Μια παλιά Μερσεντές είναι σταθμευμένη στην παραλία της Μουχαμαντία στο Μαρόκο. Στο πίσω κάθισμα είναι ένα ζευγάρι αξιοσέβαστοι εξηντάρηδες, στελέχη και οι δύο στον ιδεολογικό βραχίονα (Κίνημα Ενότητας και Μεταρρύθμισης) του μετριοπαθούς ισλαμικού κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, που κυβερνά. Η χήρα Φάτιμα Νετζάρ, 62 χρόνων, και ο παντρεμένος Μουλάι Ομάρ Μπενχαμάντ, διδάκτορας ισλαμικών σπουδών, 63 χρόνων, βρίσκονται σε οργασμό.
Είναι Αύγουστος του 2016. Ξαφνικά, η παραλία γεμίζει αστυνομικούς. Τους συλλαμβάνουν «επ’ αυτοφώρω να μοιχεύονται». Και γίνεται χαμός. Βιώνουν στο πετσί τους την αυθαιρεσία και τον εξευτελισμό που καραδοκεί για όλους τους πολίτες του Μαρόκου σχετικά με την ερωτική τους ζωή. Στον Τύπο διαρρέουν ζουμερές λεπτομέρειες από τα ευρήματα της αστυνομίας· το συντηρητικό στρατόπεδο, μέσω ενός «Φόρουμ» για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ψελλίζει κάτι σχετικό με την κακή εφαρμογή των νόμων· και η κοινή γνώμη στιγματίζει την υποκρισία του ζευγαριού.
Η Νετζάρ, που εμφανίζεται πάντα με μαντίλα, είναι γνωστή για τα υπερσυντηρητικά της κηρύγματα, και ο Μπενχαμάντ για τη φάτουα που απαγόρευε την ανταλλαγή φράσεων αγάπης στο Facebook. Και οι δύο, πατώντας στον Ποινικό Κώδικα που ποινικοποιεί την εκτός γάμου συνουσία, πρωτοστατούσαν με έναν λόγο τιμωρητικό στην καλλιέργεια του μισογυνισμού, του ρατσισμού εναντίον των ομοφυλόφιλων και του νοσηρού πουριτανισμού που όχι μόνο ευνουχίζει τα σώματα και τα μυαλά των ανθρώπων, αλλά ασκεί και κοινωνικό έλεγχο. Ομως μετά από αυτό το επεισόδιο, έγιναν παρά τη θέλησή τους τα λάβαρα της «σεξουαλικής μιζέριας».
Αυτός ακριβώς ο όρος, που παραπέμπει στη διαμάχη γύρω από την αποποινικοποίηση του σεξ στον αραβομουσουλμανικό κόσμο, οδηγεί το αφηγηματικό νήμα της Λεϊλά Σλιμανί στο Σεξ και Ψέματα. Η σεξουαλική ζωή στο Μαρόκο (εκδ. νήσος, μετάφραση και ευρετήριο πραγματολογικών αναφορών: Κική Καψαμπέλη). Πρόκειται για μια μαχητική συλλογή φεμινιστικής πνοής με δεκαέξι φωνές διαμαρτυρίας, η οποία έχει ταράξει τα νερά στο Μαρόκο και έχει προκαλέσει πολεμική στη Γαλλία, όπου κατοικεί η συγγραφέας που το 2016 απέσπασε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο Γκονκούρ, για το μυθιστόρημά της Chanson douce (Νανούρισμα).
Το επεισόδιο «Νετζάρ, Μπενχαμάντ» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την καθημερινότητα στο Μαρόκο μετά το 2011 (και το ξέσπασμα των κινημάτων της Αραβικής Ανοιξης). Η Σλιμανί το σταχυολογεί προκειμένου να τεκμηριώσει τις μαρτυρίες σεξουαλικής καταπίεσης, στέρησης, οδύνης και αποξένωσης, που συγκέντρωσε στο βιβλίο της.
Και παραθέτει άλλα, εξίσου εύγλωττα και σκληρά επεισόδια που πλήττουν κυρίως τις γυναίκες, τους νέους και τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα στο Μαρόκο, όπως: οι ξυλοδαρμοί και οι βιασμοί, η αιμομιξία, οι αυτοκτονίες ανηλίκων, τα λιντσαρίσματα ομοφυλόφιλων στη μέση του δρόμου, οι εξευτελισμοί και η περιθωριοποίηση όσων υπερασπίζονται τη σεξουαλική ελευθερία, οι «δίκες της μίνι φούστας» για προσβολή της δημοσίας αιδούς, η λογοκρισία ταινιών για τη σεξουαλική καταπίεση και, παράλληλα, η κατανάλωση της διαδικτυακής πορνογραφίας ή οι μπίζνες των παρθενορραφών κ.ο.κ. Η «σεξουαλική μιζέρια» είναι εκείνη που εκβάλλει στην αρσενική επιθετικότητα και στη σεξουαλική βία, σημειώνει ο 70χρονος καθηγητής Αμπντελσαμάντ Ντιαλμί, εισηγητής του όρου, κοινωνιολόγος της σεξουαλικότητας, του φύλου, και της θρησκείας, ο οποίος καταθέτει εδώ τη μαρτυρία της περιθωριοποίησής του.
Τον ίδιο όρο, «σεξουαλική μιζέρια», χρησιμοποίησε σε άρθρο για τον αραβικό κόσμο στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» (Φεβρ. 2016) ο, επίσης βραβευμένος (Γκονκούρ 2015) Αλγερινός συγγραφέας Καμέλ Νταούντ, εισπράττοντας από Γάλλους διανοούμενους τον ψόγο ότι διασπείρει «οριενταλιστικά κλισέ».
Η Σλιμανί δεν έγραψε ούτε κοινωνιολογική μελέτη ούτε δοκίμιο, αλλά αναγνώρισε στις γυναίκες τη θέση τους ως υποκείμενα της Ιστορίας. Τις έβγαλε από την απομόνωση, τους έδωσε φωνή, πρόβαλε το δίκιο τους και φώτισε την πολιτική διάσταση της υπόθεσης που, όπως γράφει, δεν είναι ταυτοτική. Διότι τα δικαιώματα στη σεξουαλικότητα δεν είναι δικαιώματα δευτερεύοντα σε σχέση με τα δικαιώματα του ανθρώπου στην παιδεία ή στην υγεία, για τα οποία επίσης δίνονται μάχες σε πολλές χώρες του αραβικού κόσμου. «Θα έπρεπε να είναι εγγυημένα για όλους και αναπαλλοτρίωτα.
Μέσα από το δικαίωμα να διαθέτεις το σώμα σου όπως εσύ το εννοείς, με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, και να έχεις μια σεξουαλική ζωή ελεύθερη από καταναγκασμούς ή επιταγές (προγαμιαίας παρθενίας, αναπαραγωγής κ.ά.), διακυβεύονται τα πολιτικά σου δικαιώματα».
Αραβομουσουλμανική διανόηση, τόλμη και γκρίνιες
Το Σεξ και Ψέματα ξεχωρίζει διότι συνδυάζει τις σημερινές μαρτυρίες γυναικών από τα χαμηλά και τα μεσαία στρώματα της μαροκινής κοινωνίας, με τις παρεμβάσεις που εδώ και μισόν αιώνα κάνει η προοδευτική αραβομουσουλμανική διανόηση στα ευρύτερα ζητήματα της σεξουαλικότητας. Η συγγραφέας αναδεικνύει ένα εξαιρετικό σύνολο κοινωνιολόγων, ανθρωπολόγων, γιατρών, ακτιβιστών, στρατευμένων φεμινιστριών, ερευνητών δημοσιογράφων, καλλιτεχνών και συγγραφέων που όμως, όσο και αν έχουν ακουστεί στον δυτικό κόσμο, παραμένουν έξω από την κεντρική σκηνή, στο περιθώριο του κυρίαρχου λόγου.
Η ίδια η Σλιμανί ανήκει στην τάξη των προνομιούχων. Κόρη Μαροκινού τραπεζίτη και Αλσατής γιατρίνας, εγκαταστάθηκε στη Γαλλία το 1999, δοκιμάστηκε ως ηθοποιός, σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες, εργάστηκε ως δημοσιογράφος στο καταξιωμένο παναφρικανικό περιοδικό «Jeune Afrique» και στράφηκε στη λογοτεχνία τη στιγμή που ο μαχητικός γυναικείος λόγος έπαιρνε τα πάνω του. Εκεί όμως, έδειξε από την πρώτη στιγμή τις έκκεντρες επιλογές της. Κέρδισε το Γκονκούρ με ένα μυθιστόρημα που σπάει τη βιτρίνα της ιερής οικογένειας, ενώ το πρώτο της μυθιστόρημα (Στον κήπο του δράκου, 2014) είχε ως πρωταγωνίστρια μια νυμφομανή γυναίκα. Με αυτό έκανε περιοδεία στο Μαρόκο και χάρη σ’ αυτό γνώρισε τις γυναίκες που της εμπιστεύτηκαν τι έπαθαν, τι τόλμησαν, τι φοβήθηκαν.
Οι φωνές τους είναι συγκρατημένες, χωρίς συγκινησιακές κορόνες, αλλά αμφίθυμες, σημαδεμένες βαθιά από μια τρομερή πραγματικότητα που κι όταν ακόμα ξεφεύγει από τον νόμο, δεν ξεφεύγει από την ασφυκτική επιτήρηση της οικογένειας, της γειτονιάς, του σχολείου κ.ο.κ. Ισως κάποτε να ήταν έτσι και στον ευρωπαϊκό νότο. Ομως, γράφει η Σλιμανί, «στο Μαρόκο και σε πολλές άλλες μουσουλμανικές χώρες, η σεξουαλική μιζέρια έχει εξελιχθεί σε μαζικό κοινωνικό γεγονός με συνέπειες καθαρά πολιτικές», οι οποίες μάλιστα οξύνονται «με την εμφάνιση στον ορίζοντα του ριζοσπαστικού ισλαμισμού, με το κλείσιμο των ευρωπαϊκών συνόρων, με την άνοδο της ανεργίας στους νέους…».
Οταν λοιπόν η Λεϊλά Σλιμανί εισπράττει δυτικά πανεπιστημιακά πυρά είτε ως «ισλαμόφοβη» είτε ως «πουλημένη στη Δύση», απαντά ότι σήμερα στις φυλακές του βασιλιά Μοχάμεντ Στ΄ (κι ας είναι πιο διαλλακτικός από τον πατέρα του, Χασάν Β΄) «οι ομοφυλόφιλοι και οι μοιχαλίδες σαπίζουν με απολύτως πραγματικές ποινές».
