Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ars longa, vita brevis
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ars longa, vita brevis

  • A-
  • A+

Η τέχνη μακρά, ο βίος βραχύς

Οι εργαζόμενοι στην τέχνη στην Ελλάδα ήταν ίσως εκείνος ο επαγγελματικός κλάδος που υπέφερε περισσότερο από τα περιοριστικά μέτρα λόγω της πανδημίας. Οταν άλλες κατηγορίες εργαζομένων και ανέργων υποστηρίχτηκαν με επιδόματα από το κράτος, λιγότερο ή περισσότερο, επαρκώς ή ανεπαρκώς, οι θεράποντες της τέχνης ήταν οι μεγάλοι ριγμένοι, παρόλο που αν δεν υπήρχαν αυτοί, δεν θα τη βγάζαμε καθαρή στην καραντίνα, για να λέμε την αλήθεια.

Τα βιβλία και οι μουσικές, οι παραστάσεις και οι ταινίες, που όχι απλώς μας κράτησαν συντροφιά στην περίοδο του περιορισμού, παρά λειτούργησαν ως ασπίδα απέναντι στην κατάθλιψη ή και την τρέλα, δεν δημιουργήθηκαν από μόνα τους, δεν έπεσαν από τον ουρανό σαν το μάννα. Κάποιοι έστυψαν το μυαλό τους, κάποιοι ίδρωσαν για να γραφτούν, να εικονογραφηθούν, να τυπωθούν και να διανεμηθούν τα βιβλία, κάποιοι έλιωσαν πάνω από τις κονσόλες για να φτάσει σε μας άψογος ο ήχος της μουσικής και των τραγουδιών που κάποιοι συνέθεσαν και εξετέλεσαν, ενώ οι θεατρικές παραστάσεις και οι ταινίες που είδαμε στην οθόνη του υπολογιστή μας δεν θα έφταναν σε μας εάν στρατιές ολόκληρες επαγγελματιών δεν είχαν κοπιάσει για να γίνουν.

Ολοι αυτοί ήταν οι άνθρωποι της τέχνης, οι εργαζόμενοι στη βαριά βιομηχανία του πολιτισμού, αυτοί για τους οποίους λες και επινοήθηκε το ρητό «ars longa, vita brevis», που σημαίνει «η τέχνη μακρά, ο βίος βραχύς». Ομως, αυτό το έξυπνο ρητό έχει υψηλή καταγωγή κι ένα μεγάλο νοηματικό βάθος. Κατ’ αρχάς να πούμε πως το «ars longa,vita brevis, occasio praeceps, experimentum periculosum, judicium difficile» είναι η λατινική απόδοση ενός αρχαιοελληνικού ρητού. Συγκεκριμένα, ο Ιπποκράτης ξεκινά τους Αφορισμούς του ως εξής: «Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή, ο δε καιρός οξύς, η δε πείρα σφαλερή, η δε κρίσις χαλεπή». Δηλαδή, «H ζωή είναι σύντομη, η δε ιατρική μακρόχρονη, η ευκαιρία φευγαλέα και η πείρα απατηλή, η ορθή κρίση των πραγμάτων είναι δύσκολη».

Η σοφία του Ιπποκράτη είναι, εμφανώς, πικρή στο απαύγασμα της σκέψης του. Χρησιμοποιώντας τον όρο «τέχνη» με την έννοια της επιστήμης, και μάλιστα της ιατρικής, ο πατέρας της ιατρικής παραδέχεται ότι υπάρχουν τόσα πολλά να μάθει κανείς στο γνωστικό του πεδίο που δεν φτάνει μια ζωή για να καλυφθούν. Συγχρόνως, παρατηρεί πως ο καιρός φεύγει, γλιστράει από τα δάχτυλά μας παίρνοντας μαζί του τις ευκαιρίες που μπορούμε να αξιοποιήσουμε για να κάνουμε κάτι σημαντικό. Με υπομονή και επιμονή, οι εμπειρίες μας θα αυξηθούν, θα εμπλουτιστούν, μόνο που πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου πως αυτή η πείρα μας ενδέχεται και να μας παραπλανήσει, να μας οδηγήσει σε σφαλερά μονοπάτια, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να λαθέψουμε εξαιτίας της σιγουριάς μας, με αποτέλεσμα η ευθυκρισία μας μόνο εύκολη να μην είναι…

