Από τα ακρογιάλια στα έλατα

Μπορεί ο Ελικώνας να μη συγκαταλέγεται ανάμεσα στα ψηλότερα βουνά της Ελλάδας, σίγουρα όμως κερδίζει τις εντυπώσεις με την ιδιαίτερη φύση του, τα όμορφα χωριά του, τα απόκρημνα τοπία του και φυσικά την απίστευτη θέα που προσφέρει από τα κορφοβούνια του προς τον Κορινθιακό κόλπο και την πεδιάδα της Κωπαΐδας.

Αν ταξιδεύουμε στην Εθνική οδό Αθηνών – Λαμίας θα ξεχωρίσουμε το βοιωτικό βουνό να δεσπόζει στο δυτικό άκρο του Ρουμελιώτικου ανάγλυφου, ενώ από τη θάλασσα του Κορινθιακού κόλπου θα δούμε τον Ελικώνα να ορθώνει στα ανατολικά κάθετα το ανάστημά του πάνω από την ακτή. Βορειά το βουνό Κίρφη αποτελεί τον συνδετικό κρίκο του Ελικώνα με τον Παρνασσό, ενώ προς νότο ο μονοκόμματος ορεινός όγκος του Ζαγαρά ενώνει τον Ελικώνα με τον Κιθαιρώνα. Ψηλότερη κορφή είναι η Παλιοβούνα (1.748 μ.), που εντοπίζεται νοτιοδυτικά του χωριού της Αγίας Αννας.

Για τους Αθηναίους ορειβάτες, το βοιωτικό βουνό ήταν πάντα το ιδανικό πεδίο για σύντομες ακόμη και μονοήμερες πεζοπορικές διαδρομές που μάλιστα μπορούν να συνδυαστούν και με βουτιές στις κοντινές παραλίες του Κορινθιακού κόλπου.

Σήμερα ο Ελικώνας διανύει τον 21ο αιώνα πληγωμένος από τις τελευταίες μεγάλες πυρκαγιές, τα ανοιχτά λατομεία, αλλά και από τις θηριώδεις ανεμογεννήτριες που σαν ξένο σώμα υπενθυμίζουν με την παρουσία τους την καταστροφή του φυσικού βουνίσιου τοπίου και των οικοσυστημάτων του.

Παρ’ όλα αυτά, παραμένει πάντα ένα άκρως γοητευτικό βουνό με φυσικές ομορφιές, σπουδαία πολιτιστικά μνημεία και εύκολη πρόσβαση τόσο από τις γειτονικές βοιωτικές πόλεις (Λιβαδειά – Θήβα), τη Χαλκίδα και φυσικά την Αθήνα.

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω

Υπάρχουν αρκετά χωριά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αφετηρία για εξορμήσεις. Θα προτείναμε όμως να επιλέξετε την Αγία Αννα (άλλοτε ονομαζόταν Κούκουρα), έναν παλιό κτηνοτροφικό οικισμό που ακουμπά στα ριζά της κορφής Παλιοβούνα, σε ύψος 750 μέτρων. Η Αγία Αννα απέχει από την Αθήνα 135 χιλιόμετρα, από τη Λιβαδειά 25 και από τη Θήβα 45 χιλιόμετρα και καθώς διαθέτει ποιοτικούς οικογενειακούς ξενώνες, ενδείκνυται για διανυκτέρευση.

Για να έρθετε εδώ, θα χρησιμοποιήσετε τον οδικό άξονα Θήβα – Λιβαδειά και μετά την Αλίαρτο θα στρίψετε αριστερά όπως δείχνουν οι ταμπέλες για Αγιο Γεώργιο, Αγία Αννα. Σε αυτό το τελευταίο τμήμα της διαδρομής θα συναντήσετε αρκετές στροφές. Σύντομα, όμως, θα βρεθείτε στο οροπέδιο της Αγίας Αννας που το αγκαλιάζουν από παντού τα έλατα.

Τα Κούκουρα αποτελούσαν καταφύγιο των κλεφτών στην Τουρκοκρατία λόγω του δυσπρόσιτου εδάφους. Κατά τη γερμανοϊταλική κατοχή έντονη ήταν εδώ η παρουσία του ΕΛΑΣ, ενώ κατά τον Εμφύλιο έγιναν σκληρές μάχες μεταξύ ΔΣΕ και Εθνικού Στρατού.

Μετά τον Πόλεμο, οι κάτοικοι συμμάζεψαν όπως, όπως τα νοικοκυρά τους και ξανάκτισαν τα ρημαγμένα σπίτια τους. Σήμερα, το χωριό διατηρεί ελάχιστα στοιχεία από την αρχική του μορφή.

Στα βήματα των Μουσών

Ενα μύθο θα σας πω…

Ενας από τους μύθους των αρχαίων Ελλήνων αναφέρει ότι ο Ελικώνας και ο Κιθαιρώνας ήταν άνθρωποι – και μάλιστα αδέλφια, με εντελώς διαφορετικούς χαρακτήρες. Ο Ελικώνας ήταν ήπιος, φιλικός και ιδιαίτερα αγαπητός. Ο Κιθαιρώνας ήταν πανούργος, ατομιστής, μισαλλόδοξος και συνέχεια δημιουργούσε προβλήματα, φτάνοντας στο σημείο να δολοφονήσει τον πατέρα του και τον αδελφό του.

Οι θεοί, για να διορθώσουν τη μεγάλη αυτή αδικία, μεταμόρφωσαν τα δύο αδέρφια σε γειτονικά βουνά. Στον μεν δόλιο και δύστροπο Κιθαιρώνα όρισαν να ζουν οι Ερινύες, οι γνωστές χθόνιες θεότητες που κατέτρεχαν όσους είχαν διαπράξει ηθικά εγκλήματα.

Στον δε αδικοχαμένο Ελικώνα θα ζούσαν οι Μούσες, οι κόρες του Δία και της Μνημοσύνης που ήταν προστάτιδες των τεχνών και των δασών. Οι Μούσες ήταν αυτές που έμαθαν την τέχνη του τραγουδιού στον ποιητή Ησίοδο, όταν αυτός έβοσκε το κοπάδι του στις κοιλάδες του Ελικώνα.

Ενας ακόμη μύθος, που αναφέρεται και από τον αρχαίο περιηγητή Παυσανία, λέει ότι σε μια κορυφή του Ελικώνα υπήρχε η περίφημη «Ιπποκρήνη», που δημιουργήθηκε από λάκτισμα του φτερωτού αλόγου Πήγασος. Από το μαγικό νερό της Ιπποκρήνης έπιναν και εμπνέονταν οι Μούσες.

Σήμερα, στην ανατολική πλευρά του Ελικώνα σε υψόμετρο 1.400 μ. κάτω από την κορυφή Μοτσάρα, υπάρχει πηγάδι με κρύο νερό το οποίο οι ντόπιοι ταυτίζουν με την Ιπποκρήνη. Ο περιπατητής, ακολουθώντας από την Αγία Αννα το μονοπάτι Ε22 (με κατεύθυνση προς την Κοιλάδα των Μουσών), θα περάσει από εδώ.

Περίπατοι στη «Λάκα της Αρβανίτσας»

Από την Αγία Αννα προτείνουμε να συνεχίσετε την εξερεύνηση του Ελικώνα ακολουθώντας τον δρόμο που φεύγει βορειοδυτικά με κατεύθυνση προς το κεφαλοχώρι Κυριάκι (14 χλμ.).

Στην πορεία σας θα διασχίσετε το οροπέδιο που οι παλιοί κτηνοτρόφοι ονομάζουν η «Λάκα της Αρβανίτσας». Πρόκειται για μια υπέροχη δασική τοποθεσία με πελώρια έλατα που απλώνεται σε ύψος 1.100 μέτρων ανάμεσα σε δυο κορυφές του Ελικώνα, την Παλιοβούνα (νότια και ανατολικά) και τη Μεγάλη Λούτσα (βόρεια και δυτικά). Μέρος του οροπεδίου έχει διαμορφωθεί σε χώρο αναψυχής και περίπατου, ενώ τα Σαββατοκύριακα λειτουργεί αναψυκτήριο.

Συνεχίζοντας από την Αρβανίτσα για ακόμη εφτά χιλιόμετρα τον ασφάλτινο δρόμο, θα καταλήξετε στο Κυριάκι που απλώνει τις γειτονιές του σε ύψος 800 μέτρων. Το χωριό είναι χτισμένο κοντά στη θέση που βρισκόταν η αρχαία Φωκική πόλη Φλυγόνιο (υπολείμματά της διασώζονται στη θέση Παλιόκαστρο) που καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, το 348 π.Χ.

Στη διάρκεια της γερμανοϊταλικής κατοχής, το Κυριάκι, όπως εξάλλου και πολλά χωριά του Ελικώνα, πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Γι’ αυτό το έκαψαν οι Ιταλοί και δύο φορές οι Γερμανοί, το 1943 και το 1944. Οσοι κάτοικοι δεν πρόλαβαν να διαφύγουν οδηγηθήκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Ψηλά στο Ζερίκι

Δώδεκα χιλιόμετρα ασφάλτινου δρόμου χωρίζουν το Κυριάκι από το χωριό Ζερίκι ή Ελικώνας, που βρίσκεται χτισμένο σε ύψος 850-900 μέτρων στα βορειοδυτικά πρανή του βουνού. Το χωριό προσεγγίζεται το ίδιο εύκολα επίσης από τη Λιβαδειά, από την οποία απέχει μόλις 16 χιλιόμετρα και 155 από την Αθήνα, μέσω Εθνικής οδού Αθηνών – Λαμίας και Ορχομενού.

Το Ζερίκι δημιουργήθηκε στα μέσα του 14ου αιώνα από Αρβανίτες εποίκους και μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια είχε περισσοτέρους από 1.000 μόνιμους κατοίκους που ζούσαν κυρίως από την κτηνοτροφία.

Στη συνέχεια ξεκίνησε η συρρίκνωση του πληθυσμού, αφού η έλλειψη υποδομών και δρόμων οδήγησε τους περισσοτέρους κατοίκους στη Λιβαδειά, στη Θήβα ή στην Αθήνα.

Στη δεκαετία του 1980, το Ζερίκι είχε πλήρως εγκαταλειφθεί. Τελευταία, μετά την ασφαλτόστρωση του δρόμου, έχουν χτιστεί αρκετά καινούργια σπίτια, που χρησιμοποιούνται πλέον ως ορεινές εξοχικές κατοικίες. Κάποιοι ντόπιοι, που ακόμα παραμένουν εδώ το χειμώνα, ασχολούνται με την κτηνοτροφία και τελευταία με τον τουρισμό.

Βουτιές τον Οκτώβρη;

Ναι, μπορεί να συμβεί και αυτό! Αν ο καιρός κρατιέται ζεστός, εύκολα από τα έλατα του Ελικώνα μπορείτε να κατηφορίσετε προς τα παράλια του Κορινθιακού κόλπου, όπου θα βρείτε όμορφες και καθαρές θάλασσες.

Η πιο ευχάριστη βόλτα προς τα ακρογιάλια του Κορινθιακού πραγματοποιείται από την Αγία Αννα προς τον όρμο Σαράντη (28 χλμ.) με την καθαρή βοτσαλωτή παράλια. Για βουτιές από τα βράχια με τη μάσκα, ιδανική είναι η τοποθεσία Αλατονήσι, δυτικότερα από τον όρμο Σαράντη.

Επίσης εξαιρετική είναι η αμμουδιά Ζάλτσα –μια από τις καλύτερες του Κορινθιακού κόλπου– που βρίσκεται λίγο βορειοτέρα και προσεγγίζεται με χωματόδρομο. Από τα χωριά Θίσβη και Δόμβραινα (16 χλμ. από Αγία Αννα) ο δρόμος κατηφορίζει για τον θαυμάσιο κόλπο του Αγίου Νικολάου, όπου επίσης υπάρχουν ενδιαφέροντα ακρογιάλια.

Από το Κυριάκι θα προσεγγίσετε τις ακτές του Κορινθιακού κόλπου, έπειτα από μια διαδρομή 15 χιλιομέτρων (προσοχή: αυτήν την εποχή πραγματοποιούνται έργα ασφαλτόστρωσης), και τους παραθεριστικούς οικισμούς Καραχάλιος (Παναγία Καλαμιώτισσα), Καριώτης και Ταρσός.

Σπάνια χλωρίδα

Ο Παυσανίας αναφέρεται στον Ελικώνα περιγράφοντάς τον ως το πιο γόνιμο βουνό, όπου μάλιστα ευδοκιμούν πλήθος από θαυματουργά και ιαματικά βότανα!

Σήμερα η χλωρίδα του Ελικώνα περιλαμβάνει 1.240 φυτικά είδη. Μάλιστα, 116 από αυτά είναι ελληνικά ενδημικά και 127 βαλκανικά ενδημικά. Δυστυχώς οι αλλεπάλληλες δασικές πυρκαγιές, η διάνοιξη δρόμων για την εγκατάσταση βιομηχανικών αιολικών πάρκων, η ύπαρξη μεταλλείων βωξίτη και οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις στις ακτές υποβαθμίζουν αργά και σταθερά το αξιόλογο αυτό οικοσύστημα.

Οσιος Λουκάς, το βυζαντινό μνημείο

Από τα άφθονα μοναστήρια και εκκλησίες που δημιουργήθηκαν εδώ από τον 9ο έως και τον 14ο αιώνα, φυσικά και ξεχωρίζει η μονή του Οσίου Λουκά. Ενα μοναδικό βυζαντινό μνημείο που περιλαμβάνεται στον κατάλογο μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομίας της UNESCO, το μοναστήρι προσεγγίζεται από το χωριό Στείροι, στις δυτικές παρυφές του Ελικώνα και απέχει από το Κυριάκι 12 χιλιόμετρα.

Η μοναστηριακή κοινότητα ιδρύθηκε από τον Οσιο Λουκά στην τοποθεσία όπου προϋπήρχε ο ναός της Στειρίτιδας Δήμητρας. Η παλιότερος σωζόμενος ναός –αφιερωμένος στην Παναγία– με τα θαυμάσια ψηφιδωτά, χρονολογείται από τον 10ο αιώνα. Το μοναστήρι υπάγεται στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας και είναι επισκέψιμο (πληροφορίες τηλ.: 22670-22797).

♦️ Διαμονή

Αγία Αννα

● «Ελικώνιο», τηλ.: 22610-94444 / 69725 82867 

● «Αθηνά», τηλ.: 22610-94500 / 6970416869 

● «Το κουτσούρι», τηλ.: 22610-94004 

● «Δίανθος», τηλ.: 22670-51708 

● «Φλυγόνιον», τηλ.: 22670-51229 

? Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com