«Η Ιστορία του Κόσμου» του Τζούλιαν Μπαρνς, συγγραφέα με διεθνή εμβέλεια, βρίθει αλλόκοτων καταστάσεων που ανατρέπουν εικονοκλαστικά και με χιούμορ την παράδοσή μας, ιδίως τη θρησκευτική και πολιτική τάξη που μας έχει επιβληθεί κι έχουμε συνηθίσει στον δυτικό πολιτισμό. Σε επίπεδο αφήγησης, παίζοντας κάποτε ανάμεσα σε πρώτο και τρίτο πρόσωπο, αναμειγνύει ιστορία και μυθοπλασία –με επικράτηση της δεύτερης– δίκην παραβολής.
Κεφάλαια-εκτεταμένες παραβολές, λοιπόν, με μοτίβα από τη Βίβλο, η οποία μας παρέχει την εικόνα της Κιβωτού του Νώε κάτι σαν καμβά, πάνω στον οποίο ο συγγραφέας ζωγραφίζει –καλειδοσκοπικά– αληθινές και πλαστές ιστορίες ανθρώπων και ζώων και όπου, τελικά, η βιωματική ιστορία του καθενός είναι πιο αληθινή από την ιστορία του κόσμου όλου… Ετσι η συμβατική Ιστορία ξεφεύγει από την εφήμερη επικαιρότητα και ενδύεται την ψυχολογία, τη φιλοσοφία και την ποίηση. Αρα, γίνεται διαχρονική, παρέχοντας, μαζί με τη θρησκεία, σύμβολα «ες αεί».
Στη μέση του βιβλίου –σε δύο σελίδες– δεσπόζει ο υπέροχος πίνακας του Ζερικό με σκηνή ναυαγίου, στη «Σχεδία της Μέδουσας»-οιονεί Κιβωτού, με τραγική ιστορία, όπου οι εναπομείναντες ναυαγοί, μετά την αλληλο-εξόντωσή τους, καλούν σε βοήθεια. Τελικά, λαμβάνουμε το μήνυμα ότι σ’ αυτόν τον κόσμο πολλοί ζητούν να σωθούν, αλλά λίγοι το καταφέρνουν: όσοι η κοινωνία-Κιβωτός (και όχι πάντα με τις ευνοϊκότερες συνθήκες) τους επιτρέπει…
Ο συγγραφέας, επίσης, γίνεται προφητικός (πρώτη έκδοση 2009), όταν αναφέρεται στην ενοχή της Ευρώπης για το ξέσπασμα της βίας των Αράβων, που είναι, όπως γράφει, «ένα μάθημα που οι Αραβες είχαν πάρει από τους Εβραίους, όπως οι τελευταίοι το είχαν πάρει από τους ναζί».
Προφητικός και όταν αναφέρεται στις συνέπειες από την απώλεια εργατικού προσωπικού.
Ο Μπαρνς χλευάζει τα παραδεδομένα κακώς κείμενα, τη δήθεν ανωτερότητα των ανθρώπων και τον δογματισμό, εκτιμώντας την ειλικρίνεια και προβάλλοντας τις βαθύτερες σκέψεις ανθρώπων που «αποκλίνουν», λόγω ιδιοσυγκρασίας ή περιστάσεων. Είναι και δικές μας ανομολόγητες σκέψεις ωστόσο, αλλά δεν τις ομολογούμε –παρά την ορθότητά τους– αφού δεν θέλουμε να ξεχωρίσουμε από το πλήθος, είτε γιατί βολευόμαστε στα πλαίσια της συμβατικής μας ζωής είτε γιατί έχουμε συμφέρον (ακόμα και από την επικράτηση παράλογων πεποιθήσεων ή στάσεων). Ετσι δεχόμαστε και τις ανεπάρκειες του πολιτισμού μας, ακόμα κι αν οδηγούμαστε στην εκμετάλλευση των πάντων, στην καταστροφή του πλανήτη και στην απαξίωση της ανθρώπινης ζωής.
Η γραφή του Μπαρνς, παρά τη χαλαρή, χαοτική, σύνδεση των κεφαλαίων, είναι ρέουσα, ζωντανή, με διάχυτο χιούμορ και αυτοσαρκασμό, παραστατική. Οι εικόνες του στηρίζουν κάποιες φορές έναν λόγο δοκιμιακό, στοχαστικό, με αμεσότητα και ακλόνητα επιχειρήματα για την τέχνη, την ποίηση και κυρίως για την αγάπη, τον έρωτα, αλλά και τη φθορά των ονείρων μέσα από την πραγματοποίησή τους. Ωστόσο δεν είναι ένα εύπεπτο βιβλίο· τα νοήματά του είναι βαθιά και η κριτική του Βρετανού συγγραφέα στους ανθρώπινους θεσμούς και τις «ηλίθιες» συμπεριφορές αμείλικτη, όπως και στις ανόητες κι επιβλαβείς παρεμβάσεις των ανθρώπων στη φύση.
Σημειωτέον, η μετάφραση του πρωτότυπου αυτού βιβλίου είναι πολύ προσεγμένη και συμβάλλει θετικά στην ανάγνωση μιας εντυπωσιακής και –εκτιμώ– αξιόλογης συρραφής ιστοριών – παραβολών, συχνά με δοκιμιακό ύφος.
*Φιλόλογος
—
Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
