Εχοντας αφετηρία το βάθος του χρόνου και διατηρώντας το τοπικό χρώμα, οι καρναβαλικές εκδηλώσεις στην Ελλάδα παραπέμπουν συχνά σε αρχέγονες λατρευτικές γιορτές γεμάτες μυστήριο και φαντασία, ενσωματώνοντας με επιτυχημένο τρόπο και αρκετά νεόφερτα εορταστικά δρώμενα.
Αλλοτε με αυθεντική διονυσιακή χροιά στις στολές τους και με τη συνοδεία βροντερών ήχων από νταούλια, κουδούνες, τύμπανα και αλαλαγές, άλλοτε ντυμένοι με πολύχρωμη φινέτσα εμπνευσμένη από τη Δύση, οι περιφερόμενοι μασκαράδες ανεβάζουν το κέφι μέχρι το απόγειο του ξέφρενου ρυθμού που απαιτεί ο βασιλιάς Καρνάβαλος.
Τούτες οι πιο κεφάτες γιορτές του χρόνου πάντα συνέπιπταν με τον ερχομό της άνοιξης. Ετσι ο απώτερος σκοπός του πανάρχαιου αυτού εθίμου ήταν ο διωγμός των κακών πνευμάτων που θα μπορούσαν να βλάψουν ζώα και ανθρώπους, αλλά και η υποδοχή της πολύχρωμης άνοιξης που μαζί της θα έφερνε την αναγέννηση της φύσης και την ελπίδα για μια πλούσια σοδειά.
Ωστόσο μέσα σε αυτό το πανδαιμόνιο του χορού, των ήχων και των χρωμάτων που συμβόλιζε την ανατροπή του παλιού και την προσμονή του καινούργιου, ήρθε με σκωπτική διάθεση να συμπληρώσει το σκηνικό και η έκφραση της αμφισβήτησης απέναντι στα κακώς κείμενα της εκάστοτε εξουσίας.
Σε πολλές περιοχές, κυρίως στα Ιόνια νησιά, είναι εμφανείς οι επιρροές από τα έθιμα της Δύσης και ιδίως της Βενετίας.
Στις πιο μοντέρνες εκδοχές συνηθίζεται στην πομπή να συνυπάρχουν μεγαλόπρεπα άρματα και βραζιλιάνικου τύπου χοροί, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπονται οι πατροπαράδοτες πινελιές στις εκδηλώσεις.
Σε τούτο το πολύχρωμο και φασαριόζικο καρναβαλικό οδοιπορικό στην Ελλάδα της παράδοσης και του απόλυτου αποκριάτικου ξεφαντώματος, θα σταθούμε στην Κέρκυρα και την Ξάνθη, σε δύο ιδιαίτερες περιοχές όπου τα τελευταία χρόνια με την πρωτοβουλία και τη συνδρομή των δημοτικών αρχών, αλλά και με την εθελοντική συνεισφορά και τη δημιουργική φαντασία των τοπικών ομάδων, οι αποκριάτικες εκδηλώσεις έχουν ξεπεράσει τα όρια της πόλης τους και αποτελούν γεγονός πανελλήνιας εμβέλειας.
Αν βρεθείτε αυτή την εποχή σε αυτές τις δύο εντελώς διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας, θα έχετε τη δυνατότητα, εκτός φυσικά από τη συμμετοχή σας στα εορταστικά δρώμενα, να πραγματοποιήσετε ευχάριστες εκδρομές διανύοντας ελάχιστα χιλιόμετρα, σε παραθαλάσσιους και ορεινούς τόπους όπου η φύση ακόμα έχει τον πρωταρχικό ρόλο και ο ερχομός της άνοιξης λούζει με λαμπερό φως τα πανέμορφα τοπία.
Ξάνθη: Παρέλαση αρμάτων και το κάψιμο του «Τζάρου»
Με εμφανείς επιρροές από μεγάλα διεθνή καρναβάλια, αλλά και ευρύτατες αναφορές σε παραδοσιακά πολιτιστικά δρώμενα, το Ξανθιώτικο Καρναβάλι κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των επισκεπτών περισσότερο από μισό αιώνα.
Ηδη δύο γενιές Ξανθιωτών μεγάλωσαν, έζησαν και συμμετείχαν στο Ξανθιώτικο Καρναβάλι καθιερώνοντάς το ως ένα από τα πιο δημοφιλή καρναβάλια της Ελλάδας, για τη συμμετοχή σε αυτό τόσο ντόπιων καρναβαλιστών όσο και ξένων επισκεπτών.
Με σύνθημα «καλώς ήρθατε στην πόλη με τα χίλια χρώματα», η Ξάνθη υποδέχεται τους επισκέπτες και τους προσκαλεί παράλληλα με τα καρναβαλικά δρώμενα να πάρουν μέρος σε διάφορες λαογραφικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τον Δήμο Ξάνθης.
Με στόχο την ανάδειξη και αναβίωση της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Θράκης, φέτος οι εκδηλώσεις του καρναβαλιού ξεκίνησαν στις 11 Φεβρουαρίου με τη συμμετοχή λαογραφικών συλλόγων της πόλης και φιλοξενούμενων χορευτικών συγκροτημάτων.
Λαογραφικές φιγούρες όπως οι κουδουνοφόροι «Αράπηδες», οι «Γκιλίγκες», οι «Παππούδες», οι «Τσολιάδες» προπορεύτηκαν της πομπής που ξεκίνησε από την πλατεία Ελευθερίας και κατέληξε στην Κεντρική Πλατεία, όπου ο δήμαρχος Ξάνθης κήρυξε την έναρξη των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών-Ξανθιώτικο Καρναβάλι 2017.
Οι καρναβαλικές-λαογραφικές, πολιτιστικές εκδηλώσεις συνεχίστηκαν με αμείωτο ρυθμό όλο τον υπόλοιπο Φεβρουάριο και θα κορυφωθούν την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς με τη μεγάλη παρέλαση αρμάτων και ομάδων.
Τα άρματα που σατιρίζουν την πολιτική, αλλά και απλά γεγονότα της καθημερινότητας πλαισιώνονται από εκατοντάδες μασκαρεμένους καρναβαλιστές, ξυλοπόδαρους, κλόουν και ζογκλέρ, ενώ συμμετέχουν και γκρουπ που προέρχονται από διάφορες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Με τη λήξη της μεγάλης παρέλασης, στο πάρκο απέναντι από το γήπεδο ξεκινάει ένα κεφάτο πάρτι με τη συμμετοχή όλων.
Είναι παράδοση πια το Ξανθιώτικο Καρναβάλι να κλείνει με το «κάψιμο του Τζάρου» που γίνεται στο ύψος της γέφυρας του ποταμού Κόσυνθου.
Πρόκειται για ένα παμπάλαιο έθιμο των προσφύγων της Ανατολικής Θράκης που έφεραν μαζί τους όταν εγκαταστάθηκαν στην Ξάνθη.
Ο «Τζάρος» ή και «Τζάρους» είναι ένας θεόρατος αχυράνθρωπος που καταβρέχεται με εύφλεκτα υλικά και τοποθετείται πάνω σε έναν μεγάλο σωρό από πουρνάρια. Καίγοντας τον «Τζάρο» οι Θρακιώτες πίστευαν ότι θα έχουν ένα καλοκαίρι χωρίς ψύλλους (!).
Περίπατοι στην Παλιά Πόλη
Το καρναβάλι είναι μια θαυμάσια ευκαιρία για να επισκεφθείτε τον νομό Ξάνθης και να γνωρίσετε την ενδιαφέρουσα Παλιά Πόλη.
Ο περίπατος στα δαιδαλώδη καλντερίμια της θα σας γοητεύσει. Βυζαντινά μνημεία και χριστιανικές εκκλησίες υπάρχουν πλάι στις μουσουλμανικές γειτονιές και στα τζαμιά.
Τα γερασμένα καπνεργαστήρια και τα νεοκλασικά αρχοντικά των αρχών του 20ού αιώνα, αν και σημαδεμένα από τον χρόνο, στέκουν ακόμα όρθια, μνημεία του παρελθόντος.
Από τα υπέροχα αυτά κτήρια ξεχωρίζουμε το Αρχοντικό Στάλιου (1880), το Μητροπολιτικό Μέγαρο (1897), το κτίριο του Ισαάκ Δανιήλ (1887), το αρχοντικό Μιχάλογλου (1890).
Το αρχοντικό καπνόσπιτο όπου γεννήθηκε και έζησε τα πρώτα χρόνια της ζωής του ο Μάνος Χατζιδάκις έχει αναπαλαιωθεί.
Ακόμη αξίζει να επισκεφθείτε το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κτίρια των αρχών του 20ού αιώνα, τηλ. 24510-25421, www.fex.org.gr.
Την προσοχή σας αξίζει η Πινακοθήκη όπου ανάμεσα στα άλλα έργα φιλοξενεί και πίνακες του Ξανθιώτη ζωγράφου Χρήστου Παυλίδη, τηλ. 25410-76363.
Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας θα ενημερωθείτε για τη σπουδαία πανίδα και χλωρίδα της Ροδόπης, τηλ. 25410-21212.
Κέρκυρα: Η πομπή του «Σιορ Καρνάβαλου» στα καντούνια
Είναι φυσικό το Κορφιάτικο Καρναβάλι να έχει δεχθεί πολλές επιρροές από αντίστοιχα έθιμα της Δύσης και κυρίως της Βενετίας.
Ομως οι παλιοί Κερκυραίοι διακρίνονταν για το χιούμορ τους και την έντονη σατιρική-περιπαικτική διάθεση απέναντι στην καθημερινότητα. Ετσι ήταν φυσικό να ενσωματώσουν το νησιωτικό ταμπεραμέντο τους στα αποκριάτικα έθιμα.
Κατάφεραν μάλιστα με ιδιαίτερο σκωπτικό και σατιρικό τρόπο να διηγούνται εύθυμες ιστορίες και να δίνουν σάρκα και οστά σε διηγήσεις από την πρόσφατη επτανησιακή ιστορία, ζωντανεύοντας έτσι γλαφυρά πρόσωπα και καταστάσεις και σκαρώνοντας ευφάνταστες φάρσες και ξεκαρδιστικές μιμήσεις.
Εργαλεία τους σε αυτά τα λαϊκά δρώμενα είναι πλέον τα μουζέτα (διαφόρων ειδών και τύπων μάσκες), το φούμο από τα κάρβουνα και οι σατιρικές φιγούρες μασκαρεμένων που αναπαριστούσαν κυρίως επαγγέλματα της εποχής, όπως των νοδάρων (συμβολαιογράφων), των ντοτόρων (γιατρών).
Φέτος τα αποκριάτικα έθιμα στο μεγάλο νησί του Ιονίου και ιδίως στον πυρήνα της παλιάς πόλης ξεκίνησαν την Τρίτη 14 Φεβρουαρίου με την Κερκυραϊκή Καντάδα και Μαντολινάτα που τραγούδησε για τους Κερκυραίους στην πλατεία της Ανουντσιάτας.
Ακολούθησε το «Κρασοδικείο» με την ομάδα Σατιρικού Καρναβαλιού στην Πίνια και στην πλατεία Δημαρχείου.
Σχεδόν κάθε μέρα πραγματοποιούνταν ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις, όπως το «Κυνήγι του Θησαυρού» που «αναστάτωσε» όλη την παλιά πόλη και κατέληξε στην πλατεία Σαν Τζιάκομο και η εντυπωσιακή παρέλαση μαζορετών από διάφορες σχολές.
Επίσης όλες αυτές τις ημέρες θεατρικές σατιρικές παραστάσεις, λαογραφικά τραγούδια και χοροί κράτησαν το ενδιαφέρον και τη διασκέδαση σε υψηλά επίπεδα.
Το Σάββατο 25 Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθεί από το Λύκειο Ελληνίδων παρέλαση με βενετσιάνικα κοστούμια εποχής στο κέντρο της πόλης και χοροί εποχής στην πλατεία Ανουντσιάτας. Η ημέρα θα τελειώσει με παιδικό αποκριάτικο πάρτι στο «Aμαζέ» από την Κερκυραϊκή Μασκαράτα.
Ανήμερα την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, στις 26 Φεβρουαρίου, θα γίνει η παρέλαση με βενετσιάνικα κοστούμια εποχής στο κέντρο της Κέρκυρας.
Την ίδια ημέρα στις 2.30 το μεσημέρι ξεκινά από τη οδό Σταματίου Δεσύλλα και Γεωργίου Θεοτόκη η θεαματική «Πομπή του Σιορ Καρνάβαλου» συνοδευόμενη από την κουστωδία του, τις σχολές χορού της Κέρκυρας και εκατοντάδες καρναβαλιστές. Η πομπή θα καταλήξει στην οδό Βίκτωρος Δούσμανη.
Βόλτα στα καντούνια
Ακόμη και ελάχιστο χρόνο να έχετε στη διάθεσή σας, υπάρχουν κάποια πράγματα που πρέπει οπωσδήποτε να δείτε αν βρεθείτε σε αυτή την ιδιαίτερη νησιώτικη πολιτεία.
Αφού περιηγηθείτε στα μεσαιωνικά καντούνια στο «Ξωπόλι» που έχει χαρακτηριστεί από την Unesco «Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς», θα περάσετε μια βόλτα από την περίφημη Εσπιανάδα, την πασίγνωστη πλατεία που παλιά ήταν τόπος συγκέντρωσης ευγενών, για να πιείτε στο Λιστόν -αντίγραφο της Rue de Rivoli του Παρισιού- τον καφέ σας.
Δίπλα στην πλατεία βρίσκονται το ανάκτορο των Μιχαήλ και Γεωργίου (19ος αι.), κατοικία των Αγγλων Αρμοστών, ενώ στο άκρο της εκτείνεται το γήπεδο κρίκετ.
Πάνω από το λιμάνι ξεχωρίζουν το Νέο και Παλιό Φρούριο, ενώ εντυπωσιακά για την αρχιτεκτονική τους είναι τα οχυρωματικά έργα των Ενετών.
Τα ερείπια της Παλαιόπολης και του αρχαίου ναού της Ηρας Ακραίας παραπέμπουν στις απαρχές της ίδρυσης της πόλης (8ος αι π.Χ.).
Το πασίγνωστο Σαν Τζιάκομο, το Μον Ρεπό, η Μητρόπολη (1577) και φυσικά ο ναός του Αγ. Σπυρίδωνα (1590) είναι μόνο λίγα από τα λαμπρά κτίσματα που θα ξεναγήσουν τον επισκέπτη στην ιστορία του τόπου.
Παρά την απίστευτη τουριστική αξιοποίηση, αξίζει οπωσδήποτε μια βόλτα στο Κανόνι (4 χλμ. από το λιμάνι), μια επίσκεψη στο διάσημο Ποντικονήσι και στο μοναστήρι της Παναγίας Βλαχέρνας.
Αν έχετε λίγο χρόνο επιπλέον στη διάθεσή σας τραβήξτε νοτιότερα ώς το Γαστούρι (10 χλμ. από την πόλη) για να δείτε το «Αχίλλειο», το λαμπρό ανάκτορο που χτίστηκε το 1892 από την αυτοκράτειρα της Αυστρίας Ελισάβετ (Σίσι).
