Η βία έχει πολλά πρόσωπα

Η παράσταση για τη φανερή ή και συχνά αναπάντεχη, κρυφή βία στις ανθρώπινες σχέσεις πρωτοανέβηκε τον Μάιο και τώρα επανέρχεται από τις 9 Οκτωβρίου στη Σκηνή της Φρυνίχου: τρία μονόπρακτα εξερευνούν ψυχικά τοπία όπου η βία αγγίζει όρια αμφιλεγόμενα και περίπλοκα, σε μια εποχή που δυσκολεύεται να καθορίσει τα όρια του «κανονικού», χαρακτηρίζοντας με ευκολία ως «υπερβολές» ό,τι τείνει να τα ξεπεράσει.

Οι τρεις δημιουργοί που έγραψαν και σκηνοθετούν τα μονόπρακτα, ο Γιάννης Καλαβριανός το «Πρώτη φορά συναντούσα άνθρωπο που μιλούσε σαν τρένο», η Μαριάννα Κάλμπαρη το «Ο πατέρας μου ήταν ένας πολύ θυμωμένος άνθρωπος» και ο Βασίλης Μαυρογεωργίου, που έγραψε σε συνεργασία με τον Αγγελο Μπούρα και σκηνοθετεί το «O άνθρωπος της διπλανής πόρτας», μας μίλησαν για ό,τι τους παρακίνησε. Μιλήσαμε γι’ αυτό το πνιγηρό αίσθημα ότι ζούμε μέσα σε ένα αποκαρδιωτικό καθεστώς μιας διάχυτης βίας.

Μιλήσαμε για την κοινωνική βία που το κατώφλι της φαίνεται να περνούν και οι ανήλικοι, για τα περιστατικά που πρόσφατα ζήσαμε, από το δολοφονικό σπρώξιμο του Αντώνη από το πλοίο και τη σύλληψη «κομματιών» στον Εβρο μέχρι τη διαδεδομένη ξενοφοβία, την οπαδική βία, τις γυναικοκτονίες. Απευθύναμε σε όλους τα ίδια ερωτήματα. Σε ποιο είδος βίας εστιάζει το έργο σας και τι επιθυμείτε να αναδείξετε μέσα από αυτό; Συμμερίζεστε τη διαπίστωση ότι η κοινωνία μας φαίνεται να έχει διαβρωθεί από τη βία; Ποια αντισώματα θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε απέναντί της;

Μαριάννα Κάλμπαρη
«Χωρίς νόμο, παιδεία, πολιτισμό, η βία θα μεγαλώνει»

«Βία ανέκαθεν υπήρχε και υπάρχει τόσο στη φύση όσο και στην κοινωνία. Στο παρελθόν μάλιστα οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο βίαιοι από ό,τι σήμερα, στον ‘‘πολιτισμένο’’ κόσμο. Να θυμίσω τις ανθρωποθυσίες των πανάρχαιων χρόνων, τις συνεχείς μάχες, τους άγριους πολέμους και τις φρικαλεότητες που τους ακολουθούσαν, το ‘‘νόμιμο’’ καθεστώς της δουλείας, τη μηδενική ανοχή στη διαφορετικότητα, τη δεινή θέση της γυναίκας, του παιδιού, του ‘‘ξένου’’, τα ανύπαρκτα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, και τόσα άλλα…

Τρία πράγματα μπορούν να εξαλείψουν ή έστω να μειώσουν τη βία: ο νόμος, η παιδεία και ο πολιτισμός. Αυτά είναι τα όπλα μας απέναντι στη βία και μόνο με αυτά έχει συντελεστεί όση πρόοδος έχει συντελεστεί στην κοινωνία. Ομως, όταν ο νόμος δεν εφαρμόζεται ή είναι άδικος, όταν η παιδεία είναι ελλιπής και ‘‘άνιση’’, όταν ο πολιτισμός χάνει τη δύναμή του, έχουμε έξαρση της βίας. Ακόμη περισσότερο σε έναν κόσμο όπου η φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες μεγαλώνουν, έναν κόσμο που αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς μέσα από τη χρήση της τεχνολογίας και το κυριότερο έναν κόσμο που απειλείται πολύ σοβαρά πλέον από την κλιματική κρίση. Ενα αίσθημα τεράστιας ανασφάλειας πλημμυρίζει τον σύγχρονο άνθρωπο, μια ανασφάλεια δικαιολογημένη, καθώς όλα μοιάζουν να καταρρέουν. Αν ο νόμος δεν τον βοηθήσει να νιώθει προστατευμένος, αν η παιδεία δεν τον προετοιμάζει για τίποτα και τον αφήνει στα σκοτάδια, αν ο πολιτισμός δεν τον εξευγενίζει και δεν του δίνει δύναμη, η βία απλώς θα μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Και μάλιστα, θα εκφράζεται με πολλούς διαφορετικούς, νέους τρόπους, όπως αυτοί που εξερευνούμε στην παράστασή μας».

Βασίλης Μαυρογεωργίου
«Βία φέρνει η έλλειψη κρατικής φροντίδας»

«Σίγουρα η έμφυλη, η φυλετική, η οπαδική και γενικότερα οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής βίας δεν είναι κάτι που χαρακτηρίζει αποκλειστικά την εποχή μας. Είναι χαρακτηριστικό όλων των εποχών και όλων των κοινωνιών και δείχνει το πόσο δύσκολο είναι να αντιληφθεί κανείς τις πηγές της ώστε να μπορέσει να την εντοπίσει με ακρίβεια και να την περιορίσει. Κατά την άποψή μου η εν λόγω βία δεν διαβρώνει την κοινωνία μας γιατί πολύ απλά πηγάζει από τις ρίζες της. Δεν είναι κάτι εξωγενές που απειλεί τον πολιτισμό μας αλλά προέρχεται από αυτόν τον ίδιο, από κομμάτια του που σαπίζουν. Είναι τα συμπτώματα των συμβιβασμών και της αδιαφορίας μας. Αντιμετωπίζοντας απλώς τη βία δεν γιατρεύουμε την ασθένεια, απλώς καταπίνουμε ντεπόν και συνεχίζουμε. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η βία πάντοτε φυτρώνει γύρω από κρατικά συμφέροντα, παγκόσμια ή τοπικά. Οτιδήποτε υποβαθμίζεται από την έλλειψη της κρατικής φροντίδας προσκαλεί τη βία. Ελλιπής παιδεία, διαβρωμένη Δικαιοσύνη, ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης, υποβάθμιση αστικών περιοχών κ.λπ. Ακόμα και οι καιρικές καταστροφές είναι απόρροια κακής διαχείρισης. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν έχει ευθύνη ο καθένας από εμάς για τη βία που μας περιβάλλει. Το αντίθετο, είμαστε απολύτως υπεύθυνοι και το βάρος οποιασδήποτε πράξης μίσους βαραίνει τον καθένα μας ισότιμα. Για το έργο “Υπερβολές” προσκληθήκαμε να σκεφτούμε και να γράψουμε πάνω σε ένα ζήτημα βίας, επιλέγοντας μια ιδιαίτερη και όχι τόσο συνηθισμένη μορφή της.

Το δικό μου κομμάτι σχετίζεται με τη βία που προκαλείται από το πλήθος των πληροφοριών και των προσωπικών δεδομένων μας, τα οποία βρίσκονται σε διάφορα κοινωνικά δίκτυα, ελεύθερα για όποιον θέλει να τα εκμεταλλευτεί με οποιονδήποτε τρόπο. Ενας υπάλληλος κινητής τηλεφωνίας αρχίζει να δείχνει ενδιαφέρον προς μια πελάτισσά του και βρίσκει μια πόρτα στη ζωή της μέσω των κοινωνικών δικτύων. Στη συνέχεια κατασκευάζει τον τέλειο σύντροφο που ο ίδιος συμπεραίνει ότι εκείνη ονειρεύεται…».

Γιάννης Καλαβριανός
«Βία είναι και η ανεργία, η φτώχεια…»

«Η βία ήταν και είναι παρούσα παντού. Ολα όσα αναφέρατε έγιναν ευρέως γνωστά και προκάλεσαν αποτροπιασμό για τους θύτες και συμπαράσταση προς τα θύματα, ακριβώς γιατί όλοι τα αναγνωρίσαμε ως απότοκα της πανταχού παρούσας καθημερινής βίας. Από την αδιαφορία για τον δημόσιο χώρο, την απαξίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέχρι τις εργασιακές σχέσεις και τον τρόπο οδήγησης, όλα γίνονται βίαια. Βίαιη όμως δεν είναι μόνο η τελική πράξη. Βίαιη είναι καταρχάς η συνθήκη που επιτρέπει να γεννηθούν οι συνθήκες βίαιων πράξεων. Βία είναι η ανεργία, η έλλειψη στέγης, η φτώχεια, η υποστελέχωση των νοσοκομείων. Βία είναι να κλείνεις ραντεβού για αξονική τομογραφία μετά από 4 μήνες, να κουβαλάς το σεντόνι σου αν νοσηλευτείς. Βία είναι να κάνεις μάθημα με μπουφάν και γάντια. Βία είναι να μη βρίσκεις σπίτι να νοικιάσεις. Βία είναι να μην μπορείς να αγοράσεις κρέας, ψάρι, φρούτα ή ελαιόλαδο, να πληρώνεις πανάκριβα ακτοπλοϊκά εισιτήρια ως αποτέλεσμα μονοπωλίων. Βία είναι να μην μπορείς να ζήσεις δίπλα σε καφέ που παίζει στη διαπασών μουσική μέχρι τις 2 το πρωί, να είσαι 15 χρόνων και να φτύνεις έξω από το τρόλεϊ, να κλείνουν τον δρόμο σου με λαμαρίνες για έργα χωρίς να ενημερώνεσαι μέχρι πότε θα κρατήσει αυτό. Βία είναι να μη νοικιάζεις το σπίτι σου σε μετανάστες. Βία είναι να ανέχεσαι ρατσιστικές συμπεριφορές και διακρίσεις κάθε είδους, να σε κοροϊδεύουν οι συμμαθητές σου, να σε βιντεοσκοπούν και να μοιράζονται τα βίντεο, να κλείνουν με ομπρέλες και ξαπλώστρες την παραλία όπου έκανες μπάνιο από παιδί. Βία είναι να μη σου απαντούν αγενείς υπάλληλοι, να μην έχεις πρόσβαση στην πληροφορία, να ενημερώνεσαι μονοδιάστατα, να μην ξέρεις ποιος και γιατί αφήνει τα δέντρα της Αθήνας να ξεραίνονται. Βία είναι να μετατρέπεις πεζοδρόμια σε προεκτάσεις του εστιατορίου, του περιπτέρου ή του σούπερ μάρκετ σου. Βία είναι να αναγκάζεις δασκάλους να περιφέρονται στην Ελλάδα για 20 χρόνια ως αναπληρωτές και να παρακαλούν ιδιοκτήτες ακινήτων σε τουριστικές περιοχές να μην τους πετάξουν έξω από τον Μάιο και να καταλήγουν να μένουν σε σκηνές σε κάμπινγκ. Βία είναι η έλλειψη πρωτοκόλλων, σχεδιασμού και διαχείρισης κρίσεων. Βία είναι η απουσία ελεγκτικών μηχανισμών, η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης, η ολοένα και πιο ταξική κοινωνία, η αδυναμία χρήσης δομών και το αίσθημα απομόνωσης από οποιαδήποτε δυνατότητα βελτίωσης της ζωής. Πριν πετάξεις από το πλοίο έναν άνθρωπο, έχεις πετάξει άλλους και σε έχουν πετάξει πολλοί και συχνά.Στη δική μας ιστορία, μια γυναίκα, μητέρα ενός νεκρού των Τεμπών, καλείται να πληρώσει 2.750 ευρώ στην ΕΥΔΑΠ. Προσπαθεί να βγάλει άκρη με το υδροκέφαλο παρανοϊκό τέρας της γραφειοκρατίας και των υπαλλήλων. Και καταλήγει να δολοφονήσει μία υπάλληλο…

»Το μεγάλο ερώτημα “τι κάνουμε” γίνεται μεγαλύτερο σε όσους εργαζόμαστε σε τομείς όπου δεν είναι άμεσα ορατά τα αποτελέσματα της εργασίας μας. Πώς να φανεί η καλή δουλειά ενός δασκάλου, ενός ηθοποιού ή ενός συγγραφέα; Αυτή τη στιγμή δεν βλέπω άλλη πρόταση από το να την κάνουμε όσο πιο σωστά και αφοσιωμένα γίνεται, απαιτώντας παράλληλα και από τους υπόλοιπους να κάνουν το ίδιο – από τους μεμονωμένους επαγγελματίες μέχρι το ίδιο το κράτος και τους μηχανισμούς του. Και να ενημερωνόμαστε συνεχώς και να διασταυρώνουμε τις πληροφορίες. Αυτά όμως απαιτούν υπομονή, συνεχή επαγρύπνηση και δύναμη να μην τα παρατάς. Η ζωή είναι ένας μαραθώνιος και τώρα έχει γίνει πιο κουραστική και δύσκολη από ποτέ. Αλλά τι άλλο μπορείς να κάνεις; Να αφεθείς να πνιγείς;

Ολα τα παραπάνω “σχήματα λόγου βίας” είναι πραγματικά και καταγεγραμμένα στο κέντρο της Αθήνας τον τελευταίο χρόνο».

*Παραθέτουμε τις απαντήσεις με τη σειρά που έχουν τα μονόπρακτα στην παράσταση

♦ «Υπερβολές!»

Θέατρο Τέχνης (Φρυνίχου 14, Πλάκα).
Κείμενα-σκηνοθεσία (με σειρά παρουσίασης): Μαριάννα Κάλμπαρη, Βασίλης Μαυρογεωργίου, Γιάννης Καλαβριανός.
Σκηνικά-κοστούμια: Χριστίνα Κάλμπαρη.
Μουσική επιμέλεια: Νέστωρ Κοψιδάς.
Σχεδιασμός φωτισμού: Στέλλα Κάλτσου.
Φωτογραφίες: Ελευθερία Νικολαΐδου
Πρωταγωνιστούν: Κατερίνα Λυπηρίδου, Αγγελος Μπούρας, Δέσποινα Γιαννοπούλου.
Από 9 Οκτωβρίου. Εισιτήρια 5-18€. Τηλεφωνικές κρατήσεις: Δευτέρα-Παρασκευή 10.30 π.μ.-1.30 μ.μ. 210 3228706. Καθημερινά 5 μ.μ.-10 μ.μ.: 210 3222464