ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Μιχάλης Γρηγορίου
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

ΙΟΥΝΙΟΣ 1994
Πεμπτη 16.6.94

Χτες πεθανε ο Χατζιδακις. Περιεργα ακουγεται αυτη η φραση γιατι δεν θυμαμαι μια εποχη της ενηλικης ζωης μου που να μην θεωρουσα ως αυτονοητη την υπαρξη αυτου του ανθρωπου. Με τον θανατο του ειναι σαν να κλεινει μια ολοκληρη εποχη της Ελλαδας και μαζι μια ολοκληρη εποχη της δικηας μου ζωης, μια εποχη που συμπιπτει με τα νειατα μου, με τους πρωτους μου ερωτες, με τα φοιτητικα μου χρονια, με τις εκδρομες στα νησια, σε τελευταια αναλυση με την ιδια την εννοια του τι σημαινει Ελλαδα. Δεν ξερω ακριβως αν αυτο που νοιωθω ειναι ακριβως λυπη, ή ενα συναισθημα μιας βαθυτατης παραδοξοτητας και μιας μεγαλης μελαγχολιας. Ειναι το συναισθημα του «Ανεπιστρεπτι» που δεν σηκωνει θεραπεια.

Παρασκευη 17.6.94

Απο παληα ηξερα πως οταν ερθει η ωρα να πεθανει ο Χατζιδακις θα με πειραξει σαν να εχω χασει ενα πολυ κοντινο μου ανθρωπο. Δεν ειχα ομως ποτε μια στενη σχεση μαζι του. Πιστευω οτι μαλλον με συμπαθουσε, στο βαθμο που προλαβαινε να ασχοληθει με ανθρωπους εξω απο το στενο του περιβαλλον, αλλα αυτο ηταν ολο. Νομιζω πως κι’ εγω κι’ ο Βαγγελης Κατσουλης ειμασταν απο τους ελαχιστους ανθρωπους που εξακολουθησαμε παντα να του μιλαμε στον πληθυντικο, ενω οι υπολοιποι τον αποκαλουσαν «Μανο», κανοντας ισως, ορισμενοι απ’ αυτους, και καποια επιδειξη οικειοτητας. Εγω δεν την επεδιωξα ποτε αυτη την επιδεικτικη οικειοτητα. Δεν ηταν λοιπον η απωλεια μιας στενης φιλικης σχεσης που εξηγει την στεναχωρια που νοιωθω για τον θανατο του. Αλλωστε ειχα να τον δω αρκετα χρονια. Κατι διαφορετικο ειναι που με κανει να νοιωθω οτι με αφορα προσωπικα ο θανατος του. Ειναι η αισθηση της απωλειας που νοιωθεις οταν γκρεμιζεται το πατρικο σου σπιτι, κι’ ετσι δεν μπορεις να το ξαναβρεις, οσο κι’ αν γυρνας στην ιδια γειτονια. Ειναι η αισθηση της απωλειας που θα ενοιωθα αν μου ελεγαν οτι δεν υπαρχουν πια οι Κυκλαδες και το Αιγαιο. Ισως ειναι κι’ η αισθηση της απωλειας που οφειλεται σε ενα ανταγωνισμο αναμεσα σε δασκαλο και σε μαθητη, που τον χρειαζομουνα και που δεν μπορει πλεον να συνεχιστει. Δεν μπορω πλεον να δειξω στον Χατζιδακι οτι γραφω κι’ εγω εξ’ ισου καλη μουσικη μ’ αυτον. Γιατι ειναι σιγουρο οτι η στροφη μου στο τραγουδι παντα βασιστηκε στο μοντελλο που ειχε ξεκινησει αυτος. Υπηρχε βεβαια και καποια προσωπικη σχεση, λογω του Τριτου Προγραμματος και της συντροφιας που ειχε δημιουργηθει. Αρκετες φορες ειχα βρεθει σπιτι του, αλλοτε στη Ρηγιλλης κι’ αλλοτε στο μικρο διαμερισματακι διπλα στον «Μαγεμμενο Αυλο». Παντα γελουσε με τα λογοπαιγνια που εκανα τις φορες που βρισκομασταν σε παρεα. Καποτε μου ειχε τηλεφωνησει ενθουσιασμενος για να μου πει ποσο του αρεσε ο «Οδυσσεας στο ποταμι» κι’ οτι πρεπει να θεωρω οτι «ο Σειριος ειναι και δικηα μου υποθεση» κι’ οτι τον ενδιαφερει οποια νεα προταση εχω να του κανω. Αυτο φυσικα δεν ειχε καμμια ιδιαιτερη βαρυτητα, γιατι οταν καποτε του εστειλα καποιες κασσεττες με νεωτερες δουλειες μου δεν εδειξε κανενα ενδιαφερον, ουτε εδωσε καποια συνεχεια. Καποτε ειχε ερθει και σε ενα παρτυ που ειχα κανει στο σπιτι της οδου Τυχης και Μαρως. Θυμαμαι οτι καποια φορα ειχαμε βαλει ενα στοιχημα για το ποιος ειχε συνθεσει το soundtrack της ταινιας «Ενεχειροδανειστης» με τον Rod Steiger. Βρισκομασταν σ’ ενα ταβερνακι κοντα στο παληο σπιτι του Κουρουπου, στην περιοχη της Αμφιθεας, κι’ εγω υποστηριζα οτι τη μουσικη την ειχε γραψει ο Lallo Shiffrin. Tου ειχα πει οτι αν χασω το στοιχημα θα γραψω ενα εργο αφιερωμενο σ’ αυτον. Δεν θυμαμαι αν εχασα τελικα το στοιχημα, εγραψα ομως ουτως ή αλλως το εργο. Ηταν ο «Οδυσσεας στο ποταμι». Αρκετες φορες με ειχε εξοργισει η συμπεριφορα του και οι αποψεις του. Δεν ανηκα ποτε στους τυφλους «θαυμαστες» και στην «αυλη» του, που εσπευδαν να συμφωνησουν με ο,τι ελεγε. Ανεκαθεν υπηρχε στο μυαλο μου η αισθηση οτι εγω ειμαι εκπροσωπος της επομενης γενηας που θα παρει καποτε την σκυταλη. Καποια φορα ειχαμε κανει ενα μεγαλο καυγα στο «Μαγεμμενο Αυλο», γιατι ο Χατζιδακις υποστηριζε οτι η δικηα του γενηα ειχε να επιδειξει εργο, παρ’ ολο οτι εζησε σε πολυ πιο δυσκολες συνθηκες, ενω οι νεωτεροι δεν ειχαν αντιστοιχες ικανοτητες. Εγω ειχα θυμωσει και του ελεγα οτι δεν ειναι θεμα γενηας αλλα κοινωνικων συγκυριων. Καθε γενηα εχει να επιδειξει ταλεντα, μονο που καποιες εποχες η κοινωνια ειναι διατεθειμενη να στρεψει την προσοχη της σ’ αυτα, ενω αλλες εποχες τα αγνοει κι’ αυτο δεν εχει σχεση με τις υλικες ευκολιες ή δυσκολιες. Καποια αλλη φορα διηγιωταν οτι η χουντα ειχε συλλαβει μερικους φοιτητες κι’ αυτος ειχε προσφερθει να μεσολαβησει στον Πατακο ωστε να αφεθουν ελευθεροι. Οι φοιτητες ειχαν αρνηθει κι’ ο Χατζιδακις δεν μπορουσε να καταλαβει τη συμπεριφορα τους. Γιατι να μην εκμεταλλευτουν την ευκαιρια που τους δινοτανε; Προσπαθουσα να του εξηγησω οτι οι φοιτητες, ως αντιστασιακοι, δεν ηθελαν χαρες και ρουσφετια γιατι ετσι θα εχανε το νοημα της η σταση τους. Δεν ηθελε να το καταλαβει αυτο. Δεν νομιζω οτι ειχε ποτε ιδιαιτερα ξεκαθαρες πολιτικες τοποθετησεις. Ειχε μαθει να λειτουργει σαν χαϊδεμμενο παιδι με την εξουσια. Σε μια αλλη περιπτωση, αμεσως μετα την πτωση της χουντας, οταν γινονταν ατελειωτες συζητησεις στο ΚΕΤ (Κεντρο Εικαστικων Τεχνων) για τον «Μηνα του Λονδινου», ειχε τεθει σαν θεμα απο διαφορα αριστεριστικα γκρουπουσκουλα η μη συμμετοχη Ελληνων καλλιτεχνων σε ενδειξη διαμαρτυριας. Ηταν βεβαια μια αστεια περιοδος ανοητων διαξιφισμων κι’ εγω ειχα επιφορτιστει να πεισω τον Χατζιδακι να μην συμμετασχει σ’ αυτο τον «Μηνα». Του αραδιαζα διαφορα «πολιτικα» επιχειρηματα –που δεν τα πολυπιστευα ουτε κι’ εγω για να πω την αληθεια– κι’ ο Χατζιδακις μου ειπε το εξης διασκεδαστικο που με αποστομωσε: «Μα Μιχαλη μου ξεχνας οτι εκτος απο την πολιτικη υπαρχει και η ερωτικη ματια!» Δεν νομιζω παντως οτι αγαπουσε ιδιαιτερα τους νεωτερους μουσικους γιατι του θυμιζαν οτι γερναει. Στην πραγματικοτητα δεν ηταν απο τη στοφα του δασκαλου. Τους νεωτερους τους βοηθουσε αλλα δεν δεχοτανε οτι μπορει να εχουν δικες τους αποψεις. Ηθελε να τους πατροναρει, γι’ αυτο υποστηριζε παντα ατομα με πολυ λιγωτερες ικανοτητες απο τις δικες του. Ετσι ενοιωθε ασφαλεια. Γι’ αυτο αλλωστε επεδιωκε να περιστοιχιζεται παντα κι’ απο μια «αυλη» απο διαφορους γλυψιματιες που ηλπιζαν να αρπαξουν καποιο ξεροκομματο και τον κολακευαν ασυστολα. Σιγουρα ηταν αρκετα εξυπνος ωστε να μην τους εκτιμαει κι’ αρκετα αδυνατος ωστε να κολακευεται. Ηταν αντιφατικος σ’ αυτα τα θεματα.

Πεμπτη 23.6.94

Αποψε εβλεπα στον υπνο μου τον Χατζιδακι, σ’ ενα περιεργο ονειρο που θυμιζε λιγο science fiction. Βρισκομασταν σε καποιο σπιτι μαζι με μια ομηγυρη κι’ ο Χατζιδακις καθοτανε μονος του στην βεραντα. Διπλα του υπηρχε μια αδεια πολυθρονα, για να μπορει να καθησει κι’ ενας δευτερος Χατζιδακις(!) αφου ο πρωτος ειχε πεθανει. Εγω ηξερα βεβαια οτι εχει ηδη πεθανει, αλλα οι αλλοι δεν το ηξεραν γι’ αυτο ησαν κεφατοι και αμεριμνοι. Ειχα γυρισει, λεει, τον χρονο πισω για να τον ξαναζωντανεψω για λιγο κι’ ειχα συμπαρασυρει μαζι και μια ομαδα αλλων ανθρωπων για να τον πλαισιωσουν. Οι αλλοι δεν ηξεραν οτι βρισκονται στο παρελθον κι’ οτι την επομενη ημερα θα ξαναβρισκοντουσαν στο παρον χωρις να θυμουνται τιποτα κι’ οτι ο Χατζιδακις θα ηταν παλι πεθαμενος. Ειμουνα πολυ στεναχωρημενος, ειχα παει κοντα του και του μιλουσα. Δεν θυμαμαι τι μου ελεγε, ηταν ομως απογοητευμενος και φοβισμενος και πολυ μονος. Του εσφιξα τα χερια και προσπαθησα να τον παρηγορησω, αλλα ηξερα πως δεν μπορω να κανω τιποτα για να τον βοηθησω. Ειχα την αισθηση μιας μεγαλης απωλειας που οι αλλοι δεν την καταλαβαιναν.

ΙΟΥΝΙΟΣ 2004

Σκεφτομαι πως ισως να ηταν διαφορετικη η σημερινη μουσικη ζωη της Ελλαδας αν εξακολουθουσε να ζει ο Χατζιδακις. Το καλλιτεχνικο θαρρος κι’ η ικανοτητα αναγνωρισης του ουσιαστικου που τον εκανε να βασιζεται παντα στο προσωπικο του αισθητηριο, η αισθηση του χιουμορ, αλλα κι’ εκεινη η ιδιαιτερη ευγενεια και αξιοπρεπεια με την οποια αντιμετωπιζε τους παντες σιγουρα δεν θα τον ειχαν εγκαταλειψει. Καποτε, το 1947, ειχε δωσει την ιστορικη εκεινη διαλεξη οπου παρομοιαζε τη σημασια που ειχαν τα ρεμπετικα τραγουδια για τον ελληνικο πολιτισμο με τη σημασια που ειχε η μουσικη του Bach για τη Γερμανια. Η ιδια διορατικοτητα τον ειχε οδηγησει πολυ αργοτερα να αναγνωρισει την αξια του Astor Piazzola και του Randy Newman, κι’ η ιδια ικανοτητα αναγνωρισης του ουσιαστικου και απορριψης καθε σοβαροφανειας ηταν εκεινη που τον εκανε να γελαει με τις ακαδημαϊκες ανοησιες ορισμενων «λογιων» συνθετων. Αν ζουσε σημερα θα ηταν 79 χρονων, οχι τοσο ηλικιωμενος ωστε να μη μπορει να κρινει, να ειρωνευτει και να καυτηριασει τις αθλιοτητες του σημερινου τηλεοπτικου πολιτισμου που εχει μετατρεψει ενα ολοκληρο πληθυσμο σε χειραγωγημενα προβατα, ετοιμα να καταναλωσουν την οποιαδηποτε ζωοτροφη, ετοιμα να αποδεχτουν και να χειροκροτησουν την οποιαδηποτε χυδαιοτητα, την οποιαδηποτε πλαστικη ανοησια. Με τα σημερινα δεδομενα, στην ηλικια των 79 χρονων δεν θα ηταν τοσο ηλικιωμενος ωστε να εχει παψει να γραφει μουσικη. Αναρρωτιεμαι μερικες φορες τι ειδους μουσικη θα εγραφε αν ζουσε σημερα ο Χατζιδακις και καπου μεσα μου διατηρω την πεποιθηση πως, οποια κι’ αν ηταν αυτη, θα εξακολουθουσε να μας επηρεαζει.