Είναι απίστευτο το πώς μέσα σε τέσσερις γραμμές ο Ιπποκράτης κατάφερε να συνοψίσει όλη την αγωνία του αγωνιζόμενου ανθρώπου, κι όχι μόνο του γιατρού ή του επιστήμονα γενικότερα. Ολοι οι άνθρωποι που μοχθούν να προσφέρουν κάτι στο κοινωνικό σύνολο, οι δάσκαλοι, οι πνευματικοί εργάτες, οι καλλιτέχνες, καταλαβαίνουν πως για να πάνε παραπέρα και παρακάτω την επιστήμη, την τέχνη ή την τεχνική τους, για να κατορθώσουν να παράξουν πολιτισμό, πρέπει να είναι σε μια διαρκή πνευματική εγρήγορση, να είναι ανήσυχοι, να μην επαναπαύονται στα κεκτημένα τους, να μη χαλαρώνουν, να βασανίζουν την κάθε τους απόφαση, και εν τέλει να έχουν πάντα κατά νου πως ολοκλήρωση δεν υπάρχει για τους ανθρώπους, πως δεν θα καταφέρουν να μάθουν τα πάντα, να υλοποιήσουν όλα τους τα όνειρα, να πραγματώσουν όλες τους τις φιλοδοξίες, επειδή είναι θνητοί, πεπερασμένοι όπως όλοι μας, εν αντιθέσει με τη γνώση, με το σύνολο των υπαρχουσών πληροφοριών, που τείνει στο άπειρο. Ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Κ. Δεσποτόπουλος είχε γράψει σχετικά με το «η δε τέχνη μακρή»: «Με τη φράση αυτή εκφράζεται σεβασμός προς την “τέχνη”, εννοημένη και ως επιστήμη, και αναγνωρίζεται η άπειρη μεγαλοσύνη της, αλλά και η αδυναμία του ανθρώπου να την κατακτήσει ολικά, όπως και το χρέος του δημιουργού της να αφιερώσει όλες τις δυνάμεις του σ’ αυτήν σαν μαθητευόμενος διά βίου».

Ομως, επειδή ακριβώς είναι μεγάλο το χρέος και βαριές οι ευθύνες αυτού που υπηρετεί την τέχνη ή/και την επιστήμη, η οργανωμένη πολιτεία θα έπρεπε να είχε υποστηρίξει τον καλλιτέχνη και τον επιστήμονα με όλες τις δυνάμεις της. Μια απλή ανάγνωση του λήμματος «τέχνη» στο Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας μάς βοηθά να καταλάβουμε όχι μόνο την έννοια της λέξης, αλλά και τη σημασία, τη σπουδαιότητά της. Λοιπόν, η τέχνη δήλωνε αρχικά την επιτηδειότητα που συνοδεύεται από γνώση σχετικά με την εκτέλεση έργου ή επαγγέλματος. Σήμερα, «τέχνη» είναι η ελεύθερη, δημιουργική έκφραση του ανθρώπου με έργα που διέπονται από αισθητικούς κανόνες, αλλά και κάθε τομέας καλλιτεχνικής δημιουργίας. Επίσης, τέχνη είναι η ικανότητα στην εκτέλεση μιας ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως η τέχνη της επικοινωνίας, είναι και το σύνολο των αρχών ή των μεθόδων που διέπουν έναν τομέα δραστηριότητας, όπως οι πολεμικές τέχνες ή η τέχνη της μαγειρικής. Τέχνη σημαίνει, ακόμα, το επάγγελμα, τη δουλειά, και μάλιστα τη χειρωνακτική – «μάθε τέχνη κι άσ' τηνε κι αν πεινάσεις πιάσ' τηνε», λέμε, ενώ τέχνη είναι και το πονηρό επινόημα, το τέχνασμα, ό,τι εφευρίσκει κανείς για να αντιμετωπίσει μια κατάσταση: η πενία τέχνας κατεργάζεται.

