Απέναντι στο χάος με νηφαλιότητα

«Ο πότης» είναι ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο του Χανς Φάλαντα (ή Ρούντολφ Ντίτσεν), όπως και «Ο παίκτης» του Ντοστογιέφσκι, το οποίο εξελίσσεται στη δεκαετία του 1930 και κινείται σε δύο επίπεδα.

Το πρώτο αφορά τον εθισμό στο αλκοόλ, στις ουσίες, την εξάρτηση από αυτές και την κατρακύλα μέχρι ισοπέδωσης στην οποία καταλήγει ο άνθρωπος, από ένα τόσο δα μικρό και ασήμαντο γεγονός, όπως αναφέρει ο ίδιος ο ήρωας του βιβλίου Ερβιν Ζόμερ ή, καλύτερα, αντιήρωας – ένας καθόλα ευυπόληπτος και με τακτοποιημένη ζωή πολίτης, ο οποίος δεν είναι θύμα των κοινωνικών συνθηκών (πώς θα μπορούσε άλλωστε), αλλά της έλλειψης θέλησης που τον διακρίνει. Οι περιγραφές και το βλέμμα του συγγραφέα, που με χειρουργικό τρόπο αναλύει την ψυχολογία του εξαρτημένου, κόβουν την ανάσα.

Το δεύτερο και εξίσου σημαντικό, αποτελεί μια έντονη κριτική για τα σωφρονιστικά ιδρύματα-κολαστήρια, επιδέξια διατυπωμένη, με δύναμη και διεισδυτικότητα, απλότητα και ειλικρίνεια και μια νηφαλιότητα που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το χάος, όπως το αποκαλεί ο Ζόμερ, που δημιουργεί το αλκοόλ στον νου· είναι η ζοφερή εικόνα της τεράστιας εξολοθρευτικής μηχανής που έστησε η ναζιστική Γερμανία, περιθωριοποιώντας συλλήβδην τους τροφίμους φυλακών και ασύλων χαρακτηρίζοντάς τους ψυχοπαθείς προκειμένου να τους εντάξει ευκολότερα στο σχέδιο εξόντωσής τους, εξυπηρετώντας έτσι το ιδεολογικό της υπόβαθρο περί καθαρότητας της αρίας φυλής.

Δεν μπορεί κανείς να μη σταθεί στη συμβολική επιλογή των ονομάτων των ηρώων του βιβλίου, ξεκινώντας από τον ίδιο τον κεντρικό ήρωα, τον Ζόμερ, που σημαίνει «Καλοκαίρι», τον Χερμπστ, ενός εκ των συντρόφων του στο άσυλο, που σημαίνει «Φθινόπωρο», τον Κβαλ που σημαίνει «Μαρτύριο» κ.λπ., όπως και στο συγκλονιστικό τέλος που επιφυλάσσει ο συγγραφέας στον αναγνώστη.

Αν κάποιος ήθελε να ισχυριστεί ότι το βιβλίο σε σημεία γίνεται κάπως κουραστικό, κυρίως στο δεύτερο μέρος που διαδραματίζεται στο άσυλο, τίθεται εύλογα το ερώτημα με ποιον άλλο τρόπο θα μπορούσαν να αποτυπωθούν οι μακρόσυρτες, ανιαρές, ανούσιες και «ατελείωτες ώρες μιας απέραντης ερημιάς»;

Ενα βιβλίο με ρέοντα λόγο, σε εξαιρετική μετάφραση της Εμης Βαϊκούση, από τις μοναδικές εκδόσεις ΚΙΧΛΗ.