Ιδιαίτερα θεματικά μουσεία της Ελλάδας

Νοητές αποδράσεις σε τόπους και ανθρώπους

Για όσο χρονικό διάστημα διαρκέσει αυτός ο ιδιόμορφος εγκλεισμός λόγω πανδημίας, εμείς θα ταξιδεύουμε μαζί σας σε υπέροχους τόπους της Ελλάδας και θα εξερευνούμε, έστω και νοητά, περιοχές με μοναδικό φυσικό κάλλος που δυστυχώς απειλούνται από τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Μαζί, έστω και νοερά, αφήνοντας πίσω για λίγο τη μουντή πραγματικότητα των μουδιασμένων και έρημων πόλεων, θα αναζητούμε την αισιόδοξη πλευρά της ζωής στην αστείρευτη, πολυποίκιλη και ζωογόνα ελληνική φύση.

Θα επισκεπτόμαστε αρχαιολογικούς χώρους, φυσικά μνημεία και ξεχωριστά χωριά που διατηρούν την αρχιτεκτονική τους ταυτότητα, θα γνωρίζουμε ανθρώπους και θα αφουγκραζόμαστε τις ιστορίες τους. Γιατί οι ψυχές είναι πάντα ταξιδιάρες, δεν αντέχουν τις «φυλακές», δεν μπαίνουν σε καραντίνα!

Τα θεματικά μουσεία που παρουσιάζουμε αντικατοπτρίζουν το μεράκι και την αγάπη των ανθρώπων που τα δημιούργησαν και, καθώς ξεφεύγουν από τα καθιερωμένα, έχουν τον τρόπο τους να μας ταξιδεύουν στον παρελθόν, σε μια εποχή όπου τα μάτια της ψυχής έχουν ανάγκη περισσότερο από ποτέ να αποδράσουν σε άλλους χρόνους και τόπους…

Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, Τήνος

Ακολουθώντας τον βόρειο οδικό άξονα που ξεκινά από το λιμάνι της Τήνου και περνά από τους πανέμορφους παραδοσιακούς οικισμούς Καρδιανή και Ιστέρνια, θα καταλήξουμε στο μεσόγειο χωριό του Πύργου που θεωρείται το χωριό των μαρμαρογλυπτών. Εδώ το καλοκαίρι ο ταξιδιώτης έχει την ευκαιρία να περπατήσει στα φροντισμένα καλντερίμια και να ξαποστάσει στη μικρή δροσερή πλατεία. Στις λευκές, νησιώτικες γειτονιές λειτουργούν τα εργαστήρια αρκετών σύγχρονων μαρμαρογλυπτών. Αξίζει να επισκεφτείτε το σπίτι του γλύπτη Χαλεπά που λειτουργεί ως μουσείο και το Μουσείο Τηνιακών Καλλιτεχνών.

Λίγο έξω από τον οικισμό συναντάμε το νεότευκτο και εντυπωσιακό στην εμφάνιση κτίριο που στεγάζει το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας. Πρόκειται για ένα μοναδικό στο είδος του θεματικό μουσείο όπου μέσα από τα πλούσια εκθέματα και το οπτικοακουστικό υλικό ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με ένα τόσο γνωστό υλικό, με άπειρες χρήσεις στην ανθρώπινη καθημερινότητα και την καλλιτεχνική δημιουργία από τα πανάρχαια χρόνια.

Στις ευρύχωρες και φωτεινές αίθουσες του μουσείου ο ενδιαφερόμενος έχει την ευκαιρία να δει αυθεντικά μαρμάρινα αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αλλά και μικρά καλλιτεχνήματα που παλαιότερα ομόρφαιναν το ανθρώπινο περιβάλλον, όπως υπέρθυρα, οικόσημα, σκαλιστές κρήνες κ.ά.

Ενα σημαντικό μέρος του μουσείου είναι αφιερωμένο στην τεχνολογία εξόρυξης και επεξεργασίας του μάρμαρου από τα αρχαία χρόνια έως τις μέρες μας. Υπάρχουν ταξινομημένα διάφορα εργαλεία, ενώ ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό και τα σχέδια απεικονίζουν τις διάφορες τεχνικές εξόρυξης του μάρμαρου από τη γη. Ακόμη αναλύονται με ευφάνταστο τρόπο η κοινωνική και οικονομική πλευρά της χρήσης του πολύτιμου αυτού υλικού στην πορεία των αιώνων και η ιστορική διαδρομή και συμβολή των μαρμαρογλυπτών της Τήνου στην ανοικοδόμηση της Αθήνας.

Πραγματικά πρόκειται για ένα μουσείο από το οποίο ο επισκέπτης εξέρχεται με έντονη την αίσθηση της μάθησης. (Πληροφορίες στο τηλέφωνο 22830-31290)

Μουσείο Πειρατείας – Λαογραφίας Κώστα & Αγγέλας Μαυρίκη, Αλόννησος

Η αγάπη για το νησί στο οποίο γεννήθηκε και μεγάλωσε και οι αφηγήσεις και οι ιστορίες των παλιότερων για τα δύσκολα χρόνια που βίωσαν οι νησιώτες την εποχή που οι πειρατές διαφέντευαν το Αιγαίο γέννησαν στον Κώστα Μαυρίκη, επαγγελματία δύτη και ψαρά, αυτήν την ακόρεστη αγάπη για τα παλιά αντικείμενα. Ουσιαστικά ο Κώστας και η σύζυγός του, Αγγέλα, αφιέρωσαν τη ζωή τους στη συλλογή, καταγραφή και ταξινόμηση παλιών αντικειμένων που είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με την απλή παραδοσιακή ζωή των νησιωτών, αλλά και με την εξαιρετικά πολύπλοκη και αιματηρή σχέση των Σποράδων με την πειρατεία. Τα αντικείμενα που έβρισκαν στη θάλασσα, στους αγρούς, στα εγκαταλειμμένα αγροτόσπιτα των Σποράδων, γενικότερα του Αιγαίου, της Εύβοιας και του Πηλίου, αλλά και αυτά που αγόραζαν ή τους χάριζαν, τα στοίβαζαν σε αποθήκες, αχυρώνες και στάβλους.

Ωσπου κάποια στιγμή το 2001 με προσωπικές στερήσεις και τεράστιο αγώνα κατάφεραν να στήσουν στην άκρη του λιμανιού της Αλοννήσου το μοναδικό ιδιωτικό Μουσείο Λαογραφίας – Πειρατείας.

Εδώ σε ένα πέτρινο καλαίσθητο τριώροφο κτίριο θα δείτε ταξινομημένους όλους τους «θησαυρούς» της οικογένειας Μαυρίκη. Θα ενημερωθείτε για τη ζωή των παλιότερων, θα γνωρίσετε τη δομή μιας παραδοσιακής αγοράς σε ένα νησί των Σποράδων, θα επεξεργαστείτε αυθεντικά αντικείμενα των πειρατών.

Η Αλόννησος, ούτως ή άλλως, είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον νησί που αξίζει να βάλετε στην ταξιδιωτική σας λίστα γι’ αυτό το καλοκαίρι και οπωσδήποτε να πάτε στο Μουσείο Πειρατείας- Λαογραφίας Κώστα & Αγγέλας Μαυρίκη. (Τηλέφωνο επικοινωνίας 6974027465)

Μουσείο Οίνου Κουτσογιαννόπουλου, Σαντορίνη

Η βασική φιλοσοφία της οινοποιίας, που στηρίζεται στη ζύμωση των σταφυλιών, ελάχιστα έχει αλλάξει στην πάροδο των αιώνων. Μόνο οι τεχνικές άλλαζαν και αυτές με πολύ αργούς ρυθμούς.

Καλλιέργεια, τρύγος, πατητήρι, εναπόθεση του ζωμού (μούστος) σε βαρέλια για τη ζύμωση… αυτή η αλυσίδα παραμένει γοητευτικά αναλλοίωτη εδώ και χιλιετίες.

Οι παλιοί πριν από τους αυτοματισμούς και τις νέες τεχνολογίες, δηλαδή μέχρι πριν από 80-100 χρόνια, ακολουθούσαν όλη αυτήν τη διαδικασία σαν μια μακρόσυρτη ιεροτελεστία και ο κάθε οινοποιός πρόσθετε, όπως συμβαίνει ακόμα και τώρα, τα δικά του μικρά μυστικά για τη δημιουργία του τελικού προϊόντος, δηλαδή του κρασιού που θα έφερνε τη σφραγίδα του οινοποιείου του.

Η Σαντορίνη βρίσκεται στην καρδιά των Κυκλάδων και είναι ένας τόπος με τεράστια τουριστική αναγνωρισιμότητα. Ομως η Θήρα διαθέτει μια πελώρια παράδοση στην τέχνη της οινοποιίας, μια παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Σε αυτήν την ιδιαίτερη ηφαιστειακή γη του Αιγαίου η οικογένεια Κουτσογιαννόπουλου (4η γενιά που ασχολείται με την παραγωγή κρασιών) έστησε οκτώ μέτρα κάτω από τη γη ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θεματικά μουσεία για το κρασί στη Μεσόγειο.

Στο σύνολο μια διαδρομής που ξεπερνά από την είσοδο στο μουσείο ώς την έξοδο τα 300 μέτρα, μέσα από διαφορετικές αλλά συνδεδεμένες μεταξύ τους αίθουσες, ο επισκέπτης ζει την ιστορία του κρασιού από τα τέλη του Μεσαίωνα ώς τα μέσα του 20ού αιώνα.

Ολο το μουσείο μοιάζει καταπληκτικά με παλιό θηραϊκό υπόσκαφο. Ο φωτισμός, τα μηχανικά και ακίνητα ομοιώματα, τα μηχανήματα (τα περισσότερα εξ αυτών είναι αυθεντικά 100 και 200 ετών) αλλά και η ηλεκτρονική ξενάγηση, που μάλιστα μπορεί να γίνεται ταυτόχρονα σε 14 γλώσσες, καθιστούν την όλη εμπειρία μοναδική. Στο τέλος της ξενάγησης ο επισκέπτης μπορεί να δοκιμάσει σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο μερικά από τα καλύτερα κρασιά που παράγει σήμερα το σύγχρονο οινοποιείο. (Πληροφορίες τηλέφωνο 22860-31322)

Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ιδρυμα «Βασίλειος Παπαντωνίου», Ναύπλιο

Το Ναύπλιο, η πρώτη πρωτεύουσα της Ελλάδας, διαθέτει μερικά από τα πιο αξιόλογα μουσεία της χώρας. Ομως σε κάθε περίπτωση ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει να γίνει στο Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ιδρυμα «Βασίλειος Παπαντωνίου» που στεγάζεται σε παραδοσιακό νεοκλασικό ναυπλιώτικο αρχοντικό της οικογένειας Παπαντωνίου.

Το μουσείο ιδρύθηκε το 1974 από την Ιωάννα Παπαντωνίου στη μνήμη του πατέρα της Βασίλειου, με στόχο την καταγραφή, μελέτη, διάσωση και διάδοση του νεότερου ελληνικού πολιτισμού. Και το 1981 βραβεύτηκε με το European Museum of the Year main Award (EMYA) για την έκθεση «Παραγωγή, επεξεργασία και εφαρμογή φυσικών υφαντικών υλών».

Η μόνιμη έκθεση του μουσείου φιλοξενεί μια συλλογή από 50.000 εκθέματα που καλύπτουν όλους τους κλάδους μελέτης του νεότερου ελληνικού πολιτισμού. Τα αντικείμενα αυτά είναι ταξινομημένα σε 22 κατηγορίες που συνδέονται με τον λαϊκό και τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό. Αν και υπάρχουν πολλά παλιά αντικείμενα εκατοντάδων ετών η πλειονότητα των εκθεμάτων είναι του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.

Απίστευτες για τον πλούτο τους, αλλά και για την προσεγμένη παρουσίαση των εκθεμάτων, είναι η ενδυματολογική συλλογή και η συλλογή παιχνιδιών από όλο τον κόσμο. Επίσης υπάρχουν άφθονα κοσμήματα, σχέδια και χαρακτικά αλλά και όλες σχεδόν οι τάσεις μόδας του 20ού αιώνα. (Πληροφορίες στο τηλέφωνο 27520-28379)

Υπαίθριο Μουσείο Σιδηροδρόμων Καλαμάτας

Το Υπαίθριο Μουσείο Σιδηροδρόμων Καλαμάτας είναι το πρώτο στο είδος του –πρωτολειτούργησε το 1986- και απλώνεται σε τμήμα του μεγάλου Δημοτικού Πάρκου Καλαμάτας καταλαμβάνοντας έκταση 54 στρεμμάτων. Σε αυτόν τον χώρο βρισκόταν ο παλαιός σταθμός του ΟΣΕ «Καλαμάτα – Λιμήν». Εδώ ο επισκέπτης μπορεί να δει πώς ήταν ένας σταθμός του ΟΣΕ μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, να επισκεφθεί το σταθμαρχείο, να καθίσει σε αυθεντικούς πάγκους αναμονής.

Ακόμη υπάρχουν ένας υδατόπυργος που εφοδίαζε τις ατμομηχανές με το απαραίτητο νερό, κρουνοί, κλειδιά αλλαγής πορείας των αμαξοστοιχιών και άλλα πολλά μικροαντικείμενα. Επίσης εκτίθενται επτά ατμάμαξες και μία ντιζελάμαξα, οκτώ βαγόνια Α’ & Β’ θέσης και άλλα τόσα φορτηγά βαγόνια, όλα κατασκευές του 19ου με αρχές 20ού αιώνα.

Στα ενδιαφέροντα –πάντα αυθεντικά εκθέματα- περιλαμβάνονται μια ποδηλατοδραιζίνα και μια χειροκίνητη δραιζίνα (η δραιζίνα είναι ένα ελαφρύ σιδηροδρομικό όχημα που χρησιμοποιούσαν κυρίως οι συντηρητές των σιδηροδρομικών γραμμών).

Με τη λήξη της καραντίνας και την άρση των περιορισμών στις μετακινήσεις από νομό σε νομό, όσοι από εσάς βρεθείτε στην όμορφη Μεσσηνία, αξίζει να αφιερώσετε λίγο από τον χρόνο σας και να επισκεφθείτε αυτό το υπαίθριο θεματικό πάρκο. Είναι ανοιχτό συνεχώς, πράγμα που βέβαια δυσκολεύει αρκετά την καθαριότητά του.

Πολεμικό Μουσείο Λέρου

Από την πρώτη στιγμή που θα διαβείς το κατώφλι του Πολεμικού Μουσείου Λέρου στη Μερικιά, έχεις την αίσθηση ότι εισέρχεσαι σε ένα πραγματικό πεδίο μάχης! Πριν όμως από την παρουσίαση αυτού του εξαιρετικά ενδιαφέροντος θεματικού μουσείου, ας πάμε την ιστορία 77 χρόνια πίσω.

Με τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 1943, οι Γερμανοί επιχείρησαν να καταλάβουν τα Δωδεκάνησα που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των πρώην συμμάχων τους. Στο Λακκί, στο λιμάνι, στις 26 του ίδιου μήνα, βυθίζεται από γερμανικά βομβαρδιστικά το ελληνικό αντιτορπιλικό «Βασίλισσα Ολγα» το οποίο υπαγόταν στον αγγλικό στόλο της Μεσογείου. Ακολουθούν ανελέητοι βομβαρδισμοί εναντίον της Λέρου που διήρκεσαν σχεδόν 2 μήνες και εν τέλει απόβαση στρατού σε μια προσπάθεια των Γερμανών να καταλάβουν το νησί. Οι μάχες ήταν εξαιρετικά σκληρές. Διήρκεσαν πέντε μέρες και σημάδεψαν την ιστορία της περιοχής. Στις 16 Νοεμβρίου του 1943 το νησί πέφτει στα χέρια των ναζί και παραμένει μέχρι την παράδοσή του στους Αγγλους, το 1945. Οι μάχες αυτές ενέπνευσαν τον Αγγλο συγγραφέα Alistair MacLean να γράψει «Τα κανόνια του Ναβαρόνε», που αργότερα έγινε μεγάλη κινηματογραφική επιτυχία, βραβευμένη με Οσκαρ.

Στο Λακκί βρίσκεται το μνημείο των νεκρών ναυτικών του ελληνικού πολεμικού πλοίου «Βασίλισσα Ολγα». Τα ιταλικά τσιμεντένια οχυρά και τούνελ που χρησιμοποίησαν οι Αγγλοι για την άμυνα του νησιού είναι 18. Τα σημαντικότερα βρίσκονται στη Μερικιά, στο Μπλεφούτι, τη Σκουμπάρδα, την Πατέλλα και το Διακόπι.

Στο τούνελ της Μερικιάς βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο Λέρου, ένα από τα πιο αξιόλογα του είδους στην Ελλάδα. Στον χώρο του φιλοξενούνται πολλά αντικείμενα εποχής, όπλα, κανόνια, στολές, βόμβες, τορπίλες, έγγραφα κ.ά., ενώ η ξενάγηση ολοκληρώνεται με τη βοήθεια οπτικοαουστικού υλικού.

Το μουσείο είναι ανοιχτό στο κοινό καθημερινά. Το επόμενο καλοκαίρι, αν θα βρεθείτε στο όμορφο αυτό νησί της Δωδεκανήσου, αξίζει να επισκεφθείτε το Πολεμικό Μουσείο (τηλέφωνο επικοινωνίας 22470- 22109).

? Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr