Σε μια εποχή που η Αριστερά αυτοκαταργείται, επειδή αδυνατεί να υπερβεί τον εαυτό της, ο Θανάσης Λεβέντης έρχεται στο προσκήνιο με το βιβλίο της ζωής του. Δύσκολα θα βρισκόταν ώρα πιο σημαδιακή, αφού τώρα η Αριστερά διανύει τον πιο δύσβατο δρόμο της μετά τη μεταπολίτευση (και μάλιστα, χωρίς να διαθέτει την παραμικρή δικαιολογία ότι ευθύνονται οι άλλοι).
Το βιβλίο του Λεβέντη «Οδοιπόρος σε δύσβατους δρόμους» (εκδόσεις Θεμέλιο) πηγαίνει πίσω στο παρελθόν, ακόμη και στα προπολεμικά χρόνια, αποδεικνύοντας -όμως- ότι το να πηγαίνεις πίσω… δεν είναι πάντοτε οπισθοδρομικό! Εξαρτάται από το πού ακριβώς πηγαίνεις, π.χ. σε μια 25η Μαρτίου ή σε μια 21η Απριλίου. Ωστόσο, περισσότερο αποτελεί ανάδειξη προσωπικής στάσης και ατομικού παραδείγματος παρά «απομνημονεύματα». Ενέχουν κάποιου είδους εγωισμό τα απομνημονεύματα, πράγμα που θα αδικούσε κατάφωρα τον σεμνό χαρακτήρα του συγγραφέα.
Ποιο είναι το εκπληκτικό για τους άγευστους της ιστορίας. Οτι αυτό το ατομικό παράδειγμα ζωής αποτέλεσε την κοινή μοίρα γενεών και γενεών του ελληνικού λαού. Ανατρέχει στα παιδικά του χρόνια στα Βίλια με τους μικρούς άγονους αγρούς που έβγαζαν με βιβλικό ιδρώτα το λιγοστό ψωμί της οικογένειας και περιγράφει πώς πραγματώθηκε το πατρικό όνειρο της «καλύτερης ζωής». Η οποία ήταν ποια; Η μετακίνηση στην Ελευσίνα, σ’ ένα νοικιασμένο κτήμα πλάι στο νεκροταφείο, όχι στο Παρίσι του Χέμινγουεϊ, του Σεφέρη και του Θεοδωράκη.
Οταν ξεκινάς από χαμηλά νιώθεις περισσότερο την ανάγκη να πετάξεις. Και πέταξε… με το παλιό λεωφορείο! Από την Ελευσίνα κατέληγε στην πλατεία Κουμουνδούρου, για να πάει στην Ιατρική και να γίνει εκείνος ο πρωτοπόρος νευροχειρουργός που το νυστέρι του δεν είχε καμιά σχέση με το πορτοφόλι του.
Πώς να μη βγει μετά βουλευτής; Είναι φυσιολογικό, όταν γίνεσαι «ο πλησίον» στην πιο μεγάλη ανάγκη του άλλου. Και ποιος ήταν ο άλλος; Ο άγνωστος πολίτης, ο γύφτος του Ασπρόπυργου, ο αγρότης των Σπάτων, ο ψαράς της Νέας Μάκρης, ο οικοδόμος της Μάνδρας, ο μουτζούρης της Ελευσίνας, ο μελισσοκόμος των Μεγάρων. Η αδικία αυτής της επισήμανσης είναι ότι εδώ ξεχωρίζουμε τον φτωχό Αττικό βιοπαλαιστή, ενώ εκείνος αποδεικνύει ότι δεν έκανε διακρίσεις.
Η μαρτυρική κατάθεση του Θανάση Λεβέντη θυμίζει ότι έχουν και οι δύσβατοι δρόμοι τη γοητεία τους για εκείνους τους οδοιπόρους που θέλουν να φτάσουν και όχι απλώς να χειροκροτηθούν στο πέρασμά τους. Ετσι προέκυψε φυσιολογικά το τελικό εξαγόμενο: Η ζωή του να κοσμεί την πολιτική και όχι η πολιτική τη ζωή του.
«Με απατά η μνήμη μου όταν πηγαίνω είκοσι χρόνια πίσω», είπε κάποτε ο Αντονι Χόπκινς. «Οι μνήμες δεν είναι πάντα αληθινές», πρόσθεσε. «Τις εξωραΐζουμε». «Οπότε», κατέληξε, «δεν μπορώ να πω ότι θυμάμαι». Αυτό το φοβερό και τρομερό συμπέρασμα ο Θανάσης Λεβέντης το διαψεύδει. Αν η άποψη του Χόπκινς είναι ο κανόνας, ο Λεβέντης είναι η εξαίρεση.
Αλλά η υπόθεση «θυμάμαι» δεν τελειώνει τόσο εύκολα. Αυτές τις ημέρες θα κυκλοφορήσει σε τριάντα χώρες το μυθιστόρημα «Μέχρι τον Αύγουστο» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Οι γιοι του το εκδίδουν παρά την εντολή του πατέρα τους να καταστραφούν τα χειρόγραφα (των τουλάχιστον πέντε εκδοχών του!). Την καταδίκη στην πυρά αποφάσισε ο Μάρκες όταν έπασχε από σοβαρή απώλεια μνήμης λόγω άνοιας. Ανέφερε στην οικογένειά του ότι χωρίς τη μνήμη του, που «ήταν η μεγαλύτερη και πιο καθαρή πηγή του», ένιωθε χωρίς πυξίδα, χαμένος στο πέλαγος. Χωρίς μνήμη δεν μπορούσε να στεριώσει τις ιστορίες του. «Χωρίς μνήμη δεν υπάρχει τίποτα», τους είχε πει κατά τη διήγηση των Τάιμς της Νέας Υόρκης (9/3/2024).
Αυτό το τίποτα της εθνικής μας άνοιας καταπολεμά ο Λεβέντης. Θα ήταν κρίμα να αφεθεί μόνος. Αδιάφορο, τελικά. Η οδοιπορία συνεχίζεται έστω και μοναχική.
