Αστυνομική ιστορία στις παρυφές του γελοίου

«Τα δέντρα» (The Trees, 2021) του Πέρσιβαλ Εβερετ (γεν. 1956) είναι παράξενο βιβλίο που συνδυάζει την αστυνομική πλοκή με τη μαύρη κωμωδία, έτσι ώστε να κατηγοριοποιείται ως παράλογο και σοβαρό, ταυτόχρονα. Ξεκινά στη μικρή πόλη Χρήμα, του Μισισιπή, όπου ένας λευκός κι ένας μαύρος βρίσκονται νεκροί. Ο πρώτος έχει βασανιστεί άγρια και ακρωτηριαστεί, με τους κομμένους όρχεις του να βρίσκονται στα χέρια του άλλου. Λίγο αργότερα, το σώμα του μαύρου εξαφανίζεται και βρίσκεται δίπλα στο σώμα ενός δεύτερου λευκού θύματος, κρατώντας πάλι ένα άλλο ζευγάρι όρχεις. Δύο μαύροι ντετέκτιβ, ο Εντ Μόργκαν και ο Τζιμ Ντέιβις, αποστέλλονται από την πόλη Χάτισμπεργκ για να κάνουν επιτόπια έρευνα, η οποία έδειξε ότι τα λευκά θύματα ήταν γιοι εκείνων που λiντσάρισαν τον μαύρο έφηβο Εμετ Τιλ, το 1955. Σύντομα, όμως, ακολουθεί σειρά παρόμοιων δολοφονιών σε άλλα σημεία στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι δολοφονίες φαίνεται να αποτελούν όψιμη εκδίκηση για ιστορικά λάθη και ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων των θυμάτων παριστά υπενθύμιση και ειρωνική αναφορά στην ψυχοσεξουαλική συνιστώσα του ρατσισμού κατά των μαύρων στην εποχή του Τζιμ Κρόου, αφού ο Εμετ Τιλ βασανίστηκε και σκοτώθηκε επειδή φέρεται να φλέρταρε με τη σύζυγο ενός καταστηματάρχη της περιοχής. Το Χρήμα είναι πόλη όπου αγαπούν τα όπλα, όπου και οι μαύροι αστυνομικοί οφείλουν να είναι προσεκτικοί. Η χήρα ενός των θυμάτων απειλεί ευθέως τον Εντ: «Εχω κάθε δικαίωμα να σας φοβάμαι. Θα μπορούσα να σας πυροβολήσω αν ήθελα. Θα μπορούσα να σας πω ότι με τρομάξατε τόσο πολύ, που αναγκάστηκα να σας πυροβολήσω. Μ’ ακούτε;».

Σταδιακά μαθαίνουμε ότι ο τοπικός ιατροδικαστής βρίσκεται σε αγαστή συνεργασία με τον σερίφη, συγκαλύπτοντας αμφότεροι ρατσιστικές δολοφονίες. Η έρευνα φέρνει τους ντετέκτιβ σε επαφή με έναν ακαδημαϊκό ερευνητή που ασχολείται με την ιστορία της φυλετικής βίας και μια ηλικιωμένη ακτιβίστρια που έχει συγκεντρώσει λεπτομερή αρχεία σχεδόν για κάθε αναφερόμενο λιντσάρισμα στην ιστορία των ΗΠΑ. Καθώς, μάλιστα, ξεφυλλίζει τα αρχεία, ο μελετητής νιώθει και δείχνει βαθιά συγκλονισμένος. Ομως, ενώ το ζοφερό αυτό θέμα αντιμετωπίζεται με αίσθηση σοβαρότητας, άλλα αγγίζουν τη γελοιότητα, ειδικά στους διαλόγους των αστυνομικών όταν ανακαλύπτουν τα κομμένα γεννητικά όργανα των θυμάτων. Στο βιβλίο δεν λείπουν οι αναφορές στην Κου Κλουξ Κλαν και στη γνωστή συμπεριφορά της απέναντι στον μαύρο πληθυσμό της Πολιτείας του Μισισιπή και του αμερικανικού Νότου, γενικότερα. Κάποιοι, μάλιστα, της οργάνωσης διακωμωδούν την όλη κατάσταση, αναζητώντας κουκούλες και σχοινιά. Ο συγγραφέας δεν αρέσκεται στα ονόματα αφού χρησιμοποιεί πολλά μαζί και μάλλον άστοχα, κι ένα σκυλί δεν έχει όνομα γιατί δεν αρέσει στον ιδιοκτήτη του. Οι λευκοί κάτοικοι της πόλης Χρήμα περιγράφονται ως καρικατούρα υπέρβαρων απλών ανθρώπων της υπαίθρου. Η ζωηρή αφήγηση και το ασυνήθιστο κείμενο, ακολουθώντας έναν πρωτότυπο συνδυασμό ειρωνικής διάθεσης και σοβαρού σκοπού, συνιστούν περίεργο αντίδοτο στους αυστηρούς και άκαμπτους κανόνες από τον οποίο διέπονται πολλά σύγχρονα μυθιστορήματα του είδους.

«Τα δέντρα» είναι ένα άκρως κοινωνικό μυθιστόρημα, που θίγει ξανά πολλές επώδυνες ιστορικές πτυχές του αμερικανικού Νότου. Πλημμυρισμένο από πολλαπλά λογοπαίγνια και μακάβριο χιούμορ, αφορά σειρά φρικιαστικών δολοφονιών που σχετίζονται με την τρομακτική ιστορία, αλλά και το παρόν των ανθρώπων που λιντσαρίστηκαν στην Αμερική λόγω του χρώματος. Το Γραφείο Ερευνών του Μισισιπή, στέλνοντας μαύρους ντετέκτιβ να βοηθήσουν, απογοητεύει τη λευκή και ρατσιστική τοπική αστυνομική δύναμη. Στα ευνουχισμένα σώματα λευκών που συνεχίζουν να εμφανίζονται σε τοποθεσίες μακριά από τον αμερικανικό Νότο, όπως Νέα Υόρκη και Λος Αντζελες, μαζί με περισσότερα άγνωστα πτώματα μαύρων, προστίθενται και εκείνα των Ασιατών. Οπως και σε άλλα έργα του συγγραφέα, έτσι και εδώ ο ρατσισμός της αμερικανικής κοινωνίας είναι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας. Ενα έξυπνο κείμενο μυθοπλασίας, με υπερβολική δόση ανοησίας, απλή γραφή και μικρά κεφάλαια. Στη λογοτεχνία, όμως, οι καλοί είναι εναντίον των κακών, αλλά εδώ η δικαιοσύνη είναι ξεκάθαρη και προφανής, τουτέστιν μαύρη. Σε μια σκηνή, οι στίχοι του γνωστού «Strange Fruit» εμφανίζονται στο σύνολό τους, υποδηλώνοντας ότι δεν χρειαζόμαστε περαιτέρω υπενθυμίσεις αφού το φυλετικό πρόβλημα της Αμερικής είναι τεκμηριωμένο διαχρονικά με αναρίθμητες λεπτομέρειες και αναφορές.

Παρά τη νουάρ εκδοχή του, υπάρχει ασάφεια στο διαφορετικό μήνυμα, που επιθυμεί να μεταφέρει ο συγγραφέας στους αναγνώστες. Κάποια στιγμή, μια ηλικιωμένη κυρία κάπως αδιάφορα σχολιάζει, ελπίζοντας ότι η εργασία του ερευνητή θα προκαλέσει την κατάλληλη δημόσια οργή! Αυτό που καταφέρνει το βιβλίο, σε τελική ανάλυση, είναι ο φόβος της λευκής Αμερικής, ότι συγκεκριμένα θα τους συμπεριφέρονται όπως φέρθηκαν εκείνοι στους άλλους, και κυρίως στους μαύρους. «Τώρα θα πεθάνω για λίγο. Αλλά θα ξαναγυρίσω. Ολοι μας θα ξαναγυρίσουμε», ακούμε κάποιον να λέει. Κι ακόμα ότι οι άνθρωποι δεν στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου, ούτε αντιδρούν αυτόματα με φόβο και μίσος, αλλά το κάνουν μόνο και μόνο επειδή είναι προϊόντα ενός συστήματος που τους χειραγωγεί γι’ αυτό!

*Δ/ντής Χειρουργικής – συγγραφέας

—

Τη σελίδα αυτή δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]