Το αρχέγονο πνεύμα της Σαντορίνης, η θέαση του τοπίου και του ορίζοντά της μέσα από τελετουργικούς κύκλους της παράδοσης, των εργασιών, της τοπικής οικονομίας, των εθίμων και του συλλογικού θυμικού αναδεικνύονται στην έκθεση της Αρτέμιδος Χατζηγιαννάκη με τίτλο «Θηραϊκές τελετουργίες» -καρπός μεγάλης έρευνας- που περιλαμβάνει 15 υδατογραφίες και εγκαινιάζεται απόψε στον πολυχώρο πολιτισμού Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός» στη Βλυχάδα.
Ποια είναι η ιδιαίτερη γοητεία που ασκεί στη ζωγράφο αυτό το ηφαιστειογενές νησί; Πώς συνομιλούν τα έργα της με έναν χώρο πολιτισμού που διαφυλάσσει τη βιομηχανική μνήμη και τα προϊόντα της θηραϊκής γης; Και πώς η ίδια συνταιριάζει το επάγγελμα της συμβολαιογράφου με την εικαστική δημιουργία; Ιδού τι μας απάντησε.
● Ποια η σχέση σας με τη Σαντορίνη στο βάθος του χρόνου που σας οδηγεί στην καλλιτεχνική δημιουργία;
Με τη Σαντορίνη με συνδέουν πολλές αναμνήσεις, βιώματα, συναισθηματικοί δεσμοί. Πρωτοπήγα ως μαθήτρια στο τέλος της δεκαετίας του ’70 και μαγεύτηκα τόσο πολύ που από τότε πήγαινα συνέχεια δύο έως τρεις φορές τον χρόνο. Τη γνώρισα και την αγάπησα όπως ήταν τότε, ερειπωμένη, απομονωμένη, απλή και ανεπιτήδευτη. Αυτή η εμπειρία ήταν τόσο γοητευτική που κρατάει και με εμπνέει ακόμη. Εξάλλου πολλές φορές έλκομαι από το παρελθόν και μου αρέσει να ζωγραφίζω τις μνήμες. Το 2014 έκανα εκεί την πρώτη ατομική μου έκθεση, η οποία είχε και μεγάλη επιτυχία και κατά κάποιο τρόπο η Σαντορίνη αποτέλεσε για δεύτερη φορά στη ζωή μου αφετηρία, σηματοδοτώντας αυτή τη φορά την έναρξη της καλλιτεχνικής μου διαδρομής.
● Περιγράψτε μου τη διαδικασία δημιουργίας των έργων που φιλοξενούνται σε αυτό το ξεχωριστό βιομηχανικό μουσείο στη Σαντορίνη.
Συνήθως η περίοδος έρευνας γύρω από μια θεματολογία ξεκινά πολύ πιο νωρίς και άλλοτε ολοκληρώνεται με σχετικά γρήγορο ρυθμό και άλλοτε με υπερβολικά αργό. Για τη Σαντορίνη έψαχνα από παλιά υλικό. Τα τελευταία 3-4 χρόνια είχα την ευτυχή συγκυρία να συνεργαστώ με τους επιμελητές της έκθεσης, τον Λευτέρη Ζώρζο, αρχαιολόγο, και τη Νίνα Γεωργιάδου, αρχιτέκτονα με εξειδίκευση στην αποκατάσταση μνημείων, και να αποκτήσω πρόσβαση σε πολύτιμα αρχεία και ψηφιοποιημένο φωτογραφικό υλικό από το Santorini Archive Project. Επίσης σε όλη σχεδόν την εικαστική μου πορεία έχω τη σταθερή στήριξη του δημοσιογράφου και συγγραφέα Νίκου Βατόπουλου. Μέσα λοιπόν απ’ όλες αυτές τις συνεργασίες κατόρθωσα να συγκεντρώσω παλιές φωτογραφίες, γραπτές και προφορικές αφηγήσεις, λογοτεχνικά κείμενα, αλλά και να οργανώσω καλύτερα κάποιες προσωπικές βιωματικές εμπειρίες και αναμνήσεις, όσες μπορούσα μετά από τόσα χρόνια να επιστρατεύσω. Πολλές από τις σκηνές που επέλεξα για τα έργα μου τις είχα προλάβει και τις είχα ζήσει και εγώ η ίδια. Τελικά αποφασίσαμε να γίνει η έκθεση τον περασμένο Απρίλιο, όταν ο Δήμος Θήρας με την πρωτοβουλία του για το έτος 2025 με προσκάλεσε να συμμετάσχω στη δράση «Σαντορίνη 2025: Ετος Ανάδειξης και Υποστήριξης της Αυθεντικότητας». Ολα ετοιμάστηκαν μέσα σε λίγους μήνες, αλλά στο μυαλό μου κυοφορούνταν πολύ περισσότερους. Και φυσικά η επιλογή του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας «Δ. Νομικός» δεν ήταν τυχαία. Η βιομηχανική μνήμη της Σαντορίνης, οι απλοί άνθρωποι αυτού του τόπου, η καθημερινή ζωή και επιβίωσή τους, οι κόποι, οι αγωνίες, οι χαρές και τα γλέντια τους, όλα μαζί συνδυάστηκαν με τα έργα και το ένα συμπλήρωσε το άλλο.
● Ειδικότερα, ποιες θηραϊκές τελετουργίες απεικονίζετε;
Διάλεξα σκηνές από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, στις οποίες εκδηλώνεται περισσότερο η σύνδεση και η αλληλεξάρτηση του ανθρώπου με τη φύση και τους κύκλους ζωής της. Ανθρωποι, χωρικοί, εργάτες, μυλωνάδες, μουλαράδες, οινοποιοί, ναυτικοί, υφάντρες, και στοιχεία της φύσης, πέτρα, θειάφι, ηφαίστεια, αέρας, θάλασσα, αμπέλια, άνυδρες καλλιέργειες, όλοι και όλα μαζί ή χωριστά γίνονται υποκείμενα με δικούς τους ρόλους, δράσεις και αλληλεπιδράσεις στο μικρό σύμπαν του κάθε έργου. Αυτή η ιδιαίτερη σχέση συμβίωσης/επιβίωσης σε έναν τόπο επαπειλούμενο από τις φυσικές καταστροφές φανερώνεται σε κάθε στιγμή και σε κάθε σκηνή των έργων, στους ανεμόμυλους, στα ορυχεία, στα εργοστάσια τομάτας, στις κάναβες, στα ταπητουργεία, στα γλέντια, στα πανηγύρια, στις θρησκευτικές τελετές, στις παρελάσεις κ.λπ.
● Υπάρχει κάποια ιδιαίτερη ιστορία, προσωπική εμπειρία, που σας συνδέει με κάποιο από τα έργα σας;
Υπάρχει ένα έργο που απεικονίζει το παλιό καφενείο της Μαρουλίας στην Οία. Εκεί πέρασα στα νεανικά μου χρόνια -τέλη δεκαετίας ’70 έως και μέσα ’80- αξέχαστες καλοκαιρινές διακοπές. Δεν υπήρχαν τότε εστιατόρια και ξενοδοχεία. Καμιά ταράτσα, κανένα υποτυπώδες δωμάτιο χωρίς μπάνιο, το φαγητό λιτό, το νερό ελάχιστο, αλλά η γοητεία απέραντη. Απ’ όλους όσοι απεικονίζονται στο έργο κανένας δεν ζει πια. Και φυσικά και το καφενείο έχει αλλάξει χρήση.
● Παρατηρείτε σύνδεση ανάμεσα στη σύγχρονη ζωή στο νησί και στις θηραϊκές παραδόσεις που διερευνάτε στη δουλειά σας. Διατρέχουν κίνδυνο αυτές να εξαφανιστούν;
Οι σκηνές που αποτυπώνονται στα έργα, αν και διαδραματίζονται στον ίδιο τόπο, δεν μπορούν να αναβιώσουν γιατί ανήκουν σε άλλη εποχή η οποία έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Εκείνο που μπορεί να επιβιώσει όμως είναι η μνήμη τους, η χαρά της ζωής που αναδύεται από την απεικόνισή τους, η αγάπη, η ευλάβεια, ο σεβασμός προς τη φύση και την κοινότητα, η αυτάρκειά τους. Η κοινωνία της εποχής, με την παράδοση και τη σοφή εμπειρία των προηγούμενων αιώνων, είχε τους δικούς της άγραφους νόμους, που στηρίζονταν στις ανάγκες της ζωής και στην αντιμετώπιση των φυσικών φαινομένων. Αξίες μοναδικές που μπορούν να μας προσφέρουν πολλά, να μας διδάξουν.
● Πώς αισθάνεστε να συνομιλούν τα έργα σας με το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός»;
Πιστεύω ότι είναι ο ιδανικός χώρος για να φιλοξενήσει τα συγκεκριμένα έργα και νομίζω ότι θα υπάρξει μια αρμονική σχέση και γόνιμη συνύπαρξη. Το διαισθάνομαι και ανυπομονώ να το δω.
● Επίσης πώς θα θέλατε να συνομιλήσουν τα έργα σας με τους επισκέπτες. Τι επιδιώκετε να εισπράξει το κοινό;
Τη χαρά και την ομορφιά της αλήθειας. Η ζωγραφική μου είναι νατουραλιστική και αφηγηματική – δύο χαρακτηριστικά που την καθιστούν αρκετά εύγλωττη. Νομίζω ότι κάθε θεατής έχει την ευκαιρία να δει και να διαβάσει τα έργα με τον δικό του τρόπο και δεν χρειάζεται διερμηνέα.
● Τι ρόλο παίζουν το χρώμα και το φως στη ζωγραφική σας;
Τα περισσότερα έργα μου στηρίζονται σε παλιές σκοτεινές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Εχω λοιπόν την ελευθερία να προσθέσω εγώ τα χρώματα και τις εντάσεις του φωτός. Είναι μια διαδικασία μαγική. Με τις αντιθέσεις των χρωμάτων και τις εναλλαγές σκιάς – φωτός δίνεις άλλη πνοή και διάσταση στα έργα. Και ειδικά στην προκειμένη περίπτωση όπου κάθε κομμάτι γης λούζεται ανελέητα από τον δυνατό αιγαιοπελαγίτικο ήλιο. Ακόμη και τα πιο έντονα χρώματα και τα πιο δυνατά σχήματα δοκιμάζουν τις αντοχές τους σε τόσο φως.
● Ως συμβολαιογράφος πείτε μου πώς γεννήθηκε και εξελίχθηκε η σχέση σας με την τέχνη.
Δεν έχει καμία σχέση το ένα επάγγελμα με το άλλο. Το μόνο κοινό που έχουν είναι ότι τελειώνουν και τα δύο με τον ίδιο τρόπο, με μία υπογραφή. Συμβολαιογράφος έγινα γιατί μου ταίριαζε περισσότερο το επιστημονικό πεδίο. Αγαπώ τη δουλειά μου και συνεχίζω ακόμη να εργάζομαι, ακόμη και τώρα που η ζωγραφική αποσπά όλο και περισσότερο χρόνο και ενέργεια από την καθημερινότητά μου. Αν μπορούσα να συνδυάσω και τα δύο επαγγέλματα θα ήμουν ευτυχής, αλλά δυστυχώς δεν γίνεται και ήδη αυτή η συνύπαρξη συμβολαιογραφίας και ζωγραφικής που προσπάθησα την τελευταία δεκαετία με έχει εξαντλήσει.
● Τι σας προσφέρει το επάγγελμά σας και τι η ζωγραφική;
Από τη συμβολαιογραφία διδάχτηκα πολλά: είναι ένα επάγγελμα που σε κάνει πραγματιστή, κοινωνικό, χρήσιμο, υπεύθυνο και αποτελεσματικό άτομο. Η ζωγραφική σε κάνει να ονειρεύεσαι και να πάσχεις και τις περισσότερες φορές χωρίς να μπορείς να το μοιραστείς με τους άλλους.
Διαφορετικές ιδιότητες, αλλά δεν είναι και οι μόνες που συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο, ειδικά στην περίπτωση της γυναίκας που είναι συγχρόνως επιστήμονας, σύζυγος, μητέρα, νοικοκυρά. Ας είναι και λίγο καλλιτέχνης, για να βρίσκει κάπου και ένα καταφύγιο
ℹ️ «Θηραϊκές τελετουργίες»
Η έκθεση εγκαινιάζεται απόψε, σε επιμέλεια των Λευτέρη Ζώρζου, αρχαιολόγου, και Νίνας Γεωργιάδου, αρχιτέκτονα, και με τη συμβολή του συγγραφέα και δημοσιογράφου Νίκου Βατόπουλου. Πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Δήμου Θήρας και εντάσσεται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Σαντορίνη 2025: Ετος Ανάδειξης και Υποστήριξης της Αυθεντικότητας».
Συνοδεύεται από την έκδοση του εικαστικού ημερολογίου έτους 2026 με τίτλο «Σαντορίνη», δίγλωσσου (ελληνικά-αγγλικά), με δώδεκα έργα της εικαστικού. Θα πλαισιωθεί με παράλληλες δράσεις, ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. Στις 19-21 Σεπτεμβρίου θα γίνουν συνοδευτικές εκδηλώσεις στον χώρο της έκθεσης, η οποία θα διαρκέσει έως τις 24 Οκτωβρίου.
