Πόσο σημαντικό ρόλο στην «παραγωγή» πολιτικής μπορεί να παίζει η αρχιτεκτονική των κοινοβουλίων;
Η πρώτη σκέψη που μας έρχεται στο μυαλό είναι… καμία. Κι όμως!
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του τεχνολογικού περιοδικού «Wired», μια ομάδα Ολλανδών αρχιτεκτόνων στο Αμστερνταμ μελέτησε επί πέντε χρόνια τις αίθουσες των κοινοβουλίων και των 193 κρατών-μελών του ΟΗΕ και κατέληξε σε μια σειρά από πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα τα οποία αποτύπωσε στο βιβλίο με τον τίτλο «Κοινοβούλιο», στο οποίο συνδέει άρρηκτα την αρχιτεκτονική με τις πολιτικές διαδικασίες.
Πάρτε για παράδειγμα το κοινοβούλιο της Ρωσίας, τη γνωστή μας Δούμα, που φιλοξενεί στην πολυτελή της αίθουσα 616 βουλευτές, και το ταπεινό κοινοβούλιο της πάμφτωχης Μποτσουάνα, που αποτελείται από λιγοστούς ξύλινους πάγκους στους οποίους κάθονται οι 36 βουλευτές της. Φαινομενικά οι διαφορές τους είναι τεράστιες. Είναι όμως έτσι;
«Οχι» λέει ο Ολλανδός αρχιτέκτονας Ντέιβιντ Μίλερ Φαν ντερ Βεχτ, το γραφείο του οποίου έκανε τη μεγάλη αυτή έρευνα πάνω στην αρχιτεκτονική των κοινοβουλίων.
Οπως υποστηρίζει, μοιράζονται το ίδιο… DNA, καθώς αμφότερα έχουν τη δομή μιας σχολικής τάξης, όπου οι μαθητές (βουλευτές) κοιτάζουν τον δάσκαλο (ομιλητή).
«Πρόκειται για μια πολύ πρακτική χωροταξική τοποθέτηση εάν θέλεις να επικεντρώσεις το ενδιαφέρον στον ομιλούντα, μια δομή εξαιρετικά δημοφιλή στα μη δημοκρατικά καθεστώτα» σχολιάζει.
Στη διάρκεια της έρευνάς τους διαπίστωσαν ότι και τα 193 κτίρια των κοινοβουλίων του πλανήτη έχουν πέντε βασικές αρχιτεκτονικές δομές ή καλύτερα χωροταξικές διαρρυθμίσεις: το ημικύκλιο, το πέταλο, τα αντιδιαμετρικά τοποθετημένα έδρανα, το κυκλικό κοινοβούλιο και την «αίθουσα διδασκαλίας».
Και ακριβώς αυτές οι ετερόκλητες χωροταξικές και αρχιτεκτονικές διαρρυθμίσεις είναι που κάνουν τη διαφορά.
Κι αυτό επειδή, όπως επισημαίνουν, είναι άλλο ο ομιλητής να βρίσκεται πίσω σου και άλλο μπροστά σου!
Το βρετανικό κοινοβούλιο συνέρχεται σε μια αίθουσα του παλατιού του Ουεστμίνστερ, το οποίο σχεδιάστηκε το 1950 και είναι έτσι κατασκευασμένο ώστε οι εθνοπατέρες των δύο βασικών πολιτικών κομμάτων (Εργατικοί και Συντηρητικοί) να κάθονται απέναντι.
Αυτό επιτρέπει, όπως επισημαίνουν οι Ολλανδοί αρχιτέκτονες, μια καθαρή σκιαγράφηση μεταξύ του κυβερνώντος κόμματος και αυτού της αντιπολίτευσης.
Μάλιστα ο Φαν ντερ Βεχτ υποστηρίζει ότι αυτή η «σφιχτή δομή» στη Βρετανία «ουσιαστικά βοηθά τους πολιτικούς να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Είναι μια μικρή αίθουσα ώστε όταν είναι πλήρης να μη χωρούν όλοι και αυτό οδηγεί αυτόματα σε μια πολύ πιο έντονη αντιπαράθεση προς όφελος της πολιτικής‘.
Επιπροσθέτως, μέσω των αντιδιαμετρικά τοποθετημένων εδράνων, μπορείς άμεσα και εύκολα να κατανοήσεις τις θέσεις του καθενός στη διαμάχη που λαμβάνει χώρα.
Ο Βρετανός αρχιτέκτονας Νόρμαν Φόστερ σχεδίασε το 1999 τη γερμανική Βουλή όπως είναι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ακολουθώντας δηλαδή το σχέδιο του ημικύκλιου.
«Σε αντίθεση με τα αντιδιαμετρικά τοποθετημένα έδρανα, οι βουλευτές κάθονται ο ένας πίσω από τον άλλον ή δίπλα στον άλλον δημιουργώντας την αίσθηση ενός αδιαίρετου συνόλου».
Στη Βραζιλία, η Βουλή (Câmara dos Deputados), η οποία σχεδιάστηκε από τον διάσημο κομμουνιστή αρχιτέκτονα Οσκαρ Νίμαγερ, κατασκευάστηκε στη λογική «της σχολικής τάξης».
Σ’ αυτήν όλες οι θέσεις των βουλευτών είναι προσεκτικά τοποθετημένες έτσι ώστε να κοιτάζουν τον ομιλούντα στο βήμα, ενώ αισθητικά μοιάζει περισσότερο με τα κοινοβούλια της Ρωσίας, της Βόρειας Κορέας και της Κίνας.
«Ολες αυτές οι διαφορετικές αρχιτεκτονικές διατάξεις επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα νομοθετικά σώματα ολόκληρου του πλανήτη προς το χειρότερο ή το καλύτερο» υποστηρίζει η ολλανδική αρχιτεκτονική ομάδα.
«Συμπερασματικά, η αρχιτεκτονική των κοινοβουλίων είναι ένα από τα πεδία όπου η εφευρετικότητα είναι πραγματικά απαραίτητη» υπογραμμίζει ο Φαν ντερ Βεχτ, διευκρινίζοντας ότι και οι πέντε προαναφερθείσες αρχιτεκτονικές δομές έχουν τις ρίζες τους στον 19ο αιώνα.
Ωστόσο οι κυβερνήσεις λειτουργούν σήμερα εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι πριν από εκατοντάδες χρόνια και τις τελευταίες δεκαετίες οι κοινοβουλευτικές αίθουσες δεν κατάφεραν να εκσυγχρονιστούν και να ακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές.
«Εκτιμώ ότι τα νέα κοινοβούλια πρέπει να περιλαμβάνουν το στοιχείο της ελαστικότητας, δηλαδή να μπορούν να δέχονται μια σειρά χωροταξικών τροποποιήσεων με βάση τη μεταβολή των πολιτικών δυναμικών».