Οι καλλιτέχνες, τώρα, κι οι επιστήμονες, που υπέφεραν ιδιαιτέρως από τα περιοριστικά μέτρα εξαιτίας της πανδημίας, να δούμε τι τέχνασμα σκαρφίστηκαν για να επιβιώσουν, καθώς η αρωγή από την πολιτεία μόνο ικανοποιητική δεν ήταν. Εκτός και αν, αντιμετωπίζοντας το φάσμα της πείνας, ξανάπιασαν κάποια χειρωνακτική δουλειά για να ζήσουν. Γιατί ναι μεν η τέχνη είναι μακρά, αλλά ο βίος είναι βραχύς και σκληρός – ars longa, vita brevis.


 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο «λοιμός» δεν ξεχώρισε κανέναν και δεν πρέπει να παραμεριστεί κανένας
Προβληματισμό για την επόμενη μέρα αλλά και έκκληση για να κρατηθεί ζωντανή η μουσική παραγωγή και βέβαια οι φορείς της, οι μουσικοί καταθέτει μιλώντας στις «νησίδες» ο Γιώργος Νταλάρας.
Ο «λοιμός» δεν ξεχώρισε κανέναν και δεν πρέπει να παραμεριστεί κανένας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο πολιτισμός ως εργαλείο πολιτικής αλλαγής
Ο πολιτισμός και η παιδεία είναι η μόνη θετική απάντηση στην πολιτισμική κρίση που διαπερνά την Ευρώπη και οδηγεί προς την Ακροδεξιά, τον ρατσισμό και την καταστροφή, πιστεύει ο διάσημος καλλιτέχνης Ρος Ντέιλι
Ο πολιτισμός ως εργαλείο πολιτικής αλλαγής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ανάσα της ηπειρώτικης μουσικής
Η ηπειρώτικη μουσική δημιουργήθηκε από ανθρώπους που συνεχίζουν να τη βλέπουν σαν παιδί τους στα πρώτα του βήματα. Είναι λίγο δύσκολο να περιορίσεις με αναίσθητους, μαζικούς όρους αγοράς κάτι τόσο δικό σου....
Η ανάσα της ηπειρώτικης μουσικής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αρμονική συνύπαρξη βυζαντινής και λαϊκής μουσικής
Σε ένα νησί σύμβολο που καταφέρνει να διατηρεί τη μυστικιστική του ατμόσφαιρα, στην Ιερουσαλήμ του Αιγαίου, στην Πάτμο, διοργανώνεται το 16ο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής στον υπαίθριο χώρο του Σπηλαίου της...
Αρμονική συνύπαρξη βυζαντινής και λαϊκής μουσικής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Rave party στο... μουσείο
Οι Νεοϋορκέζοι κάθε καλοκαίρι, κάθε Σάββατο εδώ και 20 χρόνια, κατεβαίνουν στο Long Island, στη μεγάλη αυλή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης και διασκεδάζουν με πρωτοπόρα ζωντανή μουσική, από Αμερικανούς και...
Rave party στο... μουσείο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τέχνη είναι παντού και ξυπνά την αλληλεγγύη
Το 1ο Μεσογειακό Φεστιβάλ του Δήμου Καλλιθέας, που σήκωσε αυλαία πριν από λίγες ημέρες, πέτυχε να ρίξει τα τείχη ενεργοποιώντας κάθε γειτονιά του ιστορικού δήμου.«Η τέχνη βρίσκεται παντού. Δεν έχει...
Η τέχνη είναι παντού και ξυπνά την αλληλεγγύη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας