σήμερα. Τίποτα δεν άλλαξε στα αδιέξοδα, στις αυταπάτες, στις ψευδαισθήσεις και στις τάσεις φυγής που βιώνει και τώρα ο σύγχρονος «καλοαναθρεμμένος» και κορεσμένος από τις απολαύσεις άνθρωπος. Νομίζει ότι θα δραπετεύσει εύκολα από το «ανόσιο» αλλά πλανάται. Ο κορυφαίος δραματουργός τονίζει πως είμαστε συνυπεύθυνοι και συνένοχοι σ’ αυτή τη διαρκή «παρακμή», σε αυτό το ολίσθημα που μας απομακρύνει ολοένα και περισσότερο από τη γαλήνη και την ισορροπία με τη φύση.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως ο Ιταλο Καλβίνο το 1978 αποκάλεσε τον Μπέρνχαρντ «τον μεγαλύτερο συγγραφέα παγκοσμίως», αναγνωρίζοντας πως αν δεν αντιμετώπιζε την απόγνωση με το μαύρο χιούμορ, αν κάτω από τη διαπίστωση της ματαιότητας όλων και έναντι όλων, που αναδύεται από το έργο του, δεν διαφαινόταν το πικρά κωμικό βλέμμα του, θα είχαμε πιθανότατα να κάνουμε με ό,τι πιο απαισιόδοξο έχει γραφτεί ποτέ.

Αντιθέτως, όλο το έργο του ανατρεπτικού Μπέρνχαρντ είναι μια πολεμική που προσπαθεί να πει ναι στη ζωή. Να νικήσει τον ζόφο. Και όλοι οι ήρωές του κραυγάζουν στο σύμπαν πως «η ζωή δεν είναι παρά μια φλογερή προσπάθεια να έρθουμε ο ένας κοντά στον άλλον».

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο χαμένος εαυτός
Με την «εισβολή» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τη «θεοποίηση» της εικόνας η ερώτηση κάνει μια φαινομενικά απλή απάντηση να μοιάζει σαν την αναζήτησή του «ιερού δισκοπότηρου» της ύπαρξής μας.
Ο χαμένος εαυτός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας Οδυσσέας
Αυτόν τον Οδυσσέα πιθανότατα δεν θα τον κάνει ήρωα του βιβλίου του κανένας συγγραφέας. Αλλά να, εδώ που στέκομαι, όπως κάθε πρωί για να πάρω εφημερίδα, και τον βλέπω να φεύγει για τη δουλειά, μου έρχεται να...
Ενας Οδυσσέας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπερουράνιος τόπος
Να υπήρχε λέει εκείνος ο τόπος του πλατωνικού μύθου… Ενας τόπος, ένας κόσμος ιδεατός, πέρα από οτιδήποτε υλικό, εκεί όπου υπάρχουν τα νοητά αρχέτυπα των αισθητών πραγμάτων, οι ιδέες. Καθαρή αλήθεια, καθαρή...
Υπερουράνιος τόπος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο «λογικός άνθρωπος»
Καμιά φορά σκέφτομαι πόσο βαρύ είναι το έργο των λογικών ανθρώπων. Των ανθρώπων που προσπαθούν να ενώσουν την κοινωνία και το κάνουν αυτό σε μια εποχή συγκεκριμένη, όπου η χώρα τους «βλέπει» τη χώρα με την...
Ο «λογικός άνθρωπος»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Σημείο Ωμέγα»
«Αυτό είναι που κάνουμε με κάθε ανοιγοκλείσιμο του ματιού. Η ανθρώπινη αντίληψη είναι μια σάγκα (ιστορία) επινοημένης πραγματικότητας. Το να πεις ψέματα είναι απαραίτητο. Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε...
«Σημείο Ωμέγα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Ανθρωπάκι*
«Στο θέατρο βλέπουμε πάντα την αλήθεια. Θέλετε να πεθάνετε Κυρίες και Κύριοι; Μ’ αυτό τον τρόπο; Η Ιστορία είναι σκληρή (...) Η Ιστορία δεν είναι για καλλιτέχνες (...) Η Ελλάδα μας δεν μας χωράει όλους. Ας...
Το Ανθρωπάκι*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας