Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στη Δραπετσώνα έχουμε ζωή

Πριν από χρόνια η Δραπετσώνα και οι γύρω περιοχές έβλεπαν από μακριά τη θάλασσα. Σήμερα η πρόσβαση έχει αποκατασταθεί και συνοδεύτηκε από υποδομές για αναψυχή και αθλητισμό.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στη Δραπετσώνα έχουμε ζωή

  • A-
  • A+
Εδώ και έναν χρόνο, από στόμα σε στόμα, αποτελεί το hotspot για όσους θέλουν να απολαύσουν μια βόλτα δίπλα στη θάλασσα, να αθληθούν και να παρακολουθήσουν ποιοτικές εκδηλώσεις. Το πρώτο βήμα έγινε το 2015, όταν ένα μέρος της παράκτιας ζώνης μεταβιβάστηκε στον Δήμο Κερατσινίου-Δραπετσώνας. Τον περασμένο μήνα δρομολογήθηκε η πιο καθοριστική παρέμβαση, με την απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Αττικής για την απαλλοτρίωση των 204 στρεμμάτων στα Λιπάσματα, που θα μεταμορφωθούν σε όαση πρασίνου και αναψυχής. Στη δεκαετία του 1960, τα φουγάρα και άλλες εγκαταστάσεις της βιομηχανικής μονάδας οδήγησαν τον Τάσο Λειβαδίτη να γράψει το πασίγνωστο «Πάρ' το στεφάνι μας, πάρ' το γεράνι μας...». Μερικές δεκαετίες μετά, ας μας επιτραπεί να «πειράξουμε» τους στίχους του ποιητή και να σιγοτραγουδήσουμε «Στη Δραπετσώνα έχουμε ζωή...».

Το καλοκαίρι του 2018, χάρη στους πολύχρονους αγώνες και τις παρεμβάσεις του δήμου, οι πολίτες της Δραπετσώνας και των γύρω περιοχών γνώρισαν για πρώτη φορά από κοντά τη Λιμενοβιομηχανική Ζώνη Δραπετσώνας, σπάζοντας το... εμπάργκο που βίωναν πάνω από έναν αιώνα.

Η πόλη, που έγινε συνώνυμο της εργατιάς και της προσφυγιάς, είχε αποκτήσει την πρόσβαση στη θάλασσα που της είχαν στερήσει στο όνομα των επενδύσεων.

Πρόκειται για έκταση 618,4 στρεμμάτων, με ακτογραμμή τριών χιλιομέτρων, η οποία ξεκινά από την είσοδο του Προλιμένα Πειραιά και φτάνει ώς το Ακροκέραμο. Ακουμπά σε πυκνοδομημένες γειτονιές, όπως τα Λιπάσματα και το Τσιμεντάδικο στη Δραπετσώνα, καθώς και τη Χαραυγή στο Κερατσίνι. Το 34% ανήκει στο Δημόσιο και το υπόλοιπο σε ιδιώτες.

Το μισό του μήκους της αποκλεισμένης παραλίας και το 53% της συνολικής επιφάνειας αντιπροσωπεύει το μεγάλο ακίνητο που είναι τα γνωστά Λιπάσματα, περιοχή που πήρε το όνομα της άλλοτε κραταιάς αλλά και ρυπογόνου βιομηχανίας, η οποία έχει πάψει να λειτουργεί από το 1999.

Από τότε είχαν δει το φως της δημοσιότητας διάφορα «επενδυτικά» σχέδια. Το 2002 η κυβέρνηση είχε υιοθετήσει πρόταση για να μετατραπεί το ακίνητο σε Σίτι του Πειραιά, κατά τα πρότυπα του διεθνούς ναυτιλιακού κέντρου του Λονδίνου στο οποίο κυριαρχούν οι Ελληνες εφοπλιστές. Γρήγορα ο «πήχης» κατέβηκε και μετά το 2004 το νέο επενδυτικό σενάριο προέβλεπε τη λειτουργία πίστας αυτοκινήτων για τη Formula 1.

Πυρήνας όλων αυτών των σχεδίων ήταν το ακίνητο των Λιπασμάτων, με έκταση 241,7 στρέμματα, που αναπτύσσεται από την προβλήτα Κράκαρη ώς την περιφερειακή ΟΛΠ. Περίπου 40 στρέμματα ανήκουν στον δήμο και άλλα 47 στον ιδωτικοποιημένο Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς (ΟΛΠ). Το υπόλοιπο μέρος του, που είναι και το μεγαλύτερο, είχε περιέλθει στην Εθνική Τράπεζα μέσω «κόκκινων» δανείων της πτωχευμένης επιχείρησης.

Ως το 2003, με κανόνες real estate, η τράπεζα είχε προλάβει να κατεδαφίσει 109 κτίρια εξαφανίζοντας πολύτιμα στοιχεία της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Διασώθηκαν μόνον τέσσερα: το Υαλουργείο, ο Ηλεκτρικός Σταθμός, το Ινστιτούτο Κανελλόπουλου και ένα διώροφο από τον Εργατικό Οικισμό των Λιπασμάτων.

Επέζησαν ακόμη η χαρακτηριστική καμινάδα, καθώς και τα οκτώ δίδυμα σιλό όπου γινόταν η αποθήκευση των πρώτων υλών.

Η μεγάλη ανατροπή ξεκίνησε το 2015, όταν με νομοθετική ρύθμιση εξαιρέθηκαν 84 στρέμματα και η παράκτια ζώνη από τη σύμβαση για την ανάπτυξη του πρώτου λιμανιού της χώρας. Συνοδεύτηκε με απόφαση της Περιφέρειας για ενίσχυση του Δήμου Δραπετσώνας-Κερατσινίου, που αξιοποιήθηκε με υποδειγματικό τρόπο και οδήγησε σε χρόνο-ρεκόρ στη μεταμόρφωση του σκουπιδότοπου σε χώρο αναψυχής με ήπιες παρεμβάσεις.

Πριν από έναν χρόνο η περιοχή ανάπλασης αποκάλυψε το νέο της πρόσωπο και υποδέχθηκε πάνω από 100.000 επισκέπτες. Η Δραπετσώνα απέκτησε επιτέλους την πρόσβαση στη θάλασσα που της είχαν στερήσει για δεκαετίες...

Το πιο καθοριστικό βήμα έγινε σε πρόσφατη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου που δρομολόγησε τις διαδικασίες για την απαλλοτρίωση των 204 στρεμμάτων μαζί με τα διασωθέντα κτίρια, ώστε να δημιουργηθεί η μεγαλύτερη όαση πρασίνου και πολιτισμού στις «ξεχασμένες» δυτικές περιοχές του λεκανοπεδίου, με υποδομές παιδείας και υγείας που λείπουν από τον δήμο.

Ακολούθησε απόφαση που φέρει την υπογραφή της Ρένας Δούρου, με την οποία ορίζονται ορκωτοί εκτιμητές που θα προσδιορίσουν την αξία του ακινήτου και παράλληλα θα εξετάσουν πιθανές λύσεις, όπως ανταλλαγή με ιδιοκτησίες του Δημοσίου σε άλλες περιοχές.

Ηταν μια καθοριστική εξέλιξη που χαιρέτισαν με κοινή δήλωσή τους ο αντιπεριφερειάρχης Πειραιά Γιώργος Γαβρίλης και ο δήμαρχος Χρήστος Βρεττάκος, οι οποίοι πιστώνονται τις πολύχρονες πρωτοβουλίες για τη διάσωση των Λιπασμάτων.

Τονίζουν ότι πρόκειται για «ιστορική απόφαση που ικανοποιεί ένα διαχρονικό αίτημα, για το οποίο δόθηκαν πολλές, σημαντικές και κρίσιμες μάχες, με τη συμμετοχή των πολιτών, των φορέων και των συλλογικοτήτων», ανατρέχουν στις πολύχρονες κινητοποιήσεις και καταλήγουν: «Αποδεικνύεται ότι οι αγώνες που δίνονται με σχέδιο και συνέχεια μπορούν να δικαιώνονται. Είναι μια στιγμή χαράς και δικαίωσης αγώνων και προσδοκιών δεκαετιών».

Οι δύο βασικοί φορείς υλοποίησης της ανάπλασης είχαν φροντίσει να αξιοποιήσουν τον χρόνο και έχουν ολοκληρώσει ήδη τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την αξιοποίηση του αδόμητου χώρου και κυρίως των «κουφαριών» που έχουν απομείνει, με σεβασμό στην αρχιτεκτονική τους αξία και γνώμονα τις ανάγκες των κατοίκων.

Η μελέτη της Ηούς Καρύδη, που κέρδισε το πρώτο βραβείο, στην ουσία συνεχίζει στον δρόμο που είχε χαράξει το 1999 η πρόταση του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου και εναρμονίζεται με τις προβλέψεις του Ρυθμιστικού Σχεδίου για το ηπειρωτικό κομμάτι της Αττικής.

Το master plan, που υποβλήθηκε στον διαγωνισμό, καλύπτει τα 288,7 στρέμματα που θα περιέλθουν στον δήμο μετά την απαλλοτρίωση του ακινήτου της τράπεζας. Από αυτά, τα 211 στρέμματα θα παραμείνουν αδόμητα και θα διαμορφωθούν κοινόχρηστοι χώροι, άλλα 28,1 στρέμματα θα καλύψει το δίκτυο πεζόδρομων και ποδηλατόδρομων, ενώ για υπαίθριους αθλητικούς χώρους θα διατεθούν περίπου πέντε στρέμματα.

Η ήδη δομημένη επιφάνεια που διασώθηκε από τις κατεδαφίσεις αντιπροσωπεύει 34,7 στρέμματα και πρόκειται κυρίως για κτίρια με ιδιαίτερη αξία για τη βιομηχανική αρχιτεκτονική.

Πυρήνας της κτιριακής παρέμβασης είναι τα 7.200 τετραγωνικά του Υαλουργείου με τον διασωζόμενο κλίβανο, όπου θα στεγαστούν το Μουσείο Ιστορίας της Ελληνικής Βιομηχανίας, η βιβλιοθήκη και το αναγνωστήριο. Εκθεσιακός χώρος και Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού θα διαμορφωθούν στα 2.200 τετραγωνικά του Ηλεκτρικού Σταθμού, ενώ στο «κουφάρι» της Μονάδας Αμμωνίας έχει χωροθετηθεί ένα σύγχρονο κέντρο ναυτικού αθλητισμού. Θα κατασκευαστεί επίσης κέντρο θαλασσοθεραπείας, με συνολική επιφάνεια 8.300 τετραγωνικά.

Στη Λιμενοβιομηχανική Ζώνη Δραπετσώνας υπάρχουν άλλες τρεις ιδιωτικές ιδιοκτησίες, από τις οποίες οι δύο ανήκουν σε εταιρεία πετρελαιοειδών (38 και 33,7 στρέμματα), ενώ η μεγαλύτερη σε επιχείρηση τσιμέντου (94 στρέμματα).

Η ιστορία του εργοστασίου: Από την άνοδο στην πτώση

Το επιχειρηματικό «ταξίδι» της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (ΑΕΕΧΠΑ) ξεκίνησε τον Μάιο του 1909 και τερματίστηκε άδοξα το φθινόπωρο του 1999. Τα γνωστά Λιπάσματα της Δραπετσώνας ήταν μια πρωτοβουλία επιχειρηματιών και τραπεζιτών, με εκπρόσωπο τον Νικόλαο Κανελλόπουλο, που διαπίστωσαν την έλλειψη ελληνικής παραγωγής στον τομέα των χημικών προϊόντων, ο οποίος στις αρχές του 20ού αιώνα γνώριζε μεγάλη ανάπτυξη στο εξωτερικό. Τα τεχνητά λιπάσματα ήταν άλλωστε το ζητούμενο για την αναπτυσσόμενη γεωργική παραγωγή στην Ελλάδα.

Η επιλογή του Πειραιά δεν ήταν τυχαία. Το λιμάνι του, μετά από πολύχρονη «κόντρα» με την Ερμούπολη της Σύρου, είχε πάρει τα πρωτεία στον ελληνικό χώρο χάρη σε δύο μεγάλα έργα: τη διάνοιξη του Ισθμού (1893) και την κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου (1869-1904). Στην απογραφή του 1907 ο πληθυσμός του είχε ήδη ξεπεράσει τις 73 χιλιάδες και διπλασιάστηκε μέσα στη δεκαετία που ακολούθησε, για να αγγίξει τις 225 χιλιάδες το 1928, λόγω και της εγκατάστασης των προσφύγων από τη Μικρά Ασία.

Στην ευρύτερη περιοχή λειτουργούσαν εκατοντάδες επιχειρήσεις, αλλά τα Λιπάσματα έκαναν τη διαφορά. Οι πρώτες εγκαταστάσεις, με βάση τα στοιχεία από την παλιότερη έκδοση του Πολυτεχνείου και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών για τη Βιομηχανική Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, δημιουργήθηκαν σε ένα μικρό οικόπεδο που με μεταγενέστερες αγορές έφτασε τα 250 στρέμματα.

Η πρώτη μονάδα, που έχει κατεδαφιστεί από το 1971, ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1910 και στέγασε τις εγκαταστάσεις παραγωγής θειικού οξέος. Πέντε χρόνια αργότερα λειτούργησε το εμβληματικό Υαλουργείο και το 1938, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Ν. Κανελλόπουλου, εγκαινιάστηκε το Ινστιτούτο Γεωργίας και Χημείας, που φέρει το όνομα του ιδρυτή του βιομηχανικού συγκροτήματος.

Η επιχείρηση ξεκίνησε με 200 εργαζόμενους, που κατοικούσαν στις γύρω φτωχογειτονιές, για να φτάσει στη δεκαετία του 1950 να απασχολεί πάνω από 4.000 άτομα. Από το 1913 είχε αρχίσει να εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα ο θεσμός των εργατικών κατοικιών, με τη διαμόρφωση μιας ιδιωτικής γειτονιάς που κάλυπτε τη στέγαση και τις υπόλοιπες ανάγκες των εργαζομένων στα Λιπάσματα. Διέθετε συνολικά τέσσερα μπλοκ διώροφων πολυκατοικιών. Το γκρέμισμά τους ξεκίνησε το 1960 και ολοκληρώθηκε σε μια δεκαετία, αφήνοντας αλώβητο μόνον ένα κτίριο.

Η Κατοχή και κυρίως οι μεγάλες καταστροφές που προκάλεσαν στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά οι Γερμανοί κατά την αποχώρησή τους είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία των Λιπασμάτων. Το 1949, χάρη και στην αμερικανική «βοήθεια», πέρασαν στην ιδιοκτησία του ομίλου Μποδοσάκη και μετά τον θάνατό του στο ομώνυμο ίδρυμα. Η καθοδική πορεία της επιχείρησης είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1970 και το 1992, λόγω χρεών, πέρασε στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας για να βάλει οριστικά «λουκέτο» επτά χρόνια αργότερα.

21 χρόνια αγώνες με αίσιο τέλος

Του Νίκου Μπελαβίλα*

Δεν ήταν εύκολο. Από το 1998! Μετρήστε πόσα χρόνια έχουν περάσει. Τα Λιπάσματα, city του Πειραιά με ουρανοξύστες σαν το Λονδίνο· τα Λιπάσματα, πίστα της Formula 1 σαν την Κωνσταντινούπολη· τα Λιπάσματα, τεράστιος σταθμός κρουαζιέρας σαν τη Μαγιόρκα.

Τρεις παρέες, τρεις συλλογικότητες, μία από τον Πειραιά και δύο από τη Δραπετσώνα. Και οι τρεις, της Αριστεράς. Οι δύο δραπετσωνίτικες επιτροπές για την Ανάπλαση των Λιπασμάτων και για το Ενιαίο Αλσος και το Λιμάνι της Αγωνίας κράτησαν ζωντανό το όνειρο: τα Λιπάσματα πάρκο για όλους, δίπλα στη θάλασσα.

Προχθές, αγναντεύοντας το ηλιοβασίλεμα του Σαρωνικού –περπατώντας ανάμεσα σε χιλιάδες επισκέπτες που έκαναν βόλτα πηγαίνοντας στη συναυλία– σκεπτόμουν ότι άξιζε. Δεν πίστευα ότι θα προλαβαίναμε να το δούμε. Το πάρκο δίπλα στη θάλασσα, δίπλα στα ερείπια του Υαλουργείου, του Ηλεκτρικού Σταθμού, του Υδατόπυργου, του Ινστιτούτου «Νικόλαος Κανελλόπουλος». Αξιζε. Φτάσαμε το καλοκαίρι του 2015 και έγινε το πρώτο βήμα για το όνειρο. Δεν έχει σημασία ποιοι το πέτυχαν. Το έχει γράψει πια η Ιστορία. Τι, ποιοι, πώς από το 1998 ώς το 2019. Οι δυτικές συνοικίες του Πειραιά έχουν έναν μεγάλο ελεύθερο, σύντομα πράσινο χώρο για όλο τον κόσμο. Ας μη γυρίσουμε πίσω. Το έχουμε ήδη καταφέρει.

* αναπλ. καθηγητή του Πολυτεχνείου

▶ Ευχαριστούμε τον Δήμο Δραπετσώνας-Κερατσινίου για την παραχώρηση των φωτογραφιών

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η τέχνη... στο ρετιρέ
Από τις αρχές Νοεμβρίου η οδός Κριεζώτου πλημμύρισε από... χρώματα. Ο «δράστης» δεν είναι άλλος από το Πωλητήριο του παραρτήματος του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο λειτουργεί στον μικρό δρόμο που ενώνει την...
Η τέχνη... στο ρετιρέ
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Γηροκομείο Αθηνών
Το Γηροκομείο είναι γνωστό τοπόσημο της πρωτεύουσας, αλλά παραμένει άγνωστη η πορεία του ιδρύματος το οποίο διαχειρίζεται την πέτρινη «πολιτεία» που αναπτύσσεται πίσω από τα κάγκελα.
Γηροκομείο Αθηνών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική
Ο επιβλητικός όγκος του μεγάρου στη νότια απόληξη της οδού Εθνικής Αμύνης είχε προκαλέσει από την αρχή αντιδράσεις γιατί επισκιάζει τον παρακείμενο Λευκό Πύργο, το πιο αναγνωρίσιμο τοπόσημο της Θεσσαλονίκης.
Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Tο άγνωστο παράρτημα της Βιβλιοθήκης της Βουλής
Το Καπνεργοστάσιο είναι εδώ και μια δεκαετία η άγνωστη κιβωτός της κοινοβουλευτικής πορείας της χώρας. Βρίσκεται στη συνοικία της Κολοκυνθούς και η επιλογή του για να στεγάσει ένα μέρος των δραστηριοτήτων της...
Tο άγνωστο παράρτημα της Βιβλιοθήκης της Βουλής
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με «αρχιτέκτονα» τον Βενιζέλο η στέγη των Τούρκων στην Αθήνα
Το διατηρητέο νεοκλασικό στην πιο προνομιούχα περιοχή της πρωτεύουσας, λίγα μέτρα από την Προεδρία της Δημοκρατίας και την έδρα της κυβέρνησης, αποκτήθηκε από το τουρκικό Δημόσιο το 1930. Λίγα χρόνια μετά τη...
Με «αρχιτέκτονα» τον Βενιζέλο η στέγη των Τούρκων στην Αθήνα
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συνύπαρξη παλιού και νέου
Το μάτι του επισκέπτη, που αφήνει τη Β. Κωνσταντίνου και ανηφορίζει στον κεντρικό δρόμο για να μπει στο Παγκράτι, σίγουρα σταματά στο κτιριακό συγκρότημα στη διασταύρωση της Ερατοσθένους με την οδό Αγίου...
Συνύπαρξη παλιού και νέου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας