Μύηση στον κόσμο των αντρών

O νεαρός Ντέινα Χίλιοτ μπαρκάρει με το πλοίο «Οιδίπους Τύραννος» για χάρη της συναρπαστικής εμπειρίας που ένα τέτοιο ταξίδι εγγυάται. Προέρχεται από πλούσια οικογένεια κι αυτό λειτουργεί σαν ρετσινιά, που δυσκολεύει τις σχέσεις με αρκετά μέλη του πληρώματος, αλλά ο Ντέινα είναι αποφασισμένος να συλλέξει υλικό για κάποιο μελλοντικό βιβλίο του και δεν πτοείται από την ενίοτε απαξιωτική στάση των συναδέλφων του. Είναι πολύ νέος και αθεράπευτα ονειροπόλος, του λείπει η γείωση με την πραγματικότητα και πολύ συχνά ξεφεύγει σε ρομαντικές ενατενίσεις, που τον γλιτώνουν από τη σκληρή καθημερινότητα του πλοίου.

Ο Ντέινα κάνει συνεχείς αναδρομές στο παρελθόν και φέρνει στο μυαλό του τις ειδυλλιακές στιγμές με την αγαπημένη του Τζάνετ, στην οποία είναι ολότελα πιστός κι αφοσιωμένος. Οι ναύτες αναζητούν τις εφήμερες ερωτικές χαρές που υπόσχεται το κάθε λιμάνι, αλλά ο Ντέινα αρνείται πεισματικά να τους ακολουθήσει, για να μην προδώσει την αγάπη του για την Τζάνετ. Αδικα τον περιγελούν και τον συμβουλεύουν, ο Ντέινα είναι ένας ιππότης της ερωτικής πίστης και δεν θέλει να εξοκείλει σαν τους άλλους στα γνωστά στέκια των λιμανιών.

Παράλληλα, φαντάζεται τον εαυτό του να εκτελεί ηρωικούς άθλους και να συγκεντρώνει την προσοχή και τον θαυμασμό των συναδέλφων του, που όμως τον θεωρούν παράταιρο και μειονεκτικό. Στα μάτια των σκληροτράχηλων ναυτικών του πλοίου «Οιδίπους Τύραννος» ο Ντέινα δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα βουτυρόπαιδο που, για ένα καπρίτσιο, στέρησε μία θέση εργασίας από κάποιον φτωχό. Στις ηρωικές ονειροφαντασίες του, ο Ντέινα καταφέρνει να κερδίσει την πολυπόθητη αποδοχή του πληρώματος και την αίσθηση του ανήκειν στην κοινότητα των ανδρών. Η αποδοχή και η επιβεβαίωση που θα του προσφέρει το σκληραγωγημένο πλήρωμα είναι το κατεξοχήν ζητούμενο για τον άβγαλτο νεανία, που προσπαθεί να νιώσει ισότιμος και ισάξιος με τους υπόλοιπους.

Μέσα από το δίκτυο των ποικίλων σχέσεων που διαμορφώνονται στο πλοίο σκιαγραφούνται έντονα οι διαφορές νοοτροπίας που οφείλονται στην ταξική διαστρωμάτωση, ακόμη και οι γλωσσικές διαφορές ύφους που χαρακτηρίζουν τα μέλη του πληρώματος ανάλογα με την κοινωνική προέλευσή τους. Σε αυτόν τον σκληρό και αδιάλλακτο κόσμο της ενίοτε τοξικής αρρενωπότητας, που δεν διστάζει να χλευάσει και να περιφρονήσει, ο Ντέινα προσπαθεί απεγνωσμένα να γίνει σεβαστός και αποδεκτός.

Σε αυτό το ημι-αυτοβιογραφικό πρώτο μυθιστόρημά του, που εκδόθηκε το 1933, ο Μάλκολμ Λόουρι αφορμάται από πραγματικές προσωπικές εμπειρίες του και μάλλον πλάθει τον Ντέινα κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν. Πρόκειται για το πορτρέτο του συγγραφέα σε νεαρή ηλικία καθώς περνά από αλλεπάλληλες δοκιμασίες στην προσπάθεια να διαμορφώσει τον εαυτό του και να πετύχει μια ουσιαστική ενηλικίωση, που θα τον κάνει να νιώσει δικαιωμένος κι επιτέλους επαρκής. Ο Ντέινα σκέφτεται με στίχους μεγάλων ποιητών και τα οράματά του είναι ρομαντικά και μεγαλόπνοα. Παρατηρητικός και στοχαστικός, αφουγκράζεται τη ζωή στην παραμικρή της λεπτομέρεια και τον απασχολεί η ουσία των πραγμάτων. Εξερευνά την τέχνη και τα φανερώματά της, αρέσκεται να καταδύεται στον βυθό των εικόνων. Παθιασμένος, ανυποχώρητος, ιδεαλιστής, ο Ντέινα συμπυκνώνει τον ορισμό της νιότης.

Ο συγγραφέας κάνει εκτεταμένη χρήση της ροής συνείδησης και του εσωτερικού μονολόγου για να αποδώσει τις ζυμώσεις που γίνονται στην ψυχή του νεαρού ήρωα. Μέσα από αλλεπάλληλες αλυσίδες συνειρμών, όπου συμφύρονται αναμνήσεις ανάκατες με σκέψεις, συναισθήματα και προσδοκίες, σκιαγραφείται το πορτρέτο του Ντέινα στις απώτατες λεπτομέρειές του, μέσα από μια γραφή που ενσωματώνει πολλαπλά μοντερνιστικά στοιχεία. Το κείμενο συντονίζεται απόλυτα με τις εντάσεις, τις αγωνίες, τα πάθη και τις συναισθηματικές κορυφώσεις του νεανία, αποδίδοντας πολύ απτά το ακατέργαστο και χαοτικό ψυχικό υλικό που τον συγκροτεί.

Ιστορία μαθητείας, ταξίδι μύησης, διερεύνηση της αρρενωπότητας, είσοδος στην ενηλικίωση, το «Ουλτραμαρίν» περιέχει εν σπέρματι τα χαρακτηριστικά που εξελίχτηκαν περαιτέρω στο κορυφαίο έργο του Λόουρι «Κάτω από το ηφαίστειο» και απηχεί γλαφυρά τη στράτευση του συγγραφέα στην υπόθεση του μοντερνισμού.

Υποδειγματική η μετάφραση της Κατερίνας Σχινά, αποδίδει άψογα την ιδιαίτερη γλωσσική υφή του κειμένου, με τις εναλλαγές ύφους και τις μεταπτώσεις από τη ναυτική αργκό μέχρι τη λυρική ποιητική ενατένιση.

* Φιλόλογος

? Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]