Η χρήση των αιθέριων ελαίων μετρά τόσα χρόνια όσο και οι πολιτισμοί των ανθρώπων. Η γνώση των αρχαιότερων πολιτισμών για τη δύναμή τους, τόσο στη θεραπευτική όσο και στον καλλωπισμό, είναι δεδομένη. Ιπποκράτης, Αριστοτέλης και Πεδάνιος Διοσκουρίδης στα έργα τους αναφέρονται σ’ αυτά.
Τα αιθέρια έλαια στις μέρες μας κάνουν δυναμική επανεμφάνιση και χρησιμοποιούνται από μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων, κάτι που δεν είναι τυχαίο, μια και η καλλιέργεια των φαρμακευτικών-αρωματικών φυτών (π.χ. λεβάντα, ρίγανη, δεντρολίβανο) γνωρίζει άνθηση μέσα από νέους καλλιεργητές, που βλέπουν μια ευκαιρία για ένα συμπληρωματικό εισόδημα.
Η ζήτηση ποιοτικών αιθέριων ελαίων -πιστοποιημένων βιολογικών καλλιεργειών- από τις βιομηχανίες καλλυντικών και φαρμακευτικών προϊόντων, την αρωματοποιία αλλά και από τη βιομηχανία τροφίμων, την ποτοποιία, τη ζαχαροπλαστική, είναι που άνοιξε το μονοπάτι, καθώς και η επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση ότι τα ελληνικά αρωματικά – φαρμακευτικά φυτά έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε αιθέρια έλαια.
Πάντοτε, σε όλες τις κοινωνίες, τα αιθέρια έλαια είχαν και έχουν μεγάλη ποικιλία στη χρήση τους.
Μια απλή εφαρμογή τους είναι ο καθαρισμός του αέρα, της ατμόσφαιρας του χώρου μας. Είτε στο σπίτι είτε στο γραφείο – φυσικά πάντα αν δεν ενοχλεί τους συναδέρφους μας.
Αν τα διαλύσουμε σε λάδια βάσης, μπορούμε να βρούμε θεραπεία ή ανακούφιση στο όποιο πρόβλημα αντιμετωπίζουμε, είτε αυτό αφορά τον καλλωπισμό είτε κάποιο θέμα υγείας (τα έλαια βάσης είναι κι αυτά φυτικά και τα χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να αραιώσουμε αιθέρια έλαια κυρίως, αλλά και για να δυναμώσουμε την επιθυμητή δράση.
Γι’ αυτό και τα χρησιμοποιούμε αναλόγως με το τι θέλουμε να πετύχουμε, π.χ. πότε αμυγδαλέλαιο, πότε έλαιο τριαντάφυλλου κ.λπ.).
Αν τα διαλύσουμε σε ζεστό νερό μπορούμε να κάνουμε εισπνοές για να αντιμετωπίσουμε π.χ. ένα κρυολόγημα ή να κάνουμε ζεστά ή δροσερά επιθέματα (κομπρέσες) για την αντιμετώπιση ενός δερματικού προβλήματος.
Ή μπορούμε απλά να αφεθούμε στις ιδιότητές τους, ανάλογα με το τι έλαιο θα επιλέξουμε, μέσα από ένα ζεστό λουτρό για να ξεκουραστούμε το βράδυ.
Το ξεκίνημα της ημέρας έχει άλλη αίσθηση αν περιποιηθούμε το πρόσωπό μας ξεπλένοντάς το με νερό όπου έχουμε ρίξει αιθέριο έλαιο της προτίμησής μας.
Η ευωδιά του επεμβαίνει θετικά στην ψυχολογία μας και το λάδι του ενυδατώνει την επιδερμίδα μας.
Ομως, καθετί που έχει δύναμη, το χρησιμοποιούμε πάντοτε με προσοχή και σεβασμό, έτσι ώστε να πάρουμε στο μέγιστο ό,τι ευεργεσία έχει να μας προσφέρει, χωρίς την παραμικρή ενόχληση.
Οπως αναφέρεται στον «Οδηγό βοτανοθεραπείας» του David Hoffmann (εκδόσεις Διόπτρα):
«Το φάσμα των αρωματικών ελαίων είναι πολύ μεγάλο και το καθένα έχει τις δικές του μοναδικές ιδιότητες. Εχουν όμως και κοινές δράσεις. Ολα τα αρωματικά έλαια είναι αντισηπτικά, όπως π.χ. το έλαιο ευκαλύπτου, το έλαιο σκόρδου και το έλαιο θυμαριού.
Επειδή τα αιθέρια έλαια μεταφέρονται και διανέμονται πολύ εύκολα σε όλο το σώμα ενεργούν τόσο τοπικά όσο και σε όλο τον οργανισμό.
Οταν ληφθούν εσωτερικά ή επαλειφθούν εξωτερικά, εμφανίζονται γρήγορα στο ουροποιητικό σύστημα, τους πνεύμονες και τους βρόγχους καθώς και στις εκκρίσεις του σώματος, όπως ο ιδρώτας, ο σίελος, τα δάκρυα και τα κολπικά υγρά. Μπορεί να εμφανιστούν ακόμη στο μητρικό γάλα ή να περάσουν μέσα από τον πλακούντα και να φτάσουν στο έμβρυο.
»Εκτός από την άμεση αντισηπτική τους δράση, διεγείρουν επίσης την παραγωγή λευκών αιμοσφαιρίων, ενισχύοντας έτσι το φυσικό αμυντικό σύστημα του οργανισμού. […] Τα πτητικά έλαια διεγείρουν τους ιστούς με τους οποίους έρχονται σε επαφή. Βοηθούν την πέψη, διεγείροντας την εσωτερική επένδυση του εντέρου και ενεργοποιώντας έτσι μια ανακλαστική λειτουργία που αυξάνει την ποσότητα του γαστρικού υγρού και προκαλεί το αίσθημα της πείνας. Επίσης βοηθούν στην ανακούφιση των σπαστικών πόνων χαλαρώνοντας τις περισταλτικές κινήσεις του κάτω μέρους των εντέρων. Τα πτητικά έλαια ενεργούν επίσης στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Μερικά είναι χαλαρωτικά και καταπραϋντικά, όπως το χαμομήλι, ενώ άλλα είναι διεγερτικά, όπως η μέντα.
»Ολα τείνουν να επιφέρουν μια κατάσταση εσωτερικής ηρεμίας και ευεξίας, μειώνοντας έτσι την ένταση και την κατάθλιψη. Οταν τα αρωματικά έλαια χρησιμοποιηθούν εξωτερικά, ένα μέρος της επίδρασής τους οφείλεται στην οσμή τους, γιατί τα οσφρητικά νεύρα τη μεταφέρουν στον εγκέφαλο όπου προκαλεί διάφορες αντιδράσεις».
Για να δούμε όμως τι είναι τα αιθέρια έλαια.
Την απάντηση βρήκαμε στις σελίδες ενός άλλου, απόλυτα έγκριτου βιβλίου Ελλήνων επιστημόνων, «Με… νου, αρωματόκηπος & ευεξία» (εκδόσεις Πατάκη), των Ελένη Μαλούπα, Διαμάντω Λάζαρη, Νίκου Κρίγκα και Μαρίας Στικούδη.
«Τα βιοδραστκά συστατικά των αρωματικών – φαρμακευτικών φυτών ανήκουν κυρίως σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες: τα αιθέρια έλαια, τις φαινολικές ενώσεις, τα τερπένια και τα αλκαλοειδή.
Τα αρωματικά – φαρμακευτικά φυτά οφείλουν την οσμή που αναδίδουν στα πτητικά αιθέρια έλαιά τους. Σε θερμοκρασία περιβάλλοντος, τα αιθέρια έλαια εξαερώνονται και προσδίδουν χαρακτηριστική οσμή. Το αιθέριο έλαιο αποτελεί ένα πολύπλοκο μείγμα ουσιών, το οποίο έχει ελαιώδη σύσταση, χαρακτηριστική οσμή και γεύση.
Τα αιθέρια έλαια ενός φυτού μπορεί να περιλαμβάνουν έως και περισσότερα από 150 διαφορετικά συστατικά που συνήθως ανήκουν σε διαφορετικές χημικές ομάδες.
Βρίσκονται σε διάφορα φυτικά όργανα -όπως σε άνθη, φύλλα, καρπούς, φλοιούς- και αποθηκεύονται σε ειδικές ανατομικές κατασκευές των φυτών, όπως οι ελαιοφόρες κοιλότητες (στο περικάρπιο των εσπεριδοειδών, π.χ. μανταρίνια, πορτοκάλια κτλ) ή σε αδενώδεις τρίχες (στην επιδερμίδα των φύλλων και άλλων οργάνων φυτών της οικογένειας Lamiaceae, όπως η ρίγανη, η λεβάντα, το φασκόμηλο κτλ).
Κάθε αιθέριο έλαιο έχει χαρακτηριστική οσμή και ξεχωριστές ιδιότητες που οφείλονται στα επιμέρους συστατικά του (τα οποία μπορεί να είναι έως και εκατοντάδες) και τις επιμέρους αναλογίες τους.
Τα αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά παράγουν αρωματικές πτητικές ουσίες είτε για να προσελκύσουν έντομα για την επικονίαση είτε εξαιτίας των καταπονήσεων που δέχονται στο φυσικό τους περιβάλλον (διαθεσιμότητα νερού, θρεπτικών εδάφους, θερμότητα, έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, κ.ά.)».
Πώς όμως λειτουργούν τα αιθέρια έλαια; Τι ιδιότητες θεραπευτικές έχουν να επιδείξουν;
Προχωρώντας στην ανάγνωση, έρχεται η απάντηση:
«Οι χημικές ουσίες που περιέχουν μπορεί να λειτουργούν απωθητικά έναντι ανεπιθύμητων μικροβίων, μυκήτων, εντόμων και ζώων. Εχει βρεθεί ότι τα αιθέρια έλαια έχουν πληθώρα βιολογικών δράσεων, όπως αντιμικροβιακή, αντισηπτική, αντιφλεγμονώδη, εντομοκτόνο, αντιιική, αντιερπητική, επουλωτική, ενώ συχνά είναι αναστολείς διαφόρων ενζύμων. Οι ιδιότητες αυτές οφείλονται στην ικανότητά τους να αυξάνουν την αιμάτωση των ιστών, βοηθώντας τελικά την ανάπλαση των κυττάρων».
Εχοντας κατά νου την τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση, είναι σημαντικό να αντιληφθούμε πόσα προϊόντα χημικής σύστασης μπορεί να αντικαταστήσει η χρήση των αιθέριων ελαίων στην καθημερινότητά μας.
Κάτι που φυσικά σημαίνει και οικονομία πόρων αλλά, κυριότερα, υγεία και ευεξία. Αρα το όφελός μας είναι διπλό.
Και αν αποφασίσουμε να περάσουμε σε θεραπευτικά σχήματα, θα πρέπει πάντοτε να απευθυνόμαστε σε ειδικούς και να μην αφηνόμαστε σε πληροφορίες που κατακλύζουν ανεπεξέργαστες τις διαδικτυακές σελίδες ομάδων, καταστημάτων ή όποιων άλλων.
Ελληνικά φυτά
Ενδεικτικά αναπαράγουμε από το βιβλίο «Με… νου, αρωματόκηπος & ευεξία» (εκδόσεις Πατάκη), σταχυολογημένα, ένα μικρό δείγμα ελληνικών φυτών και των ιδιοτήτων τους.
Τα σημαντικότερα ελληνικά φυτά με αιθέρια έλαια: Κρόκος, φασκομηλιές, μάραθος, μαντζουράνα, μαστίχα, δίκταμος, μελισσόχορτο, σατουρέγια ορέων (ορεινό θρούμπι), σιδηρίτης, ρούδι, κρίταμο.
Φυτά με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση: Aγριοτριανταφυλλιά, κρανιά, χαρουπιά, κρίταμο, κρόκος, μελισσόχορτο, μαστίχα, φασκομηλιές.
Φυτά με υψηλή περιεκτικότητα με βιταμίνες: Aγριοτριανταφυλλιά (βιταμίνες C, A, E, K), κάππαρη (βιταμίνες C, K, A) κρανιά (βιταμίνη C), κρίταμο (βιταμίνη C), κρόκος (βιταμίνες A, B, C), ρούδι (βιταμίνες B), χαρουπιά (βιταμίνες B1, B2, B3, B6).
Συνταγές
Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι καλλιέργειες αρωματικών φαρμακευτικών στην Ελλάδα και πολλές ελληνικές εταιρείες έχουν επενδύσει σ’ αυτές για την παραγωγή ποιοτικών αιθέριων ελαίων.
Επιλέξαμε τις παρακάτω προτάσεις από δύο ελληνικές εταιρείες: της εξαιρετικής κρητικής εταιρείας bioselect και της πρωτοπόρου στον χώρο των φυσικών καλλυντικών apivita, εταιρείες που συνεργάζονται με Ελληνες βιοκαλλιεργητές αρωματικών – φαρμακευτικών φυτών.
➤ Ελαιο φασκόμηλο
«Με το αιθέριο έλαιο του φασκόμηλου αντιμετωπίζετε τους πόνους της περιόδου διαλύοντας 10-15 σταγόνες ελαίου σε 20 γραμμ. λάδι αμυγδάλου ή jojoba και κάνοντας μασάζ με κυκλικές κινήσεις στην κοιλιά. Διαλύοντας 2 σταγόνες ελαίου σε λίγο νερό και κάνοντας γαργάρες, μειώνετε την καταρροή και ανακουφίζεστε από τον πονόλαιμο. Προσθέτοντας 5 σταγόνες ελαίου στο σφουγγάρι του μπάνιου και κάνοντας μασάζ με κυκλικές κινήσεις στους γλουτούς καταπολεμάτε την κυτταρίτιδα, ενώ προσθέτοντας 8 σταγόνες ελαίου στο σαμπουάν σας, ενδυναμώνετε το τριχωτό της κεφαλής.
Μπορείτε να ανακουφιστείτε από τον πονοκέφαλο διαλύοντας 1 σταγόνα ελαίου σε 100 γραμμ. ξίδι, κάνοντας κομπρέσα».
➤ Ελαιο θυμάρι
«Διαλύοντας 5 σταγόνες ελαίου σε 100 γραμμ. λάδι αμυγδάλου ή jojoba, ή παρθένου ελαιόλαδου και κάνοντας εντριβή στο στήθος και στην πλάτη καταπραΰνουμε τον βήχα και τα συμπτώματα της γρίπης. Βελτιώνουμε το πρόβλημα της ουλίτιδας διαλύοντας 3 σταγόνες ελαίου σε ένα ποτήρι νερό και χρησιμοποιώντας το σαν στοματικό διάλυμα».
➤ Ελαιο κανέλα
«Η κανέλα είναι ένα από τα αρχαιότερα και πολυτιμότερα μπαχαρικά. Χρησιμοποιούνταν για τον αρωματισμό των ναών. Εχει ένα ζεστό και πικάντικο άρωμα που τονώνει και έχει ισχυρές αντιβακτηριδιακές ιδιότητες. Ιδανικό για τους κρύους, χειμωνιάτικους μήνες.
Ομορφιά: Να μη χρησιμοποιείται στην επιδερμίδα.
Σώμα: Βοηθά στη διευκόλυνση της αναπνοής. Καθαρίζει την ατμόσφαιρα και προσφέρει αντισηπτική δράση.
Πνεύμα και νους: Εξαιρετικό γι’ αυτούς που αισθάνονται εξαντλημένοι. Εχει τονωτική και αντικαταθλιπτική δράση.
Συνδυάζεται με: πορτοκάλι, περγαμόντο, λεμόνι, γκρέιπφρουτ, τριαντάφυλλο, μαντζουράνα, πατσουλί, γεράνι, ιλάνγκ-ιλάνγκ».
Τι πρέπει να γνωρίζουμε: οδηγίες χρήσης
● Τα αιθέρια έλαια δεν χρησιμοποιούνται ποτέ σε αδιάλυτη μορφή. Πριν από την οποιαδήποτε χρήση πρέπει να διαλύονται ανάλογα. Αν πρόκειται να κάνουμε μασάζ, διαλύουμε σε κάποιο έλαιο βάσης (π.χ. αμυγδαλέλαιο). Αν πρόκειται να κάνουμε λουτρό, στο ζεστό νερό. Ποτέ πάνω στο δέρμα μας αδιάλυτα.
● Αποφεύγουμε την επαφή (άμεση ή έμμεση) με τα μάτια.
● Δεν πίνουμε τα αιθέρια έλαια σε καμία περίπτωση, παρά μόνο αν ακολουθούμε συγκεκριμένες οδηγίες του ειδικού θεραπευτή μας.
● Δεν χρησιμοποιούμε αιθέρια έλαια κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή αν θηλάζουμε. Για την όποια χρήση πρέπει πάντα να συμβουλευόμαστε τον ειδικό θεραπευτή μας.
● Στη χρήση (ποσότητα σταγόνων σε ποσότητα μέσων διάλυσής τους) των αιθέριων ελαίων, ακολουθούμε τις οδηγίες του θεραπευτή ή της παρασκευάστριας εταιρείας, με ευλάβεια. Εχουν δύναμη και η παραμικρή παρακοή μπορεί να μας δημιουργήσει προβλήματα. Χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή στη χρήση τους, όταν αφορά τα παιδιά, τους ηλικιωμένους ή ασθενείς.
Info:
◆ Σύλλογος Ελλήνων Αρωματοθεραπευτών Ελλάδας (ΣΕΑ)
◆ International Federation of Professional Aromatherapists
