Η δύναμη της πένας

Ορεινοί όγκοι με την ονομασία «Λευκά Ορη» (Μον Μπλαν) δεν υπάρχουν μόνο στην Ελβετία αλλά και στον αστερισμό του Ωρίωνα. Από πρόσφατη ανάρτηση φίλου συγγραφέα στο Facebook, είδα φωτογραφία την πλαγιά Μπάρναντ στον Ωρίωνα που φέρει την ονομασία «Λευκά Ορη». Και μας καλεί ο φίλος, δημοσιογράφους, συγγραφείς, ποιητές, όσους γράφουν τέλος πάντων, να τα ανακαλύψουμε και να γράψουμε την ιστορία τους, να αφηγηθούμε την εικόνα τους, να βγάλουμε από μέσα μας τον επιστημονικό συγγραφέα και να αφήσουμε τη φαντασία μας να καλπάσει και να συντάξουμε με την πένα μας μια ιστορία science fiction ή να σχεδιάσουμε κάτι στον χώρο του φανταστικού. Με ένα στιλό ή με ένα μολύβι. Ασφαλώς δεν θα προκαλούσε την προσοχή μου η ανάρτηση του φίλου αν δεν είχα μπροστά μου εκείνο το βράδυ τη μεγάλου σχήματος εντυπωσιακή και πολυτελή έκδοση των 218 σελίδων «Inspire Writing» του δημοσιογράφου μόδας, συγγραφέα και κριτικού Alexander Fury από τις εκδόσεις Assouline.

Πιάνω πένα και γράφω και συγγράφω και συρράπτω λέξεις που δίνουν νόημα σε όλα. Η γραφή είναι η ραφή νοημάτων που συνδέουν τον άνθρωπο με τη σκέψη, με τη νόηση, με τον κόσμο, με την ύπαρξη, με την κοινωνία. Με την επικοινωνία. Με τη γραφή επικοινωνείς. Μια πένα είναι πιο δυνατή από ένα όπλο. Ο Καζαντζάκης είπε πως ο στρατιώτης πολεμάει με το τουφέκι του και ο συγγραφέας με την πένα του. Μια μάχη με όπλα έχει νικητές και ηττημένους. Μια μάχη με πένες έχει μόνο νικητές. Το πνεύμα και οι ιδέες που εκφράζονται με το μελάνι ή το μολύβι είναι υπεράνω της ύλης, υπεράνω της σωματικής ρώμης. Τα τάγματα όσων γράφουν είναι υπεράνω των συνταγμάτων του πεζικού και της αεροπορίας των κρατών.

Χωρισμένο σε πέντε ενότητες, το λεύκωμα «Inspire Writing» είναι η χαρά και η απόλαυση της τελειότητας της γραφής. Οπως τα Λευκά Ορη είναι ψηλά και σχεδόν αγγίζουν τον ουρανό, έτσι και η γραφή φτάνει τον άνθρωπο ψηλά και στα άκρα του κόσμου, για να έχει μια ολική όψη των πάντων και να μπορεί να δει μέσα του όσα δεν φαίνονται από χαμηλά. Οι πέντε αυτές ενότητες είναι «Οι Πρωτοπόροι», «Meisterstuck: ένα αριστούργημα», «Η κομψότητα της ακρίβειας», «Οι γνώστες της χειροτεχνίας», «Θησαυροί ευφυΐας». Εκτός από τις πέντε ενότητες υπάρχει εισαγωγή («Η δύναμη της γραφής») και επίλογος («Υπογεγραμμένα»).

Το λεύκωμα αυτό είναι το απόλυτο πανηγύρι της γραφής των εργαλείων της Mont Blanc. Είναι η ιστορία της εταιρείας, η πορεία και η εξέλιξή της μέσα στον χρόνο, που έχει κλείσει έναν αιώνα. Και όχι μόνο της γραφής αλλά και του σχεδίου και της ζωγραφικής, διότι τα εργαλεία της Mont Blanc δεν τα χρησιμοποιούν μόνο συγγραφείς και δημοσιογράφοι και γενικά οι γραφιάδες, αλλά και οι σχεδιαστές, οι ζωγράφοι, οι καλλιτέχνες, οι σεναριογράφοι, οι συνθέτες, οι θεατρικοί συγγραφείς, οι διαφημιστές, οι ασφαλιστές, οι αρχιτέκτονες, οι πολιτικοί μηχανικοί, οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί.

Η ιστορία της Mont Blanc ξεκινά στις απαρχές του 20ού αιώνα, εποχή ιστορικών αλλαγών και κοινωνικών ανακατατάξεων, μια έντονη στροφή διαφορετικών χρονικών περιόδων, ωστόσο με εύφορο το έδαφος για πειραματισμούς και νεωτερισμούς ανά τον κόσμο. Hταν η εποχή των πρωτοπόρων. Eνας από αυτούς ήταν ο Oγκουστ Eμπερσταϊν που με τους Aλφρεντ Νεχεμίας και Κλάους Γιοχάνες Βος ξεκίνησαν στο Αμβούργο την εταιρεία Simplo Filler Pen Co. (Σίμπλο Φίλερ Πεν Κόμπανi), που είναι ο πρόδρομος της Mont Blanc, μια εταιρεία που λανσάρισε πένες μελάνης λειτουργικές, που δεν έσταζαν μελάνι, δεν γρατσούνιζαν την επιφάνεια του χαρτιού και ήταν εύκολες στη χρήση τους. Το 1910 η εταιρεία Simplo μετονομάστηκε σε Mont Blanc από τη νέα πένα με το όνομα Mont Blanc που παρουσίασε.

Στην αρχή του τόμου δημοσιεύεται χειρόγραφο γράμμα του Αμερικανού τραγουδοποιού Τζόνι Κας για τα γενέθλια της γυναίκας του Τζουν, χρονολογημένο στις 23 Ιουνίου του 1994. Την αποκαλεί «πριγκίπισσα» και δεν κρύβει την αγάπη που της τρέφει. Είναι ένα γράμμα-ποίημα που υμνεί τη σχέση τους, γραμμένο ασφαλώς με στιλό Mont Blanc.

Τι να πει κανείς και πώς να ορίσει τη γραφή. Ενα από τα πιο ουσιαστικά το έχει πει ο μέγας αστροφυσικός και συγγραφέας Καρλ Σαγκάν. Το παραθέτω. Τα λέει όλα: «Η γραφή είναι η μεγαλύτερη από όλες τις ανθρώπινες ανακαλύψεις, ενώνει διαφορετικούς πληθυσμούς, πολίτες διαφορετικών εποχών που δεν ήξεραν η μία την άλλη. Τα βιβλία σπάνε τα δεσμά του χρόνου, απόδειξη ότι ο άνθρωπος μπορεί να κάνει μαγικά πράγματα».

Αλλά και άλλοι μεγάλοι των γραμμάτων και όχι μόνο έχουν πει πολλά για την γραφή, όχι εξυπνάδες ασφαλώς, αλλά ρήσεις που περιγράφουν αυτό που οι ίδιοι νιώθουν και που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τους ίδιους και την αντίληψή τους για τη γραφή. Σταχυολογώ μερικά. Ο Μαρσέλ Προυστ: «Η σοφία δεν μας έρχεται από κάπου, πρέπει να την ανακαλύψουμε μόνοι μας μετά από ένα ταξίδι που δεν κάνει κάποιος άλλος για εμάς». Ο Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον: «Πάντα έχω δύο βιβλία στην τσέπη μου, ένα για να διαβάζω, ένα για να γράφω». Ο Αμερικανός ποιητής Ουόλτ Γουίτμαν: «Η τέχνη των τεχνών, η δόξα της έκφρασης, είναι η απλότητα. Τίποτε δεν είναι καλύτερο από την απλότητα και το φως του ήλιου των γραμμάτων είναι η απλότητα. Γράφε απλά». Η Βιρτζίνια Γουλφ: «Κάθε μυστικό της ζωής ενός συγγραφέα είναι γραμμένο στο έργο του». Ο πολιτικός και φιλόσοφος σερ Φράνσις Μπέικον: «Το διάβασμα κάνει έναν άνδρα πλήρη, η σκέψη έναν άνδρα έτοιμο και το γράψιμο ένα άνδρα ακριβή». Ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ: «Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να γράψεις μια αληθινή πρόταση. Γράψε την πιο αληθινή πρόταση που ξέρεις». Η Αναΐς Νιν: «Γράφουμε για να τσεκάρουμε τη ζωή δυο φορές, τη μια στιγμιαία και την άλλη αναδρομικά». Αν θέλουμε να διατυπώσουμε με ακρίβεια τις σκέψεις μας πρέπει να τις γράψουμε, αν θέλουμε να μείνουν και να έχουν διάρκεια πρέπει να γραφτούν. Η φράση «Verba volant, scripta manent», η οποία στα ελληνικά αποδίδεται ως «Τα λόγια πετούν, τα γραπτά μένουν», είναι λατινική παροιμία που δεν την είπαν χωρίς λόγο οι Λατίνοι.

Ο Τρούμαν Καπότε συνέθεσε (= έγραψε με πένα) τα μυθιστορήματά του σε μεγάλα Α4 μπλοκ, ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ έγραφε και σε κάρτες δανεισμού βιβλίων από βιβλιοθήκες, η Δάφνη ντι Μοριέ σε σχολικά τετράδια ασκήσεων. Αλλά και οι τρεις έγραφαν με πένες. Κι όπως ακουμπούσε το μελάνι το χαρτί, έτσι έρρεαν και οι ιδέες αυτών που κρατούσαν τις πένες και έπαιρναν σάρκα και οστά και πραγματική μορφή.

Το 1992 η Mont Blanc δημιούργησε εργαλεία γραφής εμπνευσμένα απ’ τη ζωή και το έργο συγγραφέων και δημιουργών που έχουν σημαδέψει την ιστορία. Σ’ αυτά τα εργαλεία αποτυπώνεται η ζωή και η εικονογραφία τους. Τους αναφέρω: Ερνεστ Χέμινγουεϊ, Τζον Κένεντι, Σπάικ Λι, Φρίντα Κάλο, Αγκαθα Κρίστι, Φενγκ Τανγκ, Μαρκ Νιούσον, Λίροϊ Τσιάο, Αντουάν ντε Σεντ-Εξπερί, Ερμαν Έσε.

Η Mont Blanc μάς θυμίζει πως η πένα είναι πιο δυνατή από ένα ξίφος. Η πένα είναι η δύναμη της επικοινωνίας, του διαλόγου, της επαφής. Είναι η ευφυΐα κατά της ωμής βίας. Οι λέξεις δεν χρειάζεται να είναι πάντα δημόσιες, γιατί μερικές φορές εκείνο που σφυρηλατεί τις λέξεις μπορεί απλώς να είναι μεταξύ του συγγραφέα και του εαυτού του, όπως στα ημερολόγια.

Μετά τη φωτιά, τον τροχό και τη βελόνα, η εφεύρεση της γραφής ως εργαλείου επικοινωνίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας. Η αρχαιότερη μορφή γραφής εμφανίστηκε στη Μεσοποταμία σχεδόν πριν από 5.500 χρόνια. Το 2900 π.Χ. οι Σουμέριοι έγραφαν σε υγρές πήλινες πλάκες χρησιμοποιώντας μια γραφίδα από καλάμι, την αρχαιότερη μορφή οργάνου γραφής. Από τότε έχουμε εξελιχθεί αρκετά.

«Αυτός δεν γράφει, απλώς πληκτρολογεί», είχε πει χαιρέκακα για τον Τζον Ιρβινγκ ο Τομ Γουλφ, θέλοντας να ισχυριστεί πως δεν ξέρει να γράφει, ενώ κάτι παρόμοιο είχε πει και ο Τρούμαν Καπότε για τον Τζακ Κέρουακ: «Αυτό δεν είναι γράψιμο, είναι δακτυλογράφηση». Τεχνικά πάντα μιλώντας, σήμερα λίγοι γράφουμε με την κλασική έννοια, χρησιμοποιώντας ένα εργαλείο γραφής, απλώς κάνουμε χρήση του πληκτρολογίου. Ασφαλώς ό,τι εμπνέει έναν συγγραφέα γράφεται πρώτα στο μυαλό του και μετά περνά στο πληκτρολόγιο. Ομως η δύναμη της πένας παραμένει αναντικατάστατη.