Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πονεμένη ιστορία του «Εμπρός»

Το σημερινό κτίριο του τυπογραφείου κατασκευάστηκε το 1933.

Βασίλης Μαθιουδάκης

Η πονεμένη ιστορία του «Εμπρός»

  • A-
  • A+

Βρέθηκε στο προσκήνιο λόγω της διακοπής ηλεκτροδότησης που απείλησε την πεντάχρονη εναλλακτική πορεία του. Επανήλθε όμως έτσι στην επιφάνεια ότι το διατηρητέο έχει περάσει από το 2011 στο ΤΑΙΠΕΔ για να πουληθεί. Στέγασε για πολλές δεκαετίες τα πιεστήρια της ομώνυμης εφημερίδας, της οποίας ο ιδιοκτήτης άλλαξε πολιτική «γραμμή» όταν διακόπηκε η χρηματοδότησή της από το τραπεζικό σύστημα.

Βασίλης Μαθιουδάκης

Η περιοχή Ψυρρή, που οριοθετείται από τις οδούς Ερμού, Αθηνάς, Ευριπίδου και Σαρρή, περιλαμβάνεται στα οκτώ πλατώματα, τις συνοικίες της οθωμανικής Αθήνας, στην οποία λόγω του γειτονικού Μεγάλου Παζαριού είχαν την κατοικία τους εύποροι έμποροι της εποχής.

Η προέλευση της ονομασίας της δεν είναι απολύτως εξακριβωμένη. Αποδίδεται από τους περισσότερους σε γαιοκτήμονα ονόματι Ψυρρή, για τον οποίο δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία.

Ο Γάλλος γιατρός Σπον, που επισκέφθηκε την Αθήνα το 1678, γράφει στο βιβλίο του «Ταξίδι σε Ιταλία, Δαλματία, Ελλάδα και Ανατολή» ότι το όνομα προέρχεται από την Ψυρίη, την αρχαία ονομασία του νησιού Ψαρά. Το όνομά της αναγράφεται με ένα ρ, ενώ ο Δ. Καμπούρογλου την αναφέρει ως «Ψειρί».

Ολοι οι μελετητές συμφωνούν ότι από την πλατεία της ξεκινούσε η παρέλαση του Καρνάβαλου και ήταν στενά συνδεδεμένη με την Αποκριά.

Λίγο μετά την ανακήρυξη της Αθήνας σε πρωτεύουσα του νεότερου ελληνικού κράτους και με βάση τις διαρροές για πιθανή χωροθέτηση των ανακτόρων στον Κεραμεικό, η περιοχή είδε τις μετοχές της να εκτινάσσονται στο άτυπο χρηματιστήριο της γης.

Ο πρώτος που έσπευσε να επωφεληθεί ήταν ο ηγεμόνας της Βλαχίας Ι. Καρατζάς, που έχτισε το αρχοντικό του στην οδό Σαρρή.

Σε αυτό έγινε ο γάμος της ωραιότατης κόρης του με τον γιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, γεγονός για το οποίο ο Γέρος του Μοριά είχε πει πως «έσμιξε η γούνα με την κάπα».

Η οικιστική «άνοιξη» κράτησε λίγο, καθώς τα σχέδια των Κλεάνθη-Σάουμπερτ οδηγήθηκαν στις καλένδες, μαζί με την πρότασή τους για δημιουργία τρίτης μεγάλης πλατείας στη συμβολή των οδών Ερμού και Πειραιώς.

Για μικρό διάστημα έγινε τόπος κατοικίας για αγωνιστές του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και δεν είναι τυχαίο ότι τα ονόματά τους έχουν δοθεί σε δρόμους γύρω από την πλατεία Ηρώων, όπως είναι η επίσημη ονομασία της πλατείας Ψυρρή.

Στέγασε και τους ξεριζωμένους της επαρχίας, αλλά γρήγορα πήρε την κάτω βόλτα και έγινε το στέκι περιθωριακών στοιχείων της πρωτεύουσας.

Οι πιο γνωστοί ήταν οι «Κουτσαβάκηδες», που αντιμετώπισε με επιτυχία το 1893 ο αστυνομικός διευθυντής Δ. Μπαϊρακτάρης.

Τα επόμενα χρόνια η περιοχή υποδέχθηκε μικρές βιοτεχνίες, που συνυπήρχαν με τις τυπικές αθηναϊκές κατοικίες με τους δύο ορόφους και τις εσωτερικές αυλές.

Στα τέλη του 1896 ένας δυναμικός εκδότης επέλεξε την οδό Ρήγα Παλαμήδη για να στήσει το πρώτο σύγχρονο τυπογραφείο της χώρας.

Για τον Μανιάτη Δημήτρη Καλαποθάκη (1862-1921) δεν ήταν η πρώτη φορά που ασχολούνταν με τον Τύπο. Ξεκίνησε το 1881 με τη σατιρική εβδομαδιαία έκδοση «Σατανάς» και τα βραχύβια «Αβδηρα».

Τέσσερα χρόνια αργότερα εξέδωσε την αμιγώς πολιτική «Σημαία», η οποία από το 1896 έγινε ημερήσια και απηχούσε τις απόψεις του Χαρίλαου Τρικούπη, χωρίς να έχει αξιόλογη κυκλοφορία.

Βασικός χρηματοδότης της ήταν ο τραπεζίτης και μετέπειτα πρωθυπουργός Στέφανος Σκουλούδης, ο οποίος όμως σύντομα έκλεισε τις στρόφιγγες του χρήματος.

➥«Η Σημαία αποθνήσκει», του διαμήνυσε ο Καλαποθάκης.

➦ «Αφήσατέ την να πεθάνει εν ειρήνη», ήταν η απάντηση του Σκουλούδη.

➥ «Ευαρεστηθείτε τουλάχιστον να αποστείλετε τα έξοδα ταφής», επέμεινε ο εκδότης. 

➦ Αλλά ο πολιτικός έκλεισε το θέμα: «Επιθυμώ να παραμείνει άταφος»!

Στα τέλη του 1896, μετά την ήττα του Χ. Τρικούπη και την αποχώρησή του από την πολιτική σκηνή, ο Καλαποθάκης εκδίδει το «Εμπρός».

Ηταν ο πρώτος που καθιέρωσε το χρονογράφημα και τις σελίδες πολιτισμού, εξασφαλίζοντας τις πιο σπουδαίες πένες της εποχής, ανάμεσά τους οι Ιωάννης Κονδυλάκης, Εμμανουήλ Ροΐδης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Γρηγόριος Ξενόπουλος.

Αποτελεί το πιο σημαντικό δημοσιογραφικό του εγχείρημα, αφού επί 25 χρόνια παρέμεινε στις πρώτες θέσεις, με κυκλοφορία που έφτανε τα 20.000 φύλλα.

Αλλαξε πολλές φορές πολιτική γραμμή και πλήρωσε ακριβά μια γκάφα που αφορούσε τον Μακεδονικό Αγώνα. Ανέστειλε την έκδοσή της λίγο πριν από την κήρυξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και επανεκδόθηκε το 1945, για να κλείσει οριστικά το 1953.

Το σημερινό κτίριο του τυπογραφείου κατασκευάστηκε το 1933 και χαρακτηρίζεται από τις λιτές γραμμές που κυριαρχούσαν στην αρχιτεκτονική κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου.

Της ίδιας εποχής είναι και η εμβληματική επιγραφή «Εμπρός», που δεσπόζει στην ταράτσα του. Τον Ιούλιο του 1989, με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού, κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο γιατί αποτελεί σταθμό της πνευματικής ζωής της χώρας και συνδέεται με την ιστορία της δημοσιογραφίας.

Ο χαρακτηρισμός περιλαμβάνει και τα μηχανήματα, τα οποία ορίζεται ότι πρέπει να παραμείνουν στη θέση τους, in situ.

Από εδώ ξεκινά μια «πονεμένη» ιστορία, καθώς τα ίχνη των ιστορικών μηχανημάτων έχουν χαθεί.

Το 1988 το ακίνητο πέρασε στην τότε Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (ΚΕΔ), η οποία το 1992 παρέδωσε με πρωτόκολλο τον εξοπλισμό στον Δήμο Αθηναίων, για να γίνουν εργασίες αναστήλωσης στο κτίριο.

Λίγα χρόνια αργότερα η τεχνική υπηρεσία της ΚΕΔ ζήτησε την επιστροφή τους, αλλά ο Δήμος Αθηναίων δεν απάντησε ποτέ στο έγγραφο!

Η... εξαφάνιση του εξοπλισμού ήταν το βασικό επιχείρημα που υποβλήθηκε το 2012 στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων για να στηρίξει τον αποχαρακτηρισμό του τυπογραφείου, το οποίο είχε ήδη περιέλθει στο ΤΑΙΠΕΔ με σκοπό να πουληθεί.

Οι αρμόδιοι εκτιμούσαν προφανώς ότι η κατεδάφισή του θα έκανε το ακίνητο πιο ενδιαφέρον για τους «επενδυτές»!

1. Θεατρική αίθουσα

Το 1988 ο χώρος μισθώθηκε από το Δημόσιο στον θεατρικό οργανισμό «Μορφές», που ίδρυσε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Τάσος Μπαντής. Η δημιουργική πορεία της ομάδας, που αργότερα πήρε την ονομασία «Εμπρός», ανακόπηκε το 2007, λόγω του πρόωρου θανάτου του ιδρυτή της.

2. Αυτοδιαχείριση

Το κτίριο έμεινε κλειστό για μια πενταετία και ζωντάνεψε το 2011 χάρη σε μια πρωτοβουλία καλλιτεχνών από το θέατρο, τη μουσική και τις εικαστικές τέχνες. Μέσα από ένα αυτοδιαχειριζόμενο μοντέλο λειτουργίας, παρουσιάζει πρωτοποριακές πολιτιστικές και κοινωνικές δράσεις.

3. Η κόντρα με το ΤΑΙΠΕΔ

Η διοίκηση του ΤΑΙΠΕΔ από την αρχή αντιμετώπισε εχθρικά τις δημιουργικές προσπάθειες των καλλιτεχνών και των συλλογικοτήτων που τους στηρίζουν. Στις 30 Οκτωβρίου 2013, η απόπειρα αστυνομικών δυνάμεων να σφραγίσουν τον χώρο έφερε τη σύλληψη δύο ηθοποιών. Η δίκη τους εκκρεμεί και μετά από πολλές αναβολές έχει οριστεί για τον Σεπτέμβριο. Πριν από μερικές ημέρες, συνεργείο της ΔΕΗ επιχείρησε να κόψει την παροχή ρεύματος, αλλά μετά τη γενική κατακραυγή η σημερινή διοίκηση του Ταμείου παρενέβη και αποκαταστάθηκε η ρευματοδότηση. Μνημεία όπως το «Εμπρός» δεν είναι ιδιωτική περιουσία και δεν πωλούνται, διαμηνύει προς κάθε κατεύθυνση η Ανοιχτή Συνέλευση του Ελεύθερου Aυτοδιαχειριζόμενου Θεάτρου, που συνεχίζει τις πρωτοποριακές δράσεις της (www.embros.gr).

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ομηροι ενός «εμφυλίου»
Διατηρητέες ως προς τη χρήση τους κηρύχθηκαν οι δύο εμβληματικές κινηματογραφικές αίθουσες «Αττικόν» και «Απόλλων» στην οδό Σταδίου, οι οποίες όμως παραμένουν κλειστές λόγω του «εμφύλιου» ανάμεσα σε δύο...
Ομηροι ενός «εμφυλίου»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι των φιλοσόφων
Το στενόμακρο οικόπεδο στην οδό Κυδαθηναίων πουλήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 σε πλειστηριασμό που είχε κάνει τράπεζα, στην οποία είχε περιέλθει λόγω «κόκκινου» δανείου. Αγοραστής ήταν ο ακαδημαϊκός...
Το σπίτι των φιλοσόφων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Κάθε όροφος και άλλη εικόνα
Το Μέγαρο Ρέντη είναι η... σφήνα του σπουδαίου αρχιτέκτονα Βασιλείου Τσαγρή, καθώς αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις στα αρχοντικά τα οποία κοσμούν τη Β. Σοφίας, τη λεωφόρο που σχεδόν μονοπωλούσε ο...
Κάθε όροφος και άλλη εικόνα
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
Ο πύργος των Αθηνών αποτελείται από δύο ανισοϋψή κτίρια και κοινά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με κλειστή «γέφυρα». Τα σχέδια ανατέθηκαν στον νεαρό αλλά ανερχόμενο αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα.
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το πανάκριβο εξοχικό
Ο πεζόδρομος και η γειτονική εκκλησία της Αγίας Ζώνης είναι μια μικρή «ανάσα» στην πιο πυκνοδομημένη περιοχή της Αθήνας, όπου η αντιπαροχή από τα...
Το πανάκριβο εξοχικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στη ρούγα του «Γέρου»
Ως το 1833, χρονιά ανακήρυξης της Αθήνας σε πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, η περιοχή γύρω από τον άγιο Γεώργιο Καρύτση ήταν... αδόμητη....
Στη ρούγα του «Γέρου»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας