Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά

Ο Ορλιακας, με τα μεστά μορφολογικά χαρακτηριστικά του, επιβάλλεται στο γρεβενιώτικο τοπίο

Θοδωρής Αθανασιάδης /viewsofgreece.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά

  • A-
  • A+
Ενα φιλικό βουνό με εντυπωσιακά πλούσια άγρια φύση, άφθονα μονοπάτια που διατρέχουν σκιερά δάση και χωριά που ακόμη αγνοούν τι θα πει μαζικός τουρισμός… Δεν νομίζω ότι χρειάζεται τίποτα περισσότερο για να πάρουμε τα βουνά! Θοδωρής Αθανασιάδης /viewsofgreece.com

Σε χωριά-καταφύγια αθέατα από τα πολλά βλέμματα

...χτες το βράδυ θα πρέπει να ήταν κάποια αρκούδα εδώ! Ακουγα ήχους από κλαδιά που έσπαγαν. Πιθανόν να αναζητούσε τροφή στα σκουπίδια. Γιά πάμε να δούμε!» μας διηγείται με απόλυτη φυσικότητα, σερβίροντάς μας πρωινό, ο ιδιοκτήτης του μικρού ορεινού ξενώνα.

Τον κοιτάζουμε με έκπληξη, αλλά και δυσπιστία. Χαμογελάμε αμήχανα, νομίζουμε ότι αστειεύεται…

- Μας πέρασε για ανθρώπους της πόλης και θέλει να μας πειράξει, ψιθυρίσαμε μεταξύ μας. Παρ' όλα αυτά τον ακολουθούμε έξω και παρατηρούμε μαζί του το νωπό, από την πρωινή πάχνη, έδαφος.

- Δεν υπάρχει αμφιβολία, θα πρέπει να ήταν κάποιο ενήλικο ζώο αν κρίνουμε από τα χνάρια του που είναι μεγάλα και βαθιά, μας είπε.

Κι όμως, ήταν αλήθεια! Πράγματι, μας είχε επισκεφθεί μια αρκούδα! Εκανε τη βόλτα της γύρω από τον φράχτη και στη συνέχεια εξαφανίστηκε στο σκιερό δάσος που ζώνει από παντού τον χώρο.

Τελικά φαίνεται πως βρισκόμασταν στη καρδιά μιας πραγματικά άγριας φύσης…

Απλά μαθήματα οικο-γεωγραφίας

Πλάι στα υψίπεδα των κορυφογραμμών της Πίνδου, ο Ορλιακας, αν και δεν ξεπερνά τα 1.500 μέτρα ύψος (κορυφή 1.464 μ.), καταφέρνει με τα μεστά μορφολογικά του χαρακτηριστικά να επιβάλλεται στο γρεβενιώτικο τοπίο.

Η πολυμορφία της φύσης του ευνοεί τη βιοποικιλότητα πολλών διαφορετικών δασικών ειδών, όπως είναι ο ραγοφόρος ίταμος ή μαυροέλατο, η οξιά, η ελάτη, η μαύρη πεύκη, η βελανιδιά, ενώ υπάρχουν πυκνές συστάδες από αιωνόβιες καστανιές.

Στο υπόστρωμα του δάσους συνωστίζονται μεγάλο πλήθος λουλουδιών όπως το άγριο γαρίφαλο, η ίριδα, ο άγριος κρίνος, η πρίμουλα, ο κρόκος κ.ά. Μέσα σε αυτήν την ιδιάζουσα ανάμειξη φυτικών ειδών, βρίσκουν καταφύγιο και τροφή αρκετά από τα σπουδαιότερα θηλαστικά της χώρας μας, όπως η αρκούδα, ο λύκος, το ζαρκάδι, το αγριογούρουνο, ενώ στα ποτάμια της περιοχής κολυμπά ακόμη η ακριβοθώρητη βίδρα.

Στην πλούσια φτερωτή πανίδα, συμπεριλαμβάνονται ο σπάνιος μαυροπελαργός, το χρυσογέρακο, ο ασπροπάρης, φιδαετοί, γερακίνες, αλλά και μεγάλος πληθυσμός από κιρκινέζια.

Από το 1973 o Ορλιακας έχει δίκαια χαρακτηριστεί ως «περιοχή ιδιαίτερου φυσικού και ιστορικού κάλλους». Βρίσκεται στην περιφερειακή ζώνη του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου και προστατεύεται -όσο βέβαια αυτό γίνεται πράξη στην ελληνική πραγματικότητα- από την υπάρχουσα νομοθεσία.

Οι κύριες απειλές για το οικοσύστημα είναι η ανεξέλεγκτη υδροληψία από τα ποτάμια, το εξαντλητικό κυνήγι, η άσκοπη διάνοιξη δρόμων, οι οχλούσες δραστηριότητες αναψυχής και η υπερβόσκηση των βοσκοτόπων.

Σε όλες τις παραπάνω απειλές έρχονται τελευταία να προστεθούν η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών φραγμάτων που αλλάζουν άρδην την ορεινή τοπιογραφία, αλλά και η τοποθέτηση θεόρατων ανεμογεννητριών ακόμα και μέσα σε αυστηρά προστατευόμενες περιοχές (άλλη μια ελληνική πρωτοτυπία).

Των ανθρώπων οι κοινότητες

Στις παρυφές του βουνού ξαποσταίνει ένα πλήθος από ορεινά χωριά. Οι μικρές κοινωνίες φωλιάζουν αθέατες από τα βλέμματα των ανθρώπων, αφού ανέκαθεν αναζητούσαν καταφύγιο στις απόκρημνες κόχες των φαραγγιών, στη σκιά των δασών, στις ρίζες των βράχων.

Η οικιστική αυτή ενότητα που ήταν γνωστή στη Μακεδονία ως Κουπατσαραίικα χωριά πιθανόν να πήρε το όνομά της από τη βλάχικη λέξη «κουπάτσου», που σημαίνει βελανιδιά, γεγονός που σχετίζεται με την κατάφυτη με βελανιδιές γύρω περιοχή.

Τα κυριότερα Κουπατσοχώρια είναι ο Ζιάκας, το Σπήλαιο, οι Μαυραναίοι, το Περιβολάκι, η Λάβδα, το Τρίκωμο, το Μικρολίβαδο, το Μοναχίτι και το Κοσμάτι.

Τα περισσότερα από αυτά διασκορπίζονται περιμετρικά του Ορλιακα και κυρίως γύρω από την κοίτη του ποταμού Βενέτικου, ενός από τους σημαντικότερους βραχίονες του Αλιάκμονα.

Τα Κουπατσοχώρια συναντώνται στην ορεινή - ημιορεινή ζώνη της Πίνδου που εκτείνεται ανάμεσα στα βλαχοχώρια και στα χωριά του κάμπου, αποτελώντας το φυσικό ενδιάμεσο σκαλοπάτι επικοινωνίας των δύο νευραλγικών περιοχών.

Οι κάτοικοί τους υπήρξαν κατά παράδοση κτηνοτρόφοι. Ομως η εκτεταμένη χρήση των βοσκότοπων από Σαρακατσάνους και Βλάχους νομάδες οδήγησε τους Κουπατσαραίους να στραφούν στην οργάνωση μεταφορικών σιναφιών (ομάδων) που εξυπηρετούσαν τις αυξημένες ανάγκες των Βλάχων για παράδοση ξυλείας και κτηνοτροφικών προϊόντων στα παζάρια των πόλεων.

Η δίνη της Ιστορίας δοκίμασε εξαιρετικά σκληρά τους Κουπατσαραίους, που κατά τη διάρκεια της Κατοχής αλλά κυρίως στα χρόνια του Εμφυλίου εκπατρίστηκαν σε μεγάλο αριθμό, με αποτέλεσμα ο τόπος να ερημώσει.

Ο Δαυίδ και ο Γολιάθ

Η πυκνότητα των παραδοσιακών πέτρινων γεφυριών που συναντάμε στην περιοχή του Ορλιακα μπορεί να συγκριθεί με αυτήν των Ζαγοροχωριών.

Καταρχήν πλησιάζοντας από τα Γρεβενά τον Ορλιακα, λίγο πριν από το χωριό Ζιάκας θα δείτε επάνω στον δρόμο το «Τουρκογέφυρο» (19ος αι.), ένα πέτρινο κομψό γεφύρι που δρασκελίζει τα ήσυχα, αλλά βαθιά νερά του Σταυροπόταμου.

Εδώ έγινε φονική συμπλοκή μεταξύ του Γιαννούλα Ζιάκα και των Τούρκων. Οι τάφοι που βρέθηκαν σε μικρή απόσταση από το γεφύρι λένε οι παλιοί ότι ανήκουν στους νεκρούς εκείνης της μάχης.

Λίγο πιο μακριά, βαθιά, κάτω στο φαράγγι του Ορλιακα, συναντάμε το λιλιπούτειο μονοκάμαρο γεφύρι της Λιάτισας. Πρόκειται για ένα από τα μικρότερα και πιο άγνωστα γεφύρια της Πίνδου που αξίζει να αναζητήσετε.

Βέβαια ο «Γολιάθ» των γεφυριών είναι το γεφύρι του Αζίζ-Αγά, κοντά στο Τρίκωμο, καθώς διαθέτει το μεγαλύτερο σε άνοιγμα τόξο από τα σωζόμενα γεφύρια της Μακεδονίας, που φτάνει τα 15 μέτρα, και συνολικό μήκος 71 μέτρα. Χτίστηκε το 1727 με χρήματα που πρόσφερε ο Τούρκος Αζίζ-Αγάς. Το γεφύρι κατά τη διάρκεια της κατασκευής κατέρρευσε δύο φορές και ο αγάς απείλησε τον πρωτομάστορα ότι θα του πάρει το κεφάλι αν το γεφύρι έπεφτε ξανά!

Περπατώ στο δάσος...

Η τρίτη προσπάθεια ήταν τελικά η επιτυχημένη. Ο αγάς πλήρωσε τους μαστόρους και το γεφύρι, σχεδόν 300 χρόνια μετά, στέκει ακλόνητο στη θέση του.

Με αφετηρία τα χωριά Περιβολάκι, Ζιάκας και Σπήλαιο, που βρίσκονται περιμετρικά του Ορλιακα, μπορούν να πραγματοποιηθούν αρκετές πεζοπορικές διαδρομές. Ενδεικτικά αναφέρουμε:

Ανάβαση στην κορυφή: Τόσο από το χωριό Σπήλαιο όσο και από τον Ζιάκα θα πάτε με το αυτοκίνητο στη θέση Ράχη Καραστεργίου (οι ντόπιοι θα σας κατατοπίσουν σχετικά, αν και καλό θα ήταν να έχετε μαζί σας κάποιον οδηγό που να ξέρει καλά το βουνό). Εδώ, σ’ ένα χαρακτηριστικό πλάτωμα, θα αφήσετε το όχημά σας και θα ακολουθήσετε στην αρχή στενό δασικό δρόμο που ψηλότερα γίνεται μονοπάτι και καταλήγει στην ψηλότερη κορυφή του βουνού (υψόμ. 1.453) με την περιφερειακή θέα.

Σπήλαιο – Πορτίτσα από το παλιό καλντερίμι: Από την πλατεία του Σπηλαίου ξεκινά η αναπαλαιωμένη λιθόκτιστη στράτα που οδηγεί στο φαράγγι της Πορτίτσας (υπάρχουν ταμπέλες). Το μονοπάτι, με ένα συνεχές αλλά ευχάριστο ζιγκ-ζαγκ κατεβαίνει προς το φαράγγι προσφέροντας παράλληλα θαυμάσια θέα στην κοιλάδα. Παντού θα συναντήσετε πινακίδες και δεν υπάρχει καμία απολύτως πιθανότητα να μπερδευτείτε.

Μετά από 15 λεπτά κατάβασης θα βρεθούμε σε χαρακτηριστικό σημείο με κιόσκι, για στάση και ξεκούραση. Από εδώ συνεχίζουμε για ακόμη 20 λεπτά και πέφτουμε στο άνοιγμα της κοιλάδας. Συνολικά από το χωριό Σπήλαιο (υψόμ. 950) ώς το γεφύρι (υψόμ. 650) καλύπτουμε μια υψομετρική διαφορά 300 μέτρων.

Περιπέτειες με ασφάλεια

Ο Ορλιακας είναι φιλικό βουνό, όμως η ομοιογένεια του τοπίου και το πυκνό δάσος μπορούν εύκολα να αποπροσανατολίσουν τους αμάθητους. Μια καλή σκέψη είναι να απευθυνθείτε στο Γραφείο Οικοτουρισμού Βόρειας Πίνδου που διαθέτει έμπειρους συνοδούς βουνού και θα οργανώσει για εσάς πεζοπορικές οικο-διαδρομές, διασχίσεις με 4x4, μανιταρο-εξορμήσεις κ.λπ. Τηλ. 24620-85032 www.overlandpindos.gr

Μια Πορτίτσα στον βράχο

Το χωριό Σπήλαιο βρίσκεται πάνω σε φυσικά οχυρή θέση και κατοικείται αδιάλειπτα από την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1100 π.Χ.). Στην είσοδο του χωριού, ερχόμενοι από Γρεβενά, συναντάμε τη μονή της Παναγιάς Σπηλιώτισσας -χτίστηκε το 1633-, γνωστή για τον πλούτο και τα μετόχια της.

Το Σπήλαιο είναι ένα από τα λίγα πια ζωντανά ορεινά χωριά της γρεβενιώτικης Πίνδου. Στο κέντρο του χωριού θα βρούμε την εκκλησία του Αγ. Αθανασίου (1804), το πέτρινο κτίσμα του σχολείου του 1930, το μικροσκοπικό εκκλησάκι του Αρχοντα Μιχαήλ και σε απόσταση 50 μέτρων, τμήματα βυζαντινού τείχους. Από εδώ αξίζει να βγείτε στο «Καραούλι», όπως λέγεται ο απόκρημνος βράχος με τη θαυμάσια θέα.

Κάτω από τον οικισμό βρίσκεται το επιβλητικό φαράγγι και τα βράχια της Πορτίτσας. Η ευχάριστη αγκαλιά της κοιλάδας Κανάβι, με τα νερά του ορεινού ρέματος να κυλούν νωχελικά ανάμεσα σε κροκάλες και πλατάνια, ημερεύει τη σκληρότητα της ορεινής γης. Μπροστά από το στενόμακρο στόμιο του φαραγγιού δεσπόζει το καλαίσθητο πέτρινο γεφύρι που ακόμη και σήμερα διευκολύνει την επικοινωνία των ντόπιων κτηνοτρόφων ανάμεσα στο Σπήλαιο και στο Μοναχίτι. Μέχρι το γεφύρι πηγαίνει χωματόδρομος (7 χλμ.) που ξεκινά από την πλατεία του Σπηλαίου.

Διαμονή

Γρεβενά:

● Ξενοδοχείο «Μηλιώνης» (2 χλμ. έξω από την πόλη), τηλ. 24620 81766 
● «Hotel Metropolis», τηλ. 24620 80571 

Ζιάκας:

● «Βίλα Αλεξάνδρα», τηλ. 24620 25660 

Κοσμάτι:

● «Παπαζήσης», τηλ. 24620 85712

Τρίκωμο:

● «Ξενώνας Ράπτης», τηλ. 24620 22272

📍Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Βόρεια ορεινή Θεσσαλία
Στη σκιά των κορυφών, μέσα σε θαλερά δάση και βουερά ποτάμια, η φύση της νότιας Πίνδου μάς αποκαλύπτει όλο της το μεγαλείο.
Βόρεια ορεινή Θεσσαλία
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Τα Αγραφα επί «χάρτου»…
Πραγματοποιούμε υπέροχες πεζοπορικές διαδρομές σ’ έναν ορεινό όγκο με σπάνια φυσική ομορφιά και ένα μοναδικό οικοσύστημα, για να ανακαλύψουμε ξανά την ξεχασμένη και ανυπότακτη γοητεία των βουνών μας.
Τα Αγραφα επί «χάρτου»…
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Εξορμήσεις με αφετηρία την πρωτεύουσα των βουνών
Χρησιμοποιούμε ως βάση το Καρπενήσι και εξορμούμε σε βουνά, κοιλάδες, φαράγγια και ακροποταμιές, ανακαλύπτοντας τη γοητεία των βουνών, στην καρδιά του πιο ορεινού νομού της Ελλάδας
Εξορμήσεις με αφετηρία την πρωτεύουσα των βουνών
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Από τα ακρογιάλια στα έλατα
Απόδραση στον Ελικώνα ● Αυτή η άκρη της Βοιωτίας είναι ιδανική για τις πρώτες φθινοπωρινές εξορμήσεις. Συνδυάζει την ενδιαφέρουσα ακτογραμμή του Κορινθιακού με τα ορεινά τοπία και τα καταπράσινα λιβάδια.
Από τα ακρογιάλια στα έλατα
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Φθινόπωρο στη Μαγική Πιερία
Από τον Πλαταμώνα έως τον Ολυμπο έχει ο καιρός γυρίσματα... Εδώ σε αυτήν τη «θεϊκή» άκρη της Μακεδονίας, το φθινόπωρο από το καλοκαίρι απέχουν μόλις... λίγα χιλιόμετρα.
Φθινόπωρο στη Μαγική Πιερία
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Το έθιμο του Αγίου Γεωργίου του Μαντιλά
Με φόντο τα επιβλητικά βράχια των Μετεώρων και τα πολύχρωμα ανθισμένα τοπία, παρακολουθούμε ένα από τα πιο ιδιαίτερα δρώμενα που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα, ανήμερα του Αγίου Γεωργίου.
Το έθιμο του Αγίου Γεωργίου του Μαντιλά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας