Οι «Τηρούμενες αναλογίες» (Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2023) είναι μια συλλογή διηγημάτων, η τέταρτη συγγραφική απόπειρα της Πόπης Φιρτινίδου. Με σπουδές Φυσικής και Μουσικής, 38 έτη κοσμεί με τη χαρισματική και πολύπλευρη προσωπικότητά της το Δημοτικό Ωδείο Βέροιας.
Στις «Τηρούμενες αναλογίες» ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με ανθρώπους-πολυτραυματίες της πραγματικότητας, όπως πολύ εύστοχα αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Για τους ήρωες και τους αντιήρωες του βιβλίου, ο χρόνος μετράει διαφορετικά: είναι γεμάτος αναμνήσεις, χαμένες ευκαιρίες, ανοιχτές πληγές.
Ενδεικτικά, στο ομότιτλο διήγημα παρουσιάζεται ο μικρόκοσμος ενός ηλικιωμένου άντρα, που έχοντας χάσει την επί σειρά ετών σύζυγό του καλείται να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη μοναξιά και τις βάναυσες αναμνήσεις, αλλά και τη σκλήρυνση κατά πλάκας, η οποία εμφανίζεται τόσο για να επαναπροσδιορίσει την καθημερινότητά του όσο και τις σχέσεις με τους γύρω του. Είναι σε αυτό το επίπεδο άξια λόγου η επιμέλεια με την οποία παρουσιάζονται τα στάδια της νόσου, γεγονός που αποδεικνύει τη μελέτη που προηγήθηκε από πλευράς της συγγραφέως, η οποία φαίνεται πως είναι γνώστρια της όλης εκφυλιστικής διαδικασίας της νευρολογικής νόσου. Αυτοάνοσης αιτιολογίας, εισβάλλει όταν ένας οργανισμός είναι ευάλωτος. Αποδομεί τμηματικά το έλυτρο της μυελίνης και προκαλεί πλειάδα συμπτωμάτων σωματικών, νοητικών και ψυχοσυναισθηματικών τα οποία απομονώνουν, περιορίζουν τη ζωή του πάσχοντος.
Η εγκιβωτισμένη αφήγηση της καθαρίστριας συμβάλλει με εξίσου δυναμικό τρόπο στην εξέλιξη της πλοκής, καθώς δίνεται από τη μία στον αναγνώστη η ευκαιρία να γνωρίσει ακόμα έναν άνθρωπο που βρίσκει τη δύναμη να χτίσει το παρόν και το μέλλον του με πρώτη ύλη διαλεγμένη από τα συντρίμμια του παρελθόντος του, ενώ, από την άλλη, πυροδοτεί τη διαδικασία ανάκλησης μνήμης από πλευράς του ηλικιωμένου ασθενή. Η προϊούσα επιδείνωση της νόσου σκιαγραφείται λεπτομερώς στο μυαλό του ήρωα. Ορθά η συγγραφέας καταγράφει τις πολλαπλές εκφάνσεις και συνδηλώσεις της ασθένειας, τις πολλαπλές παρουσίες επαγγελματιών της υγείας που εμπλέκονται στη διαχείριση της νόσου. Η απρόσωπη και κυνική αναφορά στην άσπρη μπλούζα επικυρώνει την απογοήτευσή και την απόγνωσή του.
Η συγγραφέας έχει κατορθώσει να αναπλάσει θεμελιώδη στοιχεία της ψυχολογίας ενός ασθενούς που ζει με τον πόνο της απώλειας, την ανάγκη επαναπροσδιορισμού στοιχείων της καθημερινότητας που είχαν εδραιωθεί ως δεδομένα, αλλά και τον πανταχού παρόντα φόβο: τον φόβο της πνευματικής κατάπτωσης, τον φόβο της επιδείνωσης της ασθένειάς του, τον φόβο της απώλειας της αξιοπρέπειας, τον φόβο του μοναχικού θανάτου. Λεπτομερώς κεντάει τον χαρακτήρα του σκληρυντικού, τις σκέψεις, τις εσωτερικές διαδρομές, περιγράφει τις εσωτερικές και ανείπωτες αντιδράσεις του τρωτού και ευάλωτου φιλολόγου.
Η εμβάθυνση, η στιβαρή εξαιρετικά δουλεμένη προσέγγιση της τοξικοεξάρτησης αναδεικνύεται στο διήγημα «Ο Αδωνις». Ο χρόνια εξαρτημένος είναι ορατός ή ενίοτε αόρατος από το περιβάλλον του αλλά και από την κοινωνία. Αλλάζει η εξωτερική του εικόνα, η εμφάνισή του, ενώ παράλληλα αλλοιώνεται και σε ψυχικό επίπεδο. Χάνει σταδιακά την αναπαραστασιακή του εικόνα. Η σκέψη του αποσαρθρώνεται, η συμπεριφορά του γίνεται στερεοτυπική, στερημένη από φαντασία και συναισθηματικές αποχρώσεις. Η συγγραφέας αποτυπώνει ωμά και ρεαλιστικά την απόγνωση, την εξαθλίωση του στερητικού συνδρόμου.
Η ικανότητα της Πόπης να εμφιλοχωρεί στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου που υποφέρει, που σωρεύει πολλαπλά τραύματα στην πορεία της ζωής του προβάλλεται εναργώς επίσης και στο διήγημα «Να πετάξω». Οι ματαιώσεις, οι λανθασμένες επιλογές, η αυτοκριτική, η έλλειψη τόλμης, η ταπείνωση, ο εξευτελισμός που βιώνει ένας ναυαγός της σύγχρονης εποχής, μας αφήνει την υφέρπουσα υποψία της ψυχικής νόσου χωρίς ωστόσο να παραλείπει η συγγραφέας να προσφέρει μια χαραμάδα ελπίδας, ανάτασης και φωτός με τη μεταφορική έννοια του πετάγματος. Οι χαίνουσες πληγές, το γλυκόπικρο παρελθόν, το αναξιοπρεπές και θλιβερό παρόν οδηγεί τον ήρωα του διηγήματος σε ένα λυτρωτικό τέλος.
Η δύναμη της γραφής της Πόπης δεν αφήνει το παραμικρό περιθώριο στον αναγνώστη να επαναπαυτεί και να παραμείνει συναισθηματικά αμέτοχος. Υπό αυτό το πρίσμα, οι «τηρούμενες αναλογίες» δεν μπορούν να χαρακτηριστούν εύκολο ανάγνωσμα. Πιστεύω, όμως, πως κι εσείς δεν αναζητάτε κάτι τέτοιο, ούτε είναι η ευκολία είδος προς εξαφάνιση ούτε η επιλογή της φράσης «πολυτραυματίες της καθημερινότητας» φαντάζομαι πως σας έδωσε αυτή την εντύπωση. Είναι, όμως, ένα ανάγνωσμα που μπορεί να παρασύρει τον αναγνώστη σε μια βάναυση κάποιες φορές διαδικασία ενδοσκόπησης, καθώς βρίσκεται να συμπάσχει, να συμπονά, να αποδοκιμάζει ή να επιδοκιμάζει. Κάθε χαρακτήρας που ζει μέσα σε αυτές τις σελίδες, καταδιωκόμενος από τις δικές του ανασφάλειες και βιώνοντας το προσωπικό του δράμα, συνεισφέρει εξίσου στην αποτύπωση της καθημερινότητας, που δεν είναι ειδυλλιακή, αλλά απαιτεί υπερβάσεις, ενσυναίσθηση και μεγαλείο ψυχής.
*Νευρολόγος
—
♦ Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
