Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μετακίνηση των βουλευτών: ανευθυνότητα ή θεσμική εγγύηση;
ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Μετακίνηση των βουλευτών: ανευθυνότητα ή θεσμική εγγύηση;

  • A-
  • A+

Η μετακίνηση του κ. Βαρουφάκη στην Αίγινα έδωσε αφορμή για τηλεοπτική και κυβερνητική κατακραυγή. Τα γεγονότα είναι λίγο – πολύ γνωστά. Ο κ. Βαρουφάκης μένει εδώ και καιρό στην Αίγινα. Επιστρέφοντας από την Βουλή, του ασκήθηκε έλεγχος από το Λιμενικό. Σύμφωνα με την μαρτυρία του τοπικού Δημάρχου, ο κ. Βαρουφάκης αναγνωρίστηκε από τον αρμόδιο υπάλληλο, πλην όμως δεν επέδειξε βεβαίωση μόνιμης κατοικίας του στο νησί. Το περιστατικό δεν έμεινε στο επίπεδο ενός απλού, τυπικού ελέγχου. Αφού πέρασε μία ολόκληρη ημέρα, αναβαθμίστηκε σε κεντρικό πολιτικό γεγονός. Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος πήρε φωτιά. «Σάλος και νταηλίκι» είναι λίγα μόνο από όσα γράφηκαν, με τον ΑΝΤ1 να αποφαίνεται ότι πρόκειται για παραβάτη, σε πείσμα βεβαίως του τεκμηρίου αθωότητας.

Ακούστηκαν διάφορα νομικά επιχειρήματα: Το σπίτι στην Αίγινα δεν είναι δηλωμένο ως μόνιμη κατοικία, άρα δεν μπορεί να μένει εκεί. Ακόμη και όταν διαπιστώθηκε ότι ο ελεγχόμενος είναι βουλευτής, κατά τους επικριτές του όφειλε να επιδείξει έγγραφο που να δικαιολογεί την παρουσία του στο νησί. Για αυτή την μη επίδειξη εγγράφου φέρεται μάλιστα να σχηματίστηκε δικογραφία. Τέλος, διατείνονται ότι η διαμονή του στην Αίγινα δεν συνδέεται με την «εκπλήρωση των καθηκόντων του». Είναι όμως έτσι τα πράγματα;

Η ελευθερία κίνησης των βουλευτών

Ο περιορισμός της κυκλοφορίας επιβλήθηκε με το άρθρο 1 της ΥΑ Δ1α/22.3.2020 (ΦΕΚ τ. Β' 986). Κατά το ίδιο άρθρο, ο περιορισμός δεν καταλαμβάνει μέλη της Κυβέρνησης, Υφυπουργούς, Βουλευτές κ.λπ. «για την εκπλήρωση των καθηκόντων τους».

Σε τι συνίσταται η εκπλήρωση των βουλευτικών καθηκόντων; Περιορίζεται στην παρουσία εντός του Κοινοβουλίου, ή καταλαμβάνει και άλλες δραστηριότητες; Και αν ισχύει το δεύτερο, ποια είναι η έκταση του αστυνομικού ελέγχου; Τα ερωτήματα είναι σημαντικά, καθώς αφορούν στον ρόλο του βουλευτή, στο θεσμικό του status αλλά και στην πρόσληψη που έχουμε για τους θεσμούς. Το τί μπορεί και τί δεν μπορεί να κάνει ένας βουλευτής, δεν περιορίζεται στο πρόσωπο του κ. Βαρουφάκη. Είναι ζήτημα θεσμικό και ως τέτοιο πρέπει να ιδωθεί.

Τα βουλευτικά καθήκοντα δεν ασκούνται μόνο στο Κοινοβούλιο. Ως τέτοια νοούνται όλες οι δραστηριότητες που συνδέονται λειτουργικά με την κοινοβουλευτική παρουσία. Η σύνδεση της κυκλοφορίας του βουλευτή με τα καθήκοντά του προσδιορίζει το συνταγματικό της θεμέλιο.

Η κυκλοφορία του βουλευτή υπόκειται σε δύο συνταγματικές τυποποιήσεις. Όταν μετακινείται ως ιδιώτης, ασκεί τη γενική ελευθερία μετακίνησης (άρθρο 5 του Συντάγματος) και υπόκειται στους γνωστούς περιορισμούς κυκλοφορίας. Όταν όμως μετακινείται για την προετοιμασία, την επικουρία και καθ’ εαυτή την άσκηση των καθηκόντων του, δεν ασκεί απλώς ένα ατομικό δικαίωμα. Στην περίπτωση αυτή η ελευθερία μετακίνησης συνδέεται με την κοινοβουλευτική λειτουργία.

Η προετοιμασία του νομοθετικού έργου, του κοινοβουλευτικού ελέγχου, εν γένει η κοινοβουλευτική παρουσία, δεν περιορίζονται στο τρίγωνο «Βουλή – γραφείο – μόνιμη κατοικία». Η σχετική δραστηριότητα εκτός του τριγώνου αυτού συνδέεται λειτουργικά με τον θεσμικό του ρόλο. Πρόκειται για θεσμική εγγύηση που προστατεύει όχι απλώς το φυσικό πρόσωπο, αλλά τον θεσμό που αυτό στελεχώνει. Μπορεί λοιπόν λόγω καραντίνας να περιορίζονται τα ατομικά δικαιώματα, οι θεσμικές εγγυήσεις όμως, σύμφυτες με τον θεσμό που προστατεύουν, δεν υπόκεινται σε αυτούς τους περιορισμούς.

Η κοινοβουλευτική ζωή δεν μπαίνει σε καραντίνα. Ακόμη και στην πανδημία, ο βουλευτής δικαιούται π.χ. να συναντηθεί μυστικά με δημοσιογράφο για να παραλάβει έγγραφο που αποκαλύπτει σκάνδαλο. Μπορεί να συμμετάσχει σε συνάντηση πολιτικών στελεχών για τη δρομολόγηση εξελίξεων. Ακόμη πιο απλά, δικαιούται να συμβουλευτεί το αρχείο που έχει στη δεύτερη κατοικία του, για να προετοιμάσει την κοινοβουλευτική του παρουσία.

Η έκταση του αστυνομικού ελέγχου

Αναφέρθηκε η διττή συνταγματική αντιμετώπιση της κυκλοφορίας του βουλευτή. Τι γίνεται όμως εάν ο βουλευτής επικαλείται δήθεν βουλευτικά καθήκοντα ενώ κυκλοφορεί ανεύθυνα για προσωπικούς λόγους; Αυτή η καταστρατήγηση ελέγχεται από την Αστυνομία;

Η απάντηση επί της αρχής είναι αρνητική. Ο βουλευτής δεν υπόκειται στον έλεγχο που υπόκεινται οι υπόλοιποι πολίτες, ακριβώς επειδή η κυκλοφορία του δεν αποτελεί μόνο άσκηση ατομικού δικαιώματος, αλλά περιβάλλεται μία θεσμική εγγύηση.

Οι πολίτες επιτρέπεται να κυκλοφορούν για περιοριστικά προβλεπόμενους λόγους. Οι λόγοι μετακίνησης γνωστοποιούνται στην Αρχή και αυτή ελέγχει το αληθές του πράγματος. Λόγου χάριν, για την  κυκλοφορία με την αιτιολογία «Κωδικός 6 – βόλτα με κατοικίδιο», ο αστυνομικός ελέγχει αν το πρόσωπο που την επικαλείται όντως συνοδεύει κατοικίδιο. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η γνωστοποίηση της ασκούμενης δραστηριότητας.

Τέτοια αξίωση γνωστοποίησης δεν υφίσταται στην περίπτωση του βουλευτή. Η προστασία της ακώλυτης άσκησης βουλευτικών δραστηριοτήτων εξ ορισμού αποκρούει την αξίωση γνωστοποίησής τους σε δημόσια Αρχή.

Αλίμονο αν έπρεπε να ενημερώνει τις Αρχές ότι θα συναντήσει τον Χ δημοσιογράφο για να παραλάβει το Υ έγγραφο, ή τον τάδε πολιτικό για να επισπεύσει την δείνα πολιτική πρωτοβουλία. Αλίμονο αν ο βουλευτής πρέπει να γνωστοποιήσει την ακριβή διεύθυνση μίας σημαντικής πολιτικής συνάντησης και τα στοιχεία του συνομιλητή του. Κάτι τέτοιο θα ήταν αστυνομική παρακολούθηση της βουλευτικής δραστηριότητας.

Η βουλευτική δραστηριότητα δεν υπόκειται σε αστυνομική επιτροπεία.  Θεραπεύεται μόνον όταν ασκείται ανέλεγκτα. Έτσι το όργανο ελέγχου δεν ελέγχει τυχόν προσχηματικότητα, παρά μόνο κατ’ εξαίρεση και σε απολύτως πρόδηλες περιπτώσεις. Σε κάθε άλλη περίπτωση, ο έλεγχος περιορίζεται στη διαπίστωση της βουλευτικής ιδιότητας.

Αν το όργανο ελέγχου δεν γνωρίζει έναν βουλευτή, με το που διαπιστωθεί η ιδιότητά του, ο έλεγχος σταματά. Όσο για την ερώτηση «γιατί πηγαίνετε όπου πηγαίνετε» αρκεί η απάντηση «πηγαίνω να ασκήσω τα καθήκοντά μου, τα οποία δεν παρακολουθούνται από την Αστυνομία».

Η πολιτική διαχείριση

Σε πείσμα των ανωτέρω, κυβερνητικοί παράγοντες και φιλοκυβερνητικός Τύπος επιδόθηκαν σε μία δολοφονία χαρακτήρα. Οι δε εικασίες καμιά αξία δεν έχουν. Κανείς μας δεν γνωρίζει τα πραγματικά περιστατικά. Ούτε ο λαλίστατος Τύπος, ούτε τα κυβερνητικά στελέχη που αγνόησαν το τεκμήριο αθωότητας. Αρκεί η διαπίστωση ότι για να εγκαλείται ο κ. Βαρουφάκης ονομαστικά, λογικά οι διεξάγοντες τον έλεγχο αναγνώρισαν ποιος είναι. Το περιεχόμενο δηλαδή του ελέγχου φέρεται να είχε εξαντληθεί.

Ως προς το πολιτικό σκέλος, δεν έχει σημασία η άποψη του καθενός για τον κ. Βαρουφάκη. Ο κ. Βαρουφάκης είναι πολιτικός αρχηγός και ως τέτοιος πρέπει να αντιμετωπίζεται. Παραβλέποντας τα νομικά, τι θα συνέβαινε αν ο λιμενικός πετύχαινε τον κ. Μητσοτάκη ή την κ. Γεννηματά; Θα ασκούσε άραγε έλεγχο εγγράφων;  Πολλώ δε μάλλον που πριν από λίγες ημέρες ο κ. Πέτσας συμβούλευε τους πιστούς πώς να καταστρατηγήσουν τον περιορισμό για να εκκλησιαστούν. Πολλώ δε μάλλον που κυβερνητικοί βουλευτές όπως οι κ. Μπογδάνος και Τζηκαλάγιας δημοσιοποιούσαν τις βόλτες τους, με τον πρώτο μάλιστα να δηλώνει ότι εκμεταλλεύτηκε τη δυνατότητα «λόγω ιδιότητας».

Παρεμπιπτόντως, ο διασυρμός του κ. Βαρουφάκη συνέπεσε με αγόρευσή του στη Βουλή για το, κατ’ εκτίμησή του, επερχόμενο Μνημόνιο. Μετά από αυτήν ακριβώς τη συνεδρίαση ακολούθησαν τα γνωστά γεγονότα, με αποτέλεσμα η τοποθέτηση ενός πολιτικού αρχηγού να αγνοηθεί από τα συστημικά ΜΜΕ, δίνοντας τη θέση της στον χλευασμό του.

Εν αμφιβολία υπέρ…;

               Η πανδημία και ο αναγκαίος περιορισμός των ελευθεριών θα αφήσουν σημαντικό αποτύπωμα. Δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς θα είναι η κοινωνία μας στην μετά κορονοϊό εποχή. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι θα είναι πολύ διαφορετική. Ενώ βασική θέση στο Συντάγμά μας έχει η αρχή «εν αμφιβολία υπέρ της ελευθερίας», προσωρινά και για επιτακτικούς λόγους, η αρχή έχει αντιστραφεί. Οι περιορισμοί κατέστησαν κανόνας, με την άσκηση των ελευθεριών να πρέπει να αιτιολογείται. Εκεί συμπυκνώνεται άλλωστε η σχετική συνταγματική συζήτηση.

Όμως η φιλελεύθερη αρχή δεν είναι απλώς μία γενική αρχή του δικαίου. Αποτελεί θεμελιώδη φιλοσοφική παραδοχή, πολιτιστικό υπόβαθρο και βασική προκείμενη για την αντίληψη και αξιολόγηση πραγμάτων και καταστάσεων. Οι παγιωμένοι τρόποι σκέψης αποτελούν εργαλεία κατανόησης και (ανα)διαμόρφωσης του κόσμου.

Διαβάζοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντιδράσεις του τύπου «τι δουλειά είχε να πάει εκεί, γιατί δεν έμενε Αθήνα» κ.λπ., βλέπουμε το κοινωνικό αποτύπωμα της κρίσης. Αφήνοντας τα νομικά και εστιάζοντας στο ανθρώπινο στοιχείο, ο κ. Βαρουφάκης όλο κι όλο πήγε στη Βουλή και επέστρεψε στο σπίτι του. Δεν πήγε στην Αίγινα για τουρισμό.

Αν σε νομικό επίπεδο έχουμε μεταβεί εκόντες άκοντες στο «εν αμφιβολία υπέρ του περιορισμού», αυτό ας είναι προσωρινό. Κυρίως όμως ας μην ψυχοεκπαιδευτούμε σε αυτή τη λογική, που ανατρέπει βασικές αρχές οργάνωσης της κοινωνικής ζωής.

*Δικηγόρος - Μ.Δ.Ε. Δημοσίου Δικαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο σεξισμός ως θεραπαινίδα της πολιτικής
Οι γυναίκες πολιτικοί, υπουργοί και βουλεύτριες, υφίστανται πλέον συστηματικά τις επιθέσεις ενός κοινοβουλευτικού σεξισμού, διάχυτου όσο και ανεξέλεγκτου. Μόνο που, προσώρας, οι περισσότερες δεν μοιάζουν...
Ο σεξισμός ως θεραπαινίδα της πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνταγματικές αλλαγές, με αναθεώρηση
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν αποτελεί έναν μαγικό μηχανισμό διόρθωσης όλων των κακώς κειμένων. Η μεταρρύθμιση του Συντάγματος δεν θα μπορούσε να επιλύσει ως διά μαγείας παθογένειες όπως το πελατειακό κράτος...
Συνταγματικές αλλαγές, με αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
H Εκθεση Πισσαρίδη «λαγός» του 5ου Μνημονίου
Άρθρο του Γιάνη Βαρουφάκη. Το κύριο πρόβλημα με την Εκθεση δεν είναι ούτε ότι στερείται αντικειμενικότητας ούτε ότι υποκινείται από «νεοφιλελεύθερες» δοξασίες, όπως κατηγορείται από κύκλους του ΣΥΡΙΖΑ. Το...
H Εκθεση Πισσαρίδη «λαγός» του 5ου Μνημονίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το φιάσκο της εξωτερικής πολιτικής των μνημονιακών κυβερνήσεων
Το εγχείρημα των κυβερνήσεων Τσίπρα - Μητσοτάκη να απομονώσουν την Τουρκία μέσω στρατηγικών συμμαχιών με Ισραήλ, ΗΠΑ, δικτατορικού καθεστώτος της Αιγύπτου, Exxon-Mobil και Total εξελίχθηκε σε φιάσκο.
Το φιάσκο της εξωτερικής πολιτικής των μνημονιακών κυβερνήσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αποχωρήσεις από το ΜέΡΑ25
Πρώην στελέχη και υποψήφιοι βουλευτές καταγγέλλουν πως στο κόμμα κυριαρχούν ο ναρκισσισμός του γραμματέα, η αδιαφάνεια και η οικογενειοκρατία ● «Καλώς έφυγαν. Ωρα τους καλή» η απάντηση του ΜέΡΑ25.
Αποχωρήσεις από το ΜέΡΑ25
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ακυρότητα και επανάληψη της ψηφοφορίας
Κατά τον Κανονισμό της Βουλής, η ψηφοφορία για θέματα ποινικής ευθύνης υπουργών είναι μυστική (άρθρο 155 παρ. 8). Ο βουλευτής προσέρχεται στην ψηφοδόχο (κάλπη) και ρίχνει το ψηφοδέλτιο της προτίμησής του...
Ακυρότητα και επανάληψη της ψηφοφορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